نقش ایمنی در صنعت

طبقه بندی انواع حریق در یک نگاه
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٥:٥٥ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۱٢ دی ۱۳٩٢
 

ردیف

طبقه بندی

حریق و مشخصات آن

طریقه اطفاء

1

A

آتش های خاکستردار

(چوب ، کاغذ ، جامدات)

استفاده از آب، از بین بردن حرارت و طریق سرد کردن

2

B

آتش های مایعات

( موادنفتی و روغنی بدون خاکستر)

قطع هوا (اکسیژن) و استفاده از کپسولهای خاموش کننده های پودر و گاز ، کف ها و شن و ماسه و جهت انجام عمل خفه کردن آتش استفاده شود.

3

C

آتش های ناشی از وسائل الکتریکی (سیم کابل ها، تابلوها ، موتورهای الکتریکی)

استفاده از طریق سدکردن (قطع برق) استفاده از خاموش کننده های گاز کربنیک (برف) و هیدروکربوهای هالوژنه(هالون)

4

D

آتش های ناشی از فلزات

مانند سدیم پتاسیم و منیزیم و غیره

استفاده از طریق سد کردن بوسیله ایجاد دیواری از شن و ماسه نرم و خشک یا گرد سنگ در جلو آتش و استفاده از پودر مخصوص اطفاء حریق فلزات

5

کلیه گازها

حریق ناشی از مخازن و سیلندرهای گاز(بوتان استلین متان و غیره)

سد کردن و بستن شیر مخازن و سیلندرها تواٌم با خنک کردن توسط پاشیدن آب(سرد کردن) به محل حریق و بدنه مخازن و سیلندرها و یا استفاده از کپسول های پودر و گاز


 
 
مشخصات یک ماشین آتش نشانی
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:٢٥ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢٩ فروردین ۱۳٩٢
 

خرید یک دستگاه ماشین آتش نشانی با محتویات آب و کف و پودر برای استفاده درپالایشگاه مطابق با استاندارد  NFPA 1901 ‌یا  NE‌  طبق مشخصات درخواستی به شرح زیر میباشد:

 

     الف: مشخصات عمومی ماشین  

  1. مدل      ماشین ترجیحا ولو FM9
  2. موتور شش      تا هشت سیلندر با توربو شارژ و قدرت تقریبی 350 تا 450 قوه اسب بخارباشد
  3. سیستم      کلاچ و ترمز هیدرولیکی و ترمزهای هوایی مورد نظر است 
  4. گیربکس      مدل ZF  پیشنهاد می شود.
  5. دارای      سیستم خنک کننده مضاعف با بهره گیری از جریان آب تلمبه آب آتش نشانی نصب شده      روی  ماشین باشد
  6. تک کابین      دارای ظرفیت سه نفر سرنشین با راننده و در محل پشت صندلی محل قرار گرفتن      دستگاه تنفسی تعبیه گردد
  7. فرمان در      سمت چپ تعبیه شده باشد
  8. ظرفیت      مخزن سوخت 200 لیترمطابق با استانداردکارخانه سازنده                                                          
  9. رنگ اطاق      پوشش بیرونی مخزن آب محل نصب تلمبه وجعبه های بغل قرمز ورنگ مانیتور  سقفی وسپرها سفید  رنگ شاسی ورینگها سیاه در نظر گرفته      شود.  رنگ اسکلت فلزی محافظ مخزن آب      وزیر مخزن-رکابها وگلگیرها ضد زنگ مقاوم در برابر رطوبت و آب
  10. خودرو      مجهز به حداقل دو جعبه بغل به عمق0       5سانتیمتر مخصوص نصب و استقرار وسائل و تجهیزات در طرفین  ماشین با دربهای کرکره ای و سیستم چراغ      روشنایی با نصب سوییچ خودکارحداکثر ارتفاع جعبه ها تاسطح زمین 150 سانتیمتر
  11. جعبه ها      جنس آن از آلومینیوم مقاوم و غیر قابل نفوذ ازنظر آب وگرد و خاک با دستگیره و      قفل باشد
  12. چرخ زاپاس درمحل مناسب درنظر گرفته شود
  13. خودرو دارای یک نردبان ثابت جهت صعود به      سقف خودرو و با دستگیره و حفاظ                 
  14. خودرو      مجهز به نردبان ده متری کشویی آلومینیومی پرتابل و قابل نصب روی خودرو باشد
  15. پوشش      فوقانی سقف جهت بازدید ازسطح آب و یا انتقال نردبان ازورق آلومینیوم آجدار به      ضخامت 3میلیمتر ساخته شود
  16. اندازه      طایرها بارینگ تری لکس "20 باشد
  17. تسهیلات      لازم جهت یدک کردن و یدک شدن خودروپیش بینی شود
  18. محل      مناسب جهت نگهداری لوله های خرطومی "5 درکنار مخزن یا روی سقف
  19. شاسی      دارای گاورنرروی موتور باشد

 

 

ب: مخزن آب     

1-     مشخصات مطابق با استاندارد IDS  باشد .

2-     ظرفیت مخزن آب 2000 لیتر باشد.

3-     جنس از نوع استینلس استیل 304 تا 316 باشد، با رعایت پارتیشن داخل مخزن و استاندارد باشد

4-     مجهز به نشاندهنده الکترونیکی سطح آب باشد

5-     دریچه آدم رو به قطر 50 سانتیمترجهت تعمیرات دوره ای تعبیه گردد درپوش مناسب سقفی برای آن درنظرگرفته شود

6-      حفره ته نشینی املاح معلق و لجن پیش بینی گردد

7-     اتصال و لوله آبگیربر اساس شرایط منابع تا"مین آب و فشار پیش بینی گردد

8-     10% تمام جوشکاری انجام شده در مخازن رادیوگرافی و تست  PT شود.

9-     لوله رابط به تلمبه آب با شیر پروانه ای

10- لوله برگشت آب به مخزن از طریق خروجی تلمبه در نظر گرفته شود                                                                                  

11- مخزن باید قابل جدا شدن و برداشتن از روی شاسی باشد

12- گرداب گیر روی لوله ورودی به پمپ آب باشد

13- لوله سرریز داشته باشد

14- ضربه گیر در زیر مخازن در محل اتصال به شاسی نصب گردد.

15- پارتیشن بندی داخل مخازن باید به صورت پیچ و مهره باشد که در موقع تعمیزات به راحتی قابل جدا شدن باشد.

ج: مخزن مواد تولید کف

1-     جنس مخزن از فولاد ضدزنگ و استنلس استیل 304 یا 316 به ضخامت 4 میلیمتر باشد

2-     ظرفیت مخزن 6000 لیتر باشد

3-     مطابق استاندارد  IPS‌ساخته شود

4-     دریچه آدم‌رو  Manhole‌جهت سرویس‌های دوره‌ای تعبیه گردد و دارای درپوش باشد.

5-     موجگیر و لرزه‌گیر برای آن در نظر گرفته شود.

6-      حوضچه ته‌نشینی املاح و لجن پیش بینی گردد.

7-     مخزن آب و کف از هم جدا و قابل جدا شدن باشد

8-     دارای حباب شکن  Expansion‌معادل 3% ظرفیت مخزن باشد.

9-     شیر تخلیه منظور گردد.

10- نشان‌دهنده الکترونیکی سطح مایع تعبیه گردد.

11- لوله رابط به پمپ کف باشد و شیر یک ضرب  (Ball valve)‌تعبیه گردد.

12- لوله بازگشت کف اضافی از سیستم کفساز به مخزن تعبیه گردد.

13- نصب شیر تخلیه فشار گاز روی مخزن کف

14- لوله پر کردن مخزن از طریق پمپ و شیلنگ خرطومی سیار منظور گردد.

15- پر کردن مخزن کف بوسیله تلمبه کف صورت گردد.

16-  سیستم شستشو بعد از عملیات کفگیری تعبیه گردد که تمام مسیرهائیکه در آن فوم جریان دارد شستشو گردد

17- ضربه گیر در زیر مخازن در محل اتصال به شاسی نصب گردد.

18- پارتیشن بندی داخل مخزن فوم به صورت پیچ و مهره طراحی شود که در تعمیرات به راحتی قابل جدا شدن باشد.

19- 10% تمام جوشها تست  PT‌و رادیوگرافی شود و به رؤیت کارفرما برسد

20- در مخزن فوم حباب شکن تعبیه گردد.

21- مخزن فوم دارای  Vacuum breaker‌باشد.

22- مخازن آب و کف کاملاً جدا و بدون رابط نصب گردد

 

د:  پمپ آب      
  1. ظرفیت      حداکثر 6000 لیتر دردقیقه با فشار 8 بار
  2. نوع پمپ      گریز از مرکز دو مرحله ای با بهره گیری از نیروی محرکه موتور از طریق گیربکس      که قادر به افزایش فشار تا 12 بار باشد.                                                                                                                                          
  3. دارای سیستم خلا کننده خودکار که قادر به      پریم 3/0متر در هر ثانیه از ارتفاع 9/7 متر باشد
  4. دارای      اتصال ورودی "5 با اتصال دنده درشت مطابق بااستاندارد  BS-336        باشد وکالکتین هد با دو ورودی"2/1‌و2  روی آن نصب گردد.                                          
  5. ورودیها      در دوطرف ماشین واقع شده باشد و مجهز به کالکتینگ با مشخصات      "5/2*2*"5 و همراه با شیر یکطرفه باشد                                                                                                                                        
  6. دارای شش      خروجی "2/1و2 به یک نسبت درطرفین ماشین باشد از نوع BALL VALVE  و اتصال ماده مدل فشاری و مطابق با      استاندارد BS.      336 باشد.                                                                                                   
  7. دارای      انشعاب مستقیم به MONITOR      باشیر یک ضرب و مطابق مصرف کننده باشد.                               
  8. دارای      انشعاب مستقیم و متناسب با ظرفیت HOSE REELS و شیر یک ضرب نیز درآن      منظورگردد .      
  9. انشعاب      مستقیم و متناسب با ظرفیت آب افشانهای روی چرخها برای آن طراحی گردد و درضمن      قابل راه اندازی از داخل کابین باشد                                                   
  10. جنس      پوسته از برنز- متعلقات داخلی برنز- شافت از فولاد ضدزنگ در نظرگرفته شود
  11. پمپ از      نوع روزنباور- زیگلر (خارجی باشد)                                                                                
  12. دارای      شیرتخلیه نهایی باشد
  13. کلیه      مراحل مختلف استفاده از پمپ از روی تابلوی عملیاتی قابل هدایت و کنترل باشد
  14. زمانی که      تلمبه درگیرمی باشد کامیون قادر به حرکت باشد
  15. روی      ورودی‌های به مخزن و پمپ توری نصب گردد.
  16. دارای      انشعاب "4 در طرفین باشد که همزمان آب و کف به مخازن پالایشگاه تزریق      نماید.
  17. تمام      جوشهای اتصالات رادیوگرافی و تست  PT‌گردد.

            MONITOR ه:                           

1-     مانیتورسقفی دارای ظرفیت 5000 لیتردر دقیقه با فشار10 بار باشد                         

2-     مانیتور و پایه از جنس آلومینیوم و لوله کفساز و سر نازل از جنس ورق استینلس استیل باشد

3-     قابل کنترل ازکابین راننده بطور خودکار یا ازطریق تابلو عملیاتی در عقب ماشین و همچنین بصورت دستی از روی سقف خودرو باشد.                                                                                            

4-     دارای قدرت پرتاب آب وکف بصورت چتری و نیز تا70 متر باشد.                                                                  

5-     قدرت مانور افقی از0 تا 360 درجه وحرکت عمودی از 10 تا 75 درجه باشد                                                   

6-      نیروی محرکه مانیتور با برق و یا هیدرولیک (هوای فشرده ماشین ) تامین گردد                                             

و: تابلوی عملیات  

1.       تابلوی عملیاتی در سمت راننده و به نحوی خاص ساخته شود که کلیه عملیات از روی آن قابل انجام وهدایت باشد 

2.       به منظورحفاظت بیشترتابلولازم است درب قابدار روی آن نصب گردد                                                       

3.       متعلقات ذیل برای آن درنظرگرفته شود                  

گاز دستی/ حرارت سنج آب گردش موتور/ نشان دهنده دور موتور/ آمپر دینام/ فشار روغن/ فشار هوا/ فشار باد/ ظرفیت سوخت/ فشار سنج مربوط به ورودی و خروجی ها/ نشاندهندة خلاء پمپ آب و ظرفیت مخزن و درسرویس بودن تلمبه و نشاندهنده سرویس دهی مانیتور سقفی و چراغ مخصوص روشنایی تابلو و سوئیچ نورافکن‌های سقفی

                                                                                                                                                             

ز: HOSE REELS

1.       خودرو دارای یک قرقره شیلنگ دار (هوزریل) درسمت راست ماشین بوده که دسترسی به آن آسان باشد

2.       طول شیلنگ 30 متر و قطر آن یک اینچ باشد

3.       دارای نازل پرتاب آب با قابلیت چتری و جت شدن

4.       قابلیت گردش جانبی و دارای اهرم قفل کن باشد

5.       قرقره دارای موتور برقی شیلنگ جمع کن با برخورداری ازبرق ماشین باشد

6.       هوزریل تسهیلات کفسازی داشته باشد.

7.       هوزریل در محفظه مخصوصی با درب کرکره‌ای قرار گیرد.

 

ح: برق وهوای فشرده

1.       بر ق ماشین 24 ولت باشد

2.       دارای آمپلی فایر- بلندگو- میکروفن

3.       آژیر چهار مرحله ای با صدای زیر و بم منظورگردد

4.       چراغهای چشمک زن گردان با آیینه های انعکاس نور پیش بینی گردد

5.       پریز شارژ باطری تعبیه گردد

6.       چهار چراغ نورافکن قوی ضد دود و رطوبت با پاشنه های گردان و اهرم مفصلی برای خودرو تعبیه گردد و از برق 24 ولت ماشین تغذیه گردد.

7.       چراغهای روشنایی و علائم ترافیکی مطابق استانداردهای بین المللی باشد

8.       برای محل‌های ذیل چراغ روشنایی مناسب و ضد رطوبت منظور گردد:

  • محفظه نصب تلمبه-کابین راننده وسرنشینان- تابلوعملیاتی- جعبه وسائل وتجهیزات- محوطةمانیتور سقفی- محل اتصال ورودی ها و خروجی ها- محل تعبیة هوزریل

9.       حجم مخزن هوا به نحوی طراحی شود تا ظرفیت لازم جهت هوای مورد نیاز عملیات اطفاء تجهیزات نصب شده روی ماشین را داشته باشد و از فیلترهای مخصوص رطوبت وگرد و غبار برخوردار باشد.

10.    آزمایشات مربوط به کارایی ماشین و سیستم های مربوطه طبق استاندارد  NFPA 1901 ‌یا  NE‌به تایید خریدار برسد.

 

 

 

ط: تلمبه تولید مواد کف

  1. نوع      تلمبه دنده‌ای  ALBANI OR HAIL و خارجی در نظر      گرفته شود.
  2. ظرفیت      500 یا 600 لیتر در دقیقه و با فشار خروجی 16 بار کار کند.
  3. جنس      پوسته پمپ از چدن آلیاژی یا برنز و دنده‌ها از برنز و شافت از استنلس استیل      باشد.
  4. نیروی      محرکه از طریق گیربکس  ZF‌توسط جعبه دنده‌ کمکی  PTO تامین گردد.
  5. قطر      خروجی و ورودی پمپ متناسب با ظرفیت و نوع اتصالات دنده‌ای همراه با شیلنگ      سیار باشد.
  6. تلمبه      دارای شیر تخلیه نهایی و شیر رابط و شیر به مخزن باشد.
  7. شبکه کف‌رسان      در ناحیه خروجی‌ها دارای شیرهای تنظیم فوم از 1% تا 6% و متناسب با ظرفیت و      طراحی مصرف کننده باشد.
  8. شیر      تخلیه فشار زیادی شیر متعادل کننده فشار کف و آب شبکه‌ها در سیستم مذکور و      لوله‌کشی‌های مربوطه در نظر گرفته شود.
  9. Relief valve در فشار بالا به      ساکن باز نماید.

 

ی: خاموش کننده پودر و گاز 500 کیلوگرمی

  1. مجهز به      سیلندر گاز ازت جهت رانش پودر شیمیایی خشک در استوانه اصلی را داشته باشد و      گیج جهت نشان دادن فشار داخل  سیلندر      در آن تعبیه گردد.
  2. دارای یک      شیلنگ "4/3 - 1 و قرقره (هوزریل) مربوطه و نازل پودر باشد.
  3. دسترسی      به خاموش کننده‌ جهت تخلیه و پر کردن پودر و تعویض سیلندرهای ازت مد نظر قرار      گیرد.
  4. سیستم      شستشو پس از مصرف در نظر گرفته شود.

 

 

ک: تجهیزات همراهک

  1. شش رشته      شیلنگ "2/1و2 با اتصالات فیکس (طول 20 متر)
  2. ده رشته      شیلنگ "2/1و1 با اتصالات فیکس (طول 20 متر)
  3. دو عدد      نازل آب از مدل  ANGUS‌با دبی ....
  4. دو عدد      نازل فوم
  5. دو عدد  Inline inductor
  6. نردبان      تاشو آلومینیومی
  7. دو عدد      خاموش کننده‌های پودری 12 کیلوگرمی که در دو طرف تراک و در محل مناسب نصب شده      باشد
  8. جعبه کمک‌های      اولیه
  9. آچار      کوپلینگ 6 عدد
  10. لوله      خرطومی به قطر "4 با اتصالات فیکس (2 عدد)
  11. چنگک +      بیل + اهرم + تبر و ....
  12. تعداد 3      سری  SCBA      (دستگاه تنفسی)

 
 
سیستم اعلام و اطفاء حریق
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٧:٤۳ ‎ب.ظ روز جمعه ٤ شهریور ۱۳٩٠
 

مشاهده یادداشت خصوصی


 
 
دسته بندی انواع حریق
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:٥٥ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٥ اسفند ۱۳۸٩
 

مشاهده یادداشت خصوصی


 
 
حریق و کنترل آن – طبقه بندی حریق
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:٥۳ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٥ اسفند ۱۳۸٩
 

مشاهده یادداشت خصوصی


 
 
مانورهای عملیاتی آتش نشانی در بنادر
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:٥٤ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۱٦ دی ۱۳۸٩
 

مشاهده یادداشت خصوصی


 
 
پوشش ضد حریق سازه های فلزی
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٠:۳٩ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢۱ آذر ۱۳۸٩
 

مشاهده یادداشت خصوصی


 
 
آتشنشانی صنعتی
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٩:۳٤ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۸ مهر ۱۳۸٩
 

مشاهده یادداشت خصوصی


 
 
تئوری پیشگیری ازحریق
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:۱٧ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٢ شهریور ۱۳۸٩
 

مشاهده یادداشت خصوصی


 
 
طراحی و نصب سیستمهای اعلام و اطفاء حریق اتوماتیک
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:٠٧ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٢ شهریور ۱۳۸٩
 

مشاهده یادداشت خصوصی


 
 
محاسبه و طراحی بوستر پمپ آتش نشانی
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱:۳٧ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٢ شهریور ۱۳۸٩
 

مشاهده یادداشت خصوصی


 
 
آتش نشانی و اسپرینکلر،
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱:۳٦ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٢ شهریور ۱۳۸٩
 

مشاهده یادداشت خصوصی


 
 
آتش چیست؟
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱۱:٤٥ ‎ق.ظ روز دوشنبه ۸ شهریور ۱۳۸٩
 

مشاهده یادداشت خصوصی


 
 
مقدمه و اهمیت پیشگیری و مبارزه با حریق :
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:٢۸ ‎ب.ظ روز شنبه ٦ شهریور ۱۳۸٩
 

مشاهده یادداشت خصوصی


 
 
آشنایی با کپسول های آتش نشانی قابل حمل
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:٢٤ ‎ب.ظ روز شنبه ٦ شهریور ۱۳۸٩
 

مشاهده یادداشت خصوصی


 
 
طریقه اطفاءباخاموش کننده ها وشنا سایی نوع آنها
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:٢٢ ‎ب.ظ روز شنبه ٦ شهریور ۱۳۸٩
 

مشاهده یادداشت خصوصی


 
 
زمان تخلیه ساختمان از سه قسمت اصلی تشکیل گردیده است:
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱:۳۱ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۳٠ تیر ۱۳۸۸
 

 زمان کشف حریق که از شروع حریق تا اعلام آن 1- A wareness time              

به طول می انجامد.

زمان شنیدن آژیر خطر و اطمینان (باور نمودن )  2- Behaviour and response time

و پاسخ به آن حرکت تا ابتدای مسیر تخلیه

زمان فرار ، که از ابتدای مسیر حرکت شروع و تا گذشتن 3- Escape time              

از درب خروجی یا رسیدن به محل امن ادامه می یابد.

جمع سه زمان فوق به عنوان زمان تخلیه ساختمان به حساب می آید.

این مقاله بر اساس تمرینات تجربی در چهار چوب تمرینات زیاد توسط دانشجویان و افراد دیگر نگاشته شده است و زمان تخلیه را طی یک فرآیند دنبال می نماید . نگارنده جزوه آتش نشانی سوئد می باشد که افسران آن، در این مورد تلاش فراوان نموده اند.

در مسیر حرکت در هنگام تخلیه به موانع فیزیکی که مانع از حرکت می شوند برخورد

 می نمائیم این موانع مانند درب های بسته ، راهروها ، پلکان ، پنجره و...می باشند.

هدف نگارش این جزوه نیز بررسی اثرات این موانع در تخلیه یک ساختمان در هنگام حریق می باشد .  همانطور که می دانید زمان تخلیه یک ساختمان به موارد متعددی مربوط می گردد از جمله آنها نوع فرهنگ و رفتار مردم در حین حریق می باشد ، آمادگی افراد ، و باور حریق نیز جزو مسائل مهم در این مورد می باشد.

احتمالا در هر تخلیه ،راه های متعدد فرار ممکن است وجود داشته باشد ولی مسلما بهترین مسیر تخلیه مسیر مستقیم و کوتاهی است که قبلا مشخص و علامت گذاری شده باشد ، این مسیر دارای کمترین مانع و پهن ترین عرض و ... است.

طبق بررسی های انجام شده در هنگام حریق تمامی افراد میل به حرکت و دور شدن از محل حریق را دارند . حال ممکن است افراد از یک طرف به طرف ساختمان حرکت کنند، تا ماموران بتوانند حریق را خاموش نمایند ، این مورد جزو تخلیه ساختمان به حساب

 نمی آید . تنها در مورد حرکت به طرف خارج یا محل امن از قبل تعیین شده  می توان، حرکت را به حساب تخلیه گذاشت.

استراتژی تخلیه ساختمان و رسیدن به محل امن ، سیاست از قبل تعریف شده در هر ساختمان می باشد ، بر طبق این راهبرد، تمامی مسیرهای فرار بررسی شده و به ساکنان آن ساختمان شناسانده می شوند . در این راه، وجود مسیرهای متعدد در ساختمانهای عریض یا بلند مرتبه بسیار حیاتی می باشد.

یکی از استانداردهای اصلی که بر طبق آن،  این جزوه نگاشته شده است استاندارد :

Planning   Boiling Act 1987 , BBR 1994

می باشد. بر طبق این استاندارد وجود حداقل 2 راه جهت تخلیه ایمن ضروری می باشد تا تمامی سکنه ساختمان در حداقل زمان ممکن بتواند ساختمان را تخلیه نمایند .

ایمن نمودن مسیر تخلیه :

اولین متد ایمن نمودن مسیر تخلیه یا تنها مسیر، ایزوله نمودن تمامی مسیر اصلی از حرارت و ورود گازهای ناشی از حریق (دود) و ورود آتش می باشد . در این متد مسیر تخلیه به نحوی ایمن می شوند که به هیچ عنوان در هنگام حریق تا تخلیه کامل ، هیچ عامل نفوذی مخرب  (گاز گرم،  دود ، آتش ) نمی تواند بر مسیر حرکت،  اثر گذار باشد. این مهم یا استفاده از مصالح مقاوم و عایق در هنگام ساخت بدست می آید .

با توجه به هزینه گزاف این روش،  به هیچ عنوان روش فوق در ساختمانهای معمول قابل اجرا نمی باشد و نمی توان آنرا به راحتی اجرا نمود . بنابراین از این روش در هیچ ساختمان معمول استفاده نمی شود.

دومین متد:

به علت معایب روش اول از جمله هزینه بسیار سنگین و عدم امکان بر آورد زمانی تخلیه در این روش ، روش زیر ابداع گردیده است .

در این مدل زمان تخلیه کامل هر ساختمان در سه قسمت بررسی و مدل سازی می شود کل زمان تخلیه، شامل زمان اعلام حریق ، پاسخ و حرکت اولیه و شروع حرکت در مسیر تخلیه و رسیدن به خروجی می باشد . این بررسی به صورتی است که تمامی نفرات وقت کافی

جهت تخلیه را داشته باشند. همچنین در این مدل زمان رشد حریق های احتمالی بررسی شد. و با زمان تخلیه مقایسه می گردد.

تعریف:

مسیر تخلیه به بهترین،  راحت ترین، کوتاه ترین و مستقیم ترین راه در هر ساختمان گفته

می شود که توانایی تخلیه تمامی سکنه و افراد مستقر در ساختمان را داشته باشد . در هر مسیر تخلیه وجود راهرو،  درب، پله  انکارناپذیر است. معمولا هر مسیر تخلیه به خروجی هوای آزاد یا محل امن ختم می گردد. جهت هر ساختمان حداقل 2 مسیر تخلیه لازم و ضروری می باشد . این پیشنهاد جهت ساختمان های  بسیار بلند (آسمان خراش و برج ) بستگی به ارتفاع،  تعداد سکنه و... می باشد.

مسیر اصلی تخلیه :

در بسیاری از کشورها،  مسیرهای خاص جهت تخلیه افراد در نظر گرفته می شود. مثلا در سوئد راه پله گرد کنار ساختمان و پنجره های منتهی به آن مرسوم است. اما در بعضی از کشورهای دیگر همان مسیر اصلی حرکتبه عنوان راه خروجی یا مسیر تخلیه استفاده می گردد. به هر حال آشنایی با مسیر تخلیه یکی از عوامل مهم در کم کردن زمان می باشد.

تئوری تخلیه :

عوامل متعدد در کم کردن زمان تخلیه دخالت دارند که مهم ترین آنها عبارتنداز: تصمیم به موقع در هنگام به صدا در آمدن آژیر خطر یا آژیر تخلیه ،  شناخت مسیر حرکت و اطلاع از عوامل منجر به ازدحام مثل درب ها ، پله کان و...

توانائی جسمی افراد ساکن در ساختمان و کمک به آنها جهت حرکت، وجود افراد راهنما و مددجو جهت سهولت حرکت و کمک به افراد سالخورده و ناتوان ، روشنایی سطح کریدورها و مسیرهای تخلیه به خصوص پله ها و درب ها ، عدم وجود موانع مثل دود، حریق و حرارت و...  دو عامل گفته شده ،  نور کافی و عدم وجود مانع باعث ایجاد قدرت دید کافی جهت حرکت سریع می گردند. در قسمت های بعدی راجع به وجود دود و روشنایی مفصلا بحث خواهد شد. وجود هر گونه عامل از پیش تعیین نشده مثل دود یا ... باعث کند شدن تخلیه می گردد . در این حالت زمان تخلیه افزایش یافته و مشکلات عمده و خطرناک بوجود می آید.

مدل های تخلیه :

جهت محاسبه زمان تخلیه یک ساختمان سه زمان گفته شده یعنی زمان اعلام حریق، زمان شنیدن و عکس العمل و حرکت تا ابتدای مسیر تخلیه و زمان عبور از مسیر تخلیه با هم جمع شده و زمان کل تخلیه را بدست می دهد.

زمان کشف حریق از طریق محاسبات مهندسی حریق بدست می آید. زمان حرکت در مسیر خروج یا فرار نیز از طریق آزمونهای تجربی به طور متوسط بدست آمد. و ارائه می گردد.

Behavior    &   Movement

محاسبه این قسمت از پروسه تخلیه،  بستگی به رفتار و عکس العمل اشخاص دارد. در هر ساختمان بنا به کاربرد آن لازم است در هنگام حریق واکنش خاص صورت پذیرد مثلا در هتلها یا برج های بلند، لازم است به محض اطلاع از حریق ابتدا سیستم های HVAC یا تهویه هوا خاموش شده و یا پروسه از پیش تعیین شده ایی فعالیت نمایند.

سپس قسمت های خاص یا طبقات خاص از وجود حریق مطلع شده و مدیریت حریق در آن طبقات اعمال گشته ودر صورت لزوم آن طبقات تخلیه گردند و طبقات دیگر به نحو مقطعی از ورود دود یا آثار حریق محافظت گردند مثلا درب های موجود به نحوی بسته شوند که ورود حرارت یا دود به داخل آن طبقات متوقف گردد و سپس از آن به اطفاء یا از بین عامل دود اقدام شود ،حال در صورتیکه احتمال گسترش حریق یا دود داده می شود اقدامات حفاظتی بعدی که شامل تخلیه تمامی ساختمان می باشد صورت پذیرد.

Movement :

پروسه حرکت در مسیر تخلیه ، پروسه قابل مدل سازی و قابل محاسبه می باشد ،اما تمامی مدل های زیر در مسیرهای بدون وجود آثار حریق مثل دود ،حرارت ،آتش بدست آمده است ، حال در صورتیکه در یک حریق وجود یکی از آثار گفته شده مانع حرکت شود یا باعث کندی حرکت شود ،موجبات کند شدن پروسه تخلیه بوجود می آید ، بنابراین در محاسبات مهندسی می بایست در صد تلرانس جهت این مورد بحساب آید. همچنین آژیر تخلیه (فرار) می بایست آژیر خاص بود تا سکنه آنرا با مابقی آژیرها اشتباه نگرفته و واکنش سریعتر نسبت به آن انجام دهند.

تحقیقات نشان می دهد تفاوت حرکت در حریق واقعی و تمرینات این جزوه حدود %10 تا %15 می باشد و سرعت حرکت در حریق واقعی  به همین مقدار گفته شده زیادتر می باشد .

البته بعضی دیگر از دانشمندان اختلاف 20 تا %40 را بیان نموده اند. اما جهت محاسبات عملی بنظر می رسد مقادیر 10  تا %15 کاربردی تر باشد.

فرمولهای ارائه شده :

در ابتدا فرمول اصلی معادله را بررسی می کنیم :

F = V . D . W

در این فرمول :                      فلوی جمعیت در حال عبور (از مسیر تخلیه )  = F

                                                                سرعت در حال حرکت     =   V

                                                                              دانسیته جمعیت  = D

                                                                            عرض راهروها = W

در هنگام تخلیه ساختمان ، جمعیت موجود در ساختمان از منازل مستقر خارج شده و در مسیرهای فرار ( یا تخلیه ) قرار گرفته و با فلوی خاص به حرکت ادامه می دهند . این فلو در راهروها بر طبق فرمول شماره یک می باشد . کاملا مشخص است که مقدار فلو بستگی مستقیم به عرض راهرو ،سرعت حرکت و دانسیته جمعیت دارد.

در هنگامی که تراکم جمعیت (دانسیته ) زیاد می شود سرعت حرکت کمتر شده و بررسی ها

نشان می دهد در صورتیکه این مقدار به 5 نفر در متر مربع برسد ، عملا سرعت حرکت به صفر می رسد . شکل شماره 5 نشانگر این واقعیت می باشد . حال در صورتیکه فاصله بین نفرات زیاد شود ،سرعت حرکت زیادتر می گردد. در خیلی از موارد بهتر است سرعت حرکت بر حسب فاصله بین هر شخص را با نفر جلوئی بدست آوریم . و به جای دانسیته جمعیت از جدول (شکل) شماره 6 استفاده کنیم.

همچنین در محاسبات فاصله از وسط نفر تا وسط نفر بعدی در نظر گرفته می شود. فاصله تا نفر جلوئی به همان اندازه مهم است که فاصله تا نفر کناری ( فاصله از پهلو ) در صورتیکه فاصله دو نفر از کنار با هم کم باشد ،حرکت بسیار کند خواهد شد . در فاصله با نفرات جلو ، شکم و پشت و در محاسبات با نفر کناری عرض کتف و ... بایستی در نظر گرفته شود.

فرمول تئوری بین دانسیته و فاصله به صورت روبرو می باشد فرمول (8 )

Distance = 1 / Density                            شکل  (6 ) و ( 7 )

در شکل (7 ) رابطه بین سرعت و دانسیته که توسط نرم افزار simulex بدست آمده است را می بینید . بر طبق این نمودار و نمودار شماره ( 8  ) رابطه بین دانسیته و سرعت یا سرعت و فاصله به خوبی مشخص است . حال اگر در هر پروژه  سرعت حرکت یا دانسیته مشخص شود می توان فلو را مشخص نمود . در این معادلات ماکزیمم مقدار دانسیته ،حداکثر فلو را باعث می شود که این پارامتر در هنگام تخلیه رخ می دهد. در اکثر مدلهای اجرا شده فلوی حرکت جمعیت در بین مسیرهای مختلف ثابت در نظر گرفته می شود . این به این معناست که جمعیت همانطور که مسیر خروجی را ترک می نمایند همانطور نیز مسیر ورودی را طی می کنند . از این طریق نیز می توان محاسبات دستی در فلوی مخصوص با عرض ثابت را انجام داد. ( منظور از ورود و خروج در اتاق ها و یا راهروها می باشد.)

در صورتیکه تخلیه از ورود به مسیر کمتر باشد ، تجمع بوجود می آید. همچنین در مدل های کامپیوتری در هنگام عبور از درب دشوارتر و حرکت در این قسمت کندتر است. تعداد نفرات در صف بستگی به فلو (اختلاف فلو ) و طول صف دارد .

      تجمع نفرات (جمعیت )  + Wafter  ×  F s,after = Fs, before   × Wbefore  

فرمول 9

فلوی جمعیت عبوری از کریدور یا مسیر حرکت (تخلیه ) بستگی به عرض راهرو دارد . در اکثر مسیرها ،عرض راهرو یا مسیر تخلیه،  فاصله باز بین دو دیوار می باشد . با توجه به تحقیقات آقای pauls،عرض موثر در خروج به جای عرض واقعی بایستی در نظر گرفته شود.

این برداشت در حریق های آزمایشی در پله ها و دفاتر بدست آمده است . عرض موثر در راهروها از تفاضل مقادیر غیر موثر دو طرف دیوار بدست می آید توجه داشته باشید که از فاصله غیر مفید هیچ کسی عبور نمی کند زیرا امکان اصابت به دیوار یا ضربه خوردن یا در نردهها احتمال سقوط را به همراه دارد . به محدوده غیر موثر boundry layer   (BL) گفته می شود.           جدول شماره یک

BL در راه پله ها 15 سانتی متر از هر دو طرف می باشد . در صورتیکه پله خروجی گرد باشد این مقدار افزایش می یابد . در راهروهائی که در یک طرف صندلی وجود دارد مانند سینما یا تئاتر یا دو طرف صندلی وجود دارند ،این مقدار در طرف دیوار و در مورد دوم کلا در نظر گرفته نمی شود .

در این مقاله ،بررسی فلوی جمعیت ،فرض بر اجرای عرض واقعی گذاشته و فقط در راه پله (حرکت به طرف پائین )از عرض موثر استفاده می شود.

Tdoor = N / (FS  ×  W) 

جهت تخلیه یک اتاق ( یا ساختما ن ) محاسبات زمان و تعداد نفرات در حال عبور بوسیله فرمول 10)) محاسبه می شود، این فرمول زمان عبور از درب با عرض W را نشان می دهد.

Twalk  = l / v 

از فرمول (11) زمان عبور یا حرکت در راهروهای صاف را نشان می دهد که در آن L فاصله شخص تا رسیدن به درب و V سرعت حرکت می باشد .

در محاسبات دستی زمان کل بایستی محاسبه شود یعنی جمع تمامی زمان های پیش بینی شده مثل زمان عبور از درب ، عبور از راهرو ، طی مسیر راه پله و ...  در استفاده از

 شبیه سازی بوسیله کامپیوتر،تمامی عوامل فوق در نظر گرفته شده و محاسبات انجام می پذیرد. اما نکته جالب اینجاست که بعضی از شبیه سازی ها نظرات به صورت تکی در نظر گرفته می شوند و فرض بر این است که نفری بر خلاف مسیر ،حرکت نکند. در مدل های دیگری حرکت به صورت کلنی در گروه های بزرگ و کوچک به طرف خروج می باشد ،یعنی همه بر این باورند که بایستی تخلیه کامل ساختمان انجام پذیرد.

مدل تخلیه در پله های پایین رو :

این تجربیات توسط دانشجویان و افراد معمولی با مدیریت محققان انجام پذیرفته است.  

اولین سری از تجربیات در راه پله با طول 5.1 متر و زاویه32 بوده که ارتفاع هر پله 17 سانتی متر و کفه آن 27 سانتی متر با عرض 1.34  متر (عرض واقعی بین نرده و دیوار) است. همچنین فاصله دیوار تا مرکز نرده 7.5 سانتی متر و عرض موثر پله بر طبق نظر pauls 1.16 متر بدست آید و  9سانتی متر از هر طرف نرده کم شده است، اما دیوار فقط در یک طرف پله وجود داشته است . آزمایش در دو قسمت انجام پذیرفته است در بخش دوم به صورت گروهی . (جدول 2 )

حرکت اندازه گیری  شده در تمامی مراحل به انضمام فلوی جمعیت اندازه گیری شده است. و هر دو در جداول جداگانه ثبت گردیده است . شکل  11, 10    (جدول 2)

جوابهای نا مطمئن فقط 20% از کل جوابها بوده است ، فاصله بین نفرات در نظر گرفته شده و سرعت حرکت به طرف پائین همانطور که مشاهده می شود ثابت و با فاصله کم بین نفرات بدست آمده است . پس بنابراین در هنگام حرکت به طرف پائین راه پله ها با دانسیته و جمعیت بیشتر می توان با فاصله کمتر حرکت نمود. البته شایان ذکر است که این نتایج در زمان عادی بدون حریق و بدون دود بوده است.

بررسی طرح تخلیه در تئاتر:

در این آزمایش طول پله 2.1  متر و عرض آن  2.25 متر با شیب 26 درجه که ارتفاع هر پله15 سانتی متر کفه هر پله  30 سانتی متر بوده است. وجود یک دیوار پله و نرده در طرف دیگر آن مشاهدات زیر را به همراه داشته است : افراد استفاده شده در این تجربه بین 15 تا 70 سال سن داشته اند . افزایش دانسیته جمعیت و نسبت آن با فاصله با نفر جلوئی همچنین طرح گسترش نفرات و سرعت بر روی گراف رسم شده است. (شکل 9 )

در مقایسه با آزمایش انجام گرفته در تئاتر نشان از مقادیر متفاوت تر می دهد مثلا در این آزمایش فاصله کمتر با دانسیته بالا و سرعت کمتر را به همراه دارد.

{سرعت افراد بین 0.3 متر تا    1.2  متر متناوب است ، متوسط سرعت در 3 گردید 0.25 تا 0.6_  0.4 تا1.2  و 0.5 متر می توان دسته بندی کرد }

در تمامی آزمایشات عدم وجود دود ، حریق و استرس ناشی از آن و همچنین استفاده از عرض موثر به جای عرض واقعی ، تعداد آزمایش زیاد و پله های خروجی به سمت پائین وجود داشته است .

در بعضی از موارد آزمایش تاثیر شیب پله بررسی گردیده است. کاهش شیب پله موجب افزایش فلوی موثر جمعیت می گردد که پخش (عدم تجمع ) نفرات در نتیجه کار باعث گردیده است .

پس بنابراین مقادیر بدست آمده فلو خیلی دقیق نمی باشد اما دقت مورد نظر را بدست

 می دهد.  همچنین نتایج نشان می دهد که ، دانسیته 1.5 تا 2 نفر در متر مربع برای عبور از راه پله نتیجه قابل قبولی است ، و فاصله در جمعیت (فلوی با دانسیته کمتر) در این حالت بیشتر است پس بنابراین فاصله بین نفرات نیز وجود دارد.

دانسیته بین 0.7 تا 0.8 متر بین نفرات مقادیری است که در گراف این آزمایشات بدست آمده است که معادل مقادیر بدست آمده در کشورهای دیگر است. ( گراف10,11 )

پله های گرد (اسپیرال ) :

پله های گرد نسبت به مابقی پله ها کمتر مورد استفاده در تخلیه قرار می گیرد. جهت مشخص نمودن فلو و سرعت در این نوع راه پله ها ، آزمایشات در دو نمونه راه پله انجام پذیرفته است و همانطور که انتظار می رفت سرعت حرکت کندتری نسبت به  دیگر نوع پله (پله معمولی ) بدست آمده است. در هر دو نوع راه پله که شیب  45درجه داشته اند سرعت حرکت کمتر بوده و همچنین ریسک خطر پذیری و تصادفات و حوادث کمتر می باشد. این دو راه پله گرد یکی با عرض 65 و دیگری 85 سانتی متر و شعاع حرکت در آلفا 40 و55  سانتی متر بوده است . (جدول 3 )

حداکثر عرض در نظر گرفته به عنوان عرض غیر موثر 5 سانتی متر است. (شکل 12 )

نتایج :  نرخ متوسط حرکت به طرف پایین در این نمونه راه پله حدود 0.5 متر بر ثانیه برای راه پله باریک و 0.55 متر بر ثانیه برای عرض پهن تر می باشد.

با توجه به شیب راه پله گفته شده ، حداکثر سرعت 1 متر بر ثانیه است اما توقف حرکت در آن بسیار بیشتر است به خصوص در راه پله پهن تر ، اما دانسیته تجمع کمتر است. فاصله افقی بین نفرات 0.7 تا 1 متر (فاصله مستقیم) است و فلوی جمعیت به طور متوسط متر بر ثانیه .

مقایسه با مطالعات دیگر دانشمندان نشان می دهد که دانسیته 0.5 نفر بر متر تا 0.67 در راه پله های عریض تر وجود دارد و سرعت آنها بین 0.67 تا 1.1 متر بر ثانیه بوده است. این نتایج در  راه پله با ارتفاع 15 تا 19 سانتی متر می باشد .

همچنین کروهای رسم شده توسط مدل سازی کامپیوتری شامل دو کرو حداقل و حداکثر است که حداکثر سرعت 0.5 متر بر ثانیه با فاصله بین نفرات 0.7 متر و دانسیته 2 نفر در متر مربع در فلوی ماکزیمم طبق کرو (13, 14) می باشد.

اما در صورتیکه عرض راه پله بیش تر از 1.6 متر شود احتمال سقوط نفرات در آن وجود دارد، زیرا در راه پله ها وجود نرده باعث کنترل وضعیت شده و از سقوط جلوگیری

 می کند. 

راه پله به سمت بالا :

در حرکت به سمت بالا بدون توجه به خستگی افراد، حداکثر سرعت حدود 0.8 متر بر ثانیه و با فاصله 2 متر در نظر گرفته می شود . این مقدار هنگامیکه 0.5 متر فاصله با نفر جلوئی می رسد، تقریبا به صفر نزدیک می گردد .

راهروهای افقی :

سرعت حرکت در راهروهای صاف افقی بین 0.96 تا 1.75متر بر ثانیه متغیراست و بستگی به جنس افراد ، وضعیت جسمانی ، سن و... دارد . در محاسبات این سرعت به طور متوسط 1.5 متر بر ثانیه در وضعیت عادی در نظر گرفته می شود. البته با توجه به اینکه فاصله افراد از همدیگر زیاد باشد.

در تئاتر ، سینما و... در هنگامیکه فاصله بین صندلی ها زیاد باشد این سرعت حفظ می شود.

سرعت 1.5 متر بر ثانیه در تجربیاتی که بوسیله دانشجویان در یک مسیر 15 متری با حالت عادی در نظر گرفته شده است. در این حالت عجله ، ترس و آثار حریق وجود نداشته و تمامی حالات عادی بوده است . هنگامیکه دانسیته افزایش می یابد ، فاصله بین افراد و سرعت حرکت کم می شود.

در هنگامیکه دانسیته 4 نفر بر متر مربع باشد سرعت حرکت عملا به 0.5 متر بر ثانیه تقلیل یافته و با افزایش دانسیته سرعت عملا صفر می شود ولی در هنگامیکه دانسیته به 2 نفر در متر مربع رسید سرعت به ماکزیمم مقدار می رسد . شکل 17

منحنی های 18, 19 کروهای مختلفی جهت کریدور صاف را ارائه داده اند.

درب ها :

درب معمولا بدترین محل در تخلیه ساختمان می باشد. عرض کم درب ها باعث تجمع افراد در پشت آن شده و تاخیر در تخلیه را موجب می گردد.

معمولا عرض درب بایستی کمتر از 0.7 متر نباشد. محققان نشان داده اند  که درب با عرض بیش از 1.2 متر در هنگام تخلیه موجب هیچ گونه تجمع در پشت آن نخواهد شد.

در مدل سازی ها ، عرض درب به صورت حقیقی در نظر گرفته می شود واستفاده از عرض موثر نابجا است. فلوی عبوری از درب معمولا یک نفر بر متر بر ثانیه

1 per /m /sec  در نظر گرفته می شود.

در تخلیه درب با عرض کمتر از 1 متر مشکل ساز بوده و موجب افزایش دانسیته پشت درب خواهد شد، دانسیته زیاد در اینجا بیش از 3 نفر بر متر مربع یا فاصله کمتر از  0.6متر بین نفرات است .

در عرض درب بین 0.9 تا 1 متر ، فلوی عبوری تقریبا ثابت می ماند و عریض تر شدن درب موجب فلوی عبوری بالاتر می گردد.

شکل 20 منحنی های دانسیته در عبور از درب را نشان می دهد.

تاثیر روشنایی و دود در تخلیه ساختمان :

دود و روشنایی دو عامل اصلی در زمان تخلیه ساختمان می باشند. هنگامیکه دود در قسمتی از ساختمان روئیت می شود ، اولین شخصی که آنرا روئیت می نماید تصمیم به صدا در آوردن آژیر یا اطفاء شخصی می نماید ، شاید هم تصمیم به فرار از محل گرفته و به سرعت به طرف راه های خروجی حرکت می نماید. اما آثار دود نظیر کاهش دید ، سمی بودن و ترس عامل موثر در زمان رسیدن به خروجی می باشد ، حال اگر مسیر خروجی نیز روشنائی کافی وجود نداشته باشد یا در اثر حریق برق معمول آن قطع گردد امکان انصراف از تخلیه و برگشت به محل اولی را موجب می گردد.

اکثر افراد در هنگام مشاهده دود رفتارشان عوض شده ، مثلا قدم های بلند تر بر داشته و سعی در خروج سریع  می نماید. به گفته بعضی از محققین در هنگام حریق یا وجود دود در هر ساختمان ، قدرت دید افراد آشنا به ساختمان حداقل بین 3  تا 5 متر و جهت افراد غیر آشنا بین  15 -20متر نیاز می باشد . البته به گفته دیگر محققین قدرت دید 10 متر حداقل جهت افراد آشنا می باشد.

نتایج بررسی های انجام گرفته شده توسط موسسه M. G. M در حریق گراند هتل لاس وگاس در سال 1980 نشان می دهد که  54%از 544 نفر افراد مصاحبه شده در جریان حریق ، چیز مانع فرارشان شده است .   60 %به خاطر وجود دود در مسیر نتوانسته اند فرار کنند ، 13 درصد به خاطر بسته بودن درب ها ی منتهی به راه پله و5 % به خاطر وجود دود در راه پله .

همچنین  58% مصاحبه شوندگان (324نفر) از میان دود فرار کردهاند و بعضی از آنها چند صد متر در میان دود قدم زده اند .از میان کسانی که از وسط دود گذشته اند ،  60%گفته اند بعضی از مواقع قدرت دید از 2 متر هم کمتر بوده و حتی بعضی ها به عقب برگشته اند و مجددا تلاش کردند که از میان دود بگذرند.  43%به خاطر یک دلیل باز گشته اند و از هر 4 نفر، 3 نفر فقط به خاطر عدم دید کافی (دید کمتر از 2 متر )  باز گشته اند.  8نفر از 152 نفر (5% ) به خاطر کم شدن قدرت دید به زیر 10 متر از رفتن انصراف داده اند.

تحقیقات انجام شده توسط شرکت چوب در انگلستان نشان می دهد که (1970) :

حریق های اتفاق افتاده در این سال 50% در خانه های یک خانوار بوده ، 17 % در کارخانجات و 4% در مدارس و بیمارستانها.

همچنین این تحقیقات نشان می دهد هنگامیکه دود در محلی وجود داشته باشد ، 60 % از مردم از میان آن می گذرند و 50% آنها بیش از 10 متر راه میروند.

همچنین مردان بیش از زنان از میان دود می گذرند ولی درصد عبور ربطی به سن و سال افراد ندارد ، اما همگی قدمهای بلندتری بر می دارند.

در مطالعات مشابه بوسیله Brayan از آمریکا در سال 1977 :

62% گفته اند از میان دود گذشته اند و در موارد مشابه حریق ، آمار شرکت چوب صدق داشته است . همچنین 3.4 (75%) افراد تجربه حریق قبلی نداشته اند. از 366 نفر افراد مصاحبه شده در مقاله Brayan که از میان دود گذشته اند ، 107 نفر (33%) برگشته اند . 85% از آنها توضیح دادهاند که قدرت دید آنها حدود 3 متر به طور متوسط بوده است.

6% افراد برگشته قدرت دید بیش از 10 % داشته اند. 62% بخاطر وجود دود برگشته اند . 4% به خاطر وجود حرارت و 31 % بخاطر وجود دود و حرارت. و 3%  از افراد باقی ماند. دلیلی نداشته اند. اکثر افراد باز گشته یا مانده به خاطر وجود دود بوده که این عمل را انجام دادهاند و اکثر افراد باز گشته  مرد بوده اند.

همچنین تحقیقات نشان می دهد در صورتیکه قدرت دید بیش از 10 متر می بود  افراد کمتر بر می گشتند. همچنین مطالعات در ژاپن نشان می دهد که 10 % از افراد ابتدا تلاش برای فرار می نمایند ولی به خاطر قدرت دید حدود 10 متر بر می گردند، این افراد نا آشنا به ساختمان می باشند.

سرعت حرکت و قدرت دید :

در اکثر موارد توسعه و پخش دود موجب اشکال در دید افراد و تخلیه ساختمان می گردد. در این حالت افراد مردد هستند که آیا وارد ناحیه پر از دود بشوند یا نه . آنها در هنگام مواجه با دود جلو و دور دست خود را بخوبی نمی توانند ببینند و در این حالت افراد نا آشنا با ساختمان ، سرعت شان کم می شود . شکل 27 نشان می دهد که سرعت حرکت تابعی است از ضریب k ( m-1 ضریب استهلاک extinction coefficient )

I0 , I قدرت نور در وجود و عدم وجود نور در فاصله L می باشد  K = 1/L  ln(I0 /I)   

و D اپتیکال دانسیته است. رابطه بین D, K  در اروپا                             D ×K=2.3  

D به عنوان دانسیته دود  مطلع می باشد و K به عنوان ضریب میرائی صوت می باشد. مقادیر D همیشه در 10  ضرب شده و به خاطر بیان صریحتر با لگاریتم بیان می شود ∂B/m  و به عنوان obescuration  یا  ob   مسطلح است. در بررسی های انجام پذیرفته مشخص شده است که ، قدرت دید (visibility   ) ضربدر دانسیته دود تقریبا ثابت است. شکل 28 بیانگر این موضوع می باشد.

                                             برای منابع تولید نور ( روشنائی )           Kv = 8

                                                     برای منابع منعکس کننده نور         Kv = 3

                                          برای کف و دیوار ( با قدرت دید معمولی )   Kv = 2 

V ویزیبیلیتی  یا قدرت دید و K  دانسیته دود می باشد . ( توضیح K یا D در پایین )

این رابطه قابلیت استناد داشته و به تعداد زیاد آزمایش شده است .

در این معادلات زاویه دید و قطر ذرات دود در نظر گرفته نشده است . فقط غلظت دود مورد نظر بوده . در صورتیکه پتانسیل دود بر حسب واحد های مختلف بیان شود ، بستگی به تعریف دانسیته دود D  یا K استفاده می شود . اگر دانسیته بر حسب واحد obscuration

بیان  شود بنابراین ob →  m3 / kg و اگر k باشد m2 / kg است.

مقادیر نور :

در هنگام تخلیه ساختمان ، روشنایی محوطه مسیر تخلیه بشدت بر سرعت حرکت تاثیر گذار می باشد به صورتیکه اگر شدت روشنایی به یک لوکس رسید سرعت حرکت عملا صفر خواهد شد.

بر طبق آزمایشات انجام گرفته در صورتیکه روشنایی در راهروها از 4 تا 5 لوکس بیشتر شود روند حرکت معمولی خواهد بود.

منابع روشنایی در محل تخلیه می بایست دارای خاصیت های ویژه ائی  باشند مثلا خیرگی بیش از حد نداشته باشند و نوع نورشان زننده نباشد.

همچنین علامات تاریک یا با نور بشدت منعکس کننده مسلح نبوده تا نفرات را گمراه ننمایند . کنتراست نور در منابع روشنایی باعث آسیب به چشم در نگاه مستقیم نگردند و مسیر حرکت را به راحتی روشن نمایند. همچنین تمامی روشنائی های مسیر تخلیه از سیستم vps  تغذیه شده و بازدید دوره ائی شوند.

انعکاس نور منابع بایستی کاملا کف، دیوار و سقف را روشن کرده و قابلیت آن در وجود دود نیز ثابت شده باشند.

تمامی علامت های تخلیه شامل نوع موانع ، شیب ، فواصل و سمت ها به راحتی روشن بوده و افراد نا آشنا به ساختمان نیز بتوانند از آنها به راحتی استفاده کنند . درخشندگی علامات به اندازه کافی باشد و این علامات از برق vps   تغذیه شوند. رنگ زمینه با رنگ علامات متفاوت باشد و از دور قابل تشخیص  باشند.

با توجه به تحقیقات آقای collin حداقل درخشندگی سطح هر علامت حداقل V .cd /m2 (کاندل بر متر مربع ) باشد.

درخشندگی بین 29 تا 1432  cd / m2 در تمامی فروشگاه ها ، برج ها و... در کف و دیوارها نیاز می باشد . و حتی در صورتیکه این مقدار بین 500 تا 2000 cd/ m2     باشد بهتر است و کمک شایانی به تخلیه می نماید.

         


 
 
سیستم های اعلام حریق
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱۱:٥٩ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٢۸ خرداد ۱۳۸۸
 

سیستم اعلام حریق در یک ساختمان طراحی می گردد تا قبل از اینکه حریق مشکل ساز ویا غیر قابل کنترل شود اعلام واخطارداده می شود و سیستم های بعدی را فعال می کند . این سیستم جهت حفظ اموال وافراد از حریق طراحی می گردد.

Zone: به معنی قسمت ،قسمت بندی یا بخش بندی می باشد.

Fire Zone(بخش کشف حریق ):بهترین وموثرترین راه برای محدود کردن حریق در ساختمان تقسیم آن به قسمتهای کوچکتر می باشد.

Detection Zone( بخش کشف حریق):به بخشی گفته می شود که در آن بخش مدار کشف حریق نصب می گردد.

Alarm Zone(بخش اعلام حریق ):به بخشی گفته می شود که در بخش مدار اعلام حریق نصب می گردد.محل نصب تابلوهای مربوطه بستگی به جغرافیایی ساختمان محل های فرار ،محل های امن و آخرین نقطه ی احتمالی سرایت حریق دارد.

هدف از ایجاد Zone حریق :

هر ساختمان باید به قسمتهای مختلف جهت تشخیص سریع حریق واعلام آن تقسیم شود تا بتوان به وسیله ی سیستم ،تشخیص و اعلام حریق را سریعتر شناسایی کرد.

نکات مهم در طراحی:

-          حداکثرمساحت هر Zone نباید از 1600 متر مربع بیشتر باشد.حداکثر فاصله تا رسیدن به زون آتش نباید از 30 متر بیشتر باشد.

-          یک زون ممکن است چند منطقه ی آتش را بپوشاند.

 اعلام حریق:

سیستم های اعلام حریق اتوماتیک سه نوع اند :

1-مرسوم یا متعارف

2- آدرس پذیر (قابل آدرس دهی )

3- هوشمند

مر سوم یا متعارف:

این سیستم به وسیله ی دو رشته سیم به دتکتورها به شستی وصل می گردد .اولین عملکرد این پانل نشان دادن موقیت آتش با دقت در حد زون می باشد.هنگامی که یک زون فعال می گردد بایستی به صورت فیزیکی در آن زون ،دتکتور فعال شده ردیابی گردد.هنگامی که یک دتکتوربه حالت Alarm می رود ولتا‍ژ مدار کم شده ودر عمل بقیه ی دتکتورها غیر فعال می شوند .

 

3-1-2-2- انتخاب دتکتور :

در هر حریق اعلام حریق بستگی به نوع دتکتور نصب شده دارد .معمولا در هر حریق تمامی اجناس موجود در آن محل ،نوع حریق را مشخص می کند .دتکتور ها از نظر نوع حساسیت به چهار نوع تقسیم می شود:

1-      دتکتور دودی

2-      دتکتور حرارتی

3-      شعله ای

4-      گاز یاب

 

مشخصات ارتفاع ،فاصله ی مجاز و حداکثر مساحت حفاظتی دتکتورها

                نوع کاشف      

مشخصات نصب

حرارتی در اماکن بسته یا مسقف

                  دودی

حداکثر مساحت حفاظتی هر کاشف (متر مربع)

37

50

فاصله ی مجاز از یکدیگر(متر)

9

10

فاصله مجاز از دیوارها (متر)

4.5

5

ارتفاع مجاز (متر)

8.5-5.5

7.5

 

اگر مواد موجود در یک محل سریع شعله ور شوند ،دود حاصل از این حریق کم باشد و حرارت ناشی از آن زیاد است بنابر این در این محل استفاده از دتکتور های دودی نا بجا و در عوض دتکتورهای حرارتی سرعت اعلام بالایی دارند .

 

شستی اعلام حریق:

یکی از اجزای اعلام حریق پوش باتم یا شستی اعلام حریق می باشد که به اعلام هر چه سریعتر حریق کمک می کند . با فشار شیشه شکسته شده و پوش باتم فعال می گردد.

- نکات مهم در مورد شستی اعلام حریق:شستی ها در محل خروجی ،پلکانهای خروجی هر طبقه و درب خروجی نصب می گردند ،محل نصب شستی بایستی تمیز و با رنگ زمینه متمایز باشد ،

شستی ها در ارتفاع حدود 4/ 1 متر رعایت شود .

سیستم صوتی آژیر

هر سیستم اعلام دارای یک مدار صوتی اعلام حریق می باشد که حداقل شدت صدا در محلهای بدون آلودگی صوتی 65دسی بل می باشد و این صدا باید منحصر به فرد بوده یعنی از صدای آژیر سرقت یا ناهار و غیره متمایز باشد.

 نحوه ی تشخیصFault خطا در سیستم

در روی تابلوی کنترلی دکمه ای به نام Fault وجود دارد. اگر در سیستم اختلالی به وجود آید( مثلا اینکه یکی از دتکتورها خراب شده باشد) این دکمه بر روی تابلوی کنترلی روشن شده و منطقه ی خطا را نشان می دهد.

 


 
 
Foam system
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٦:٠٧ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۳٠ اردیبهشت ۱۳۸۸
 

Foam System


 
 
حریق و روش های مبارزه با آن
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٦:٠٥ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۳٠ اردیبهشت ۱۳۸۸
 

 

 

1

2

3

4

5

6

7

 

 
 
"Kitchen systems"
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٦:٠٤ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۳٠ اردیبهشت ۱۳۸۸
 


  سیستم های آشپزخانه :

با تغییر یافتن شیوه های آشپزی ، مطمئناً سیستم های خاموش کننده کنونی که در بخش های آشپزخانه رستورانها نصب می شوند ، نمی توانند محافظت کافی و رضایت بخشی از حریق را تامین کنند . همچنین سیستم های جدید خاموش کننده حریق اگر براساس تست های استاندارد متداول ساخته و نصب نشده باشند ، ممکن است صلاحیت کافی را نداشته باشند . به منظور افزایش سطح ایمنی در زندگی ، توزیع کنندگان تجهیزات حریق ، صاحبان رستوران ، نمایندگان شرکت های بیمه و مأمورین اجرای قانون باید برای اصلاح این وضعیت با یکدیگر همکاری کنند .

لابراتوار بیمه کنندگان (UL) ، تست های استاندارد جدیدی برای حریق به منظور توسعه حفاظت در برابر حریق در بخش های آشپزخانه رستورانها ، اتخاذ کرده اند . این استانداردها راه حل هایی است که انجمن ملی توزیع کنندگان تجهیزات حریق به منظور توسعه حفاظت در برابر حریق پیشنهاد کرده اند .

دو نوع متفاوت از خاموش کننده های آتش (خاموش کننده های خشک و خاموش کننده های تر) را برای اطفاء حریق هایی که در آشپزخانه رخ می دهد ، مورد تست قرار داده اند . بدین منظور از تست سوختن روغن استفاده کرده اند و به وسیله هر یک از این دو نوع خاموش کننده ، حریق را اطفاء کرده اند . در زیر معایب خاموش کننده های خشک و مزایای خاموش کننده های تر ذکر شده است :

1

  1. تست سوختن روغن
  2. چندین پوند از پودرهای گرد مانند از سر لوله ای با فشار بالا فشانده می شود .
  3. پودر آتش را خاموش می کند اما در سرتاسر آشپزخانه و حتی داخل بخش نهارخوری پراکنده می شود .
  4. همه چیز کثیف می شود . غذاها آلوده می شوند . نظافت می تواند 2 تا 3 روز به طول بیانجامد . این خارج از حرفه شماست .

2 

  1. تست سوختن روغن
  2. جریان محلول شیمیایی فقط در جایی که نیاز است متمرکز می شود .
  3. آتش خفه می شود ، روغن سوخته شده به صابونی کف آلود تبدیل می شود .
  4. صابون کف آلود ما را محدود به خالی کردن یک قسمت کوچک از آشپزخانه می کند . پاک کردن آن آسان است .

با توجه به دو تست ارائه شده , بهترین خاموش کننده برای حریق های آشپزخانه ، استفاده از محلول   شیمیایی تر می باشد که به صورت متمرکز عمل کرده و از آلوده شدن محیط آشپزخانه و غذاها نیز جلوگیری می کند.


 
 
"FE-227 systems"
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٥:٥٢ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۳٠ اردیبهشت ۱۳۸۸
 

سیستم های FE-227 :

عامل خاموش کننده آتش FE-227 ، یکی از اولین جایگزین هایی است که می توان برای هالن از نظر اثر بر محیط زیست استفاده کرد . FE-227 از لحاظ پتانسیل برای نازک کردن لایه ازن صفر است و از خطر کمتری برخوردار است و پایداری آن در محیط بسیار پایین است .

در جایی که موافقت سازمان محیط زیست برای استفاده مواد خاموش کننده بسیار ضروری است ، در جایی که بخواهیم از جنجال رسانه ها برای استفاده از خاموش کننده ها در امان باشیم ، در زمانی که وزن در مقابل نیروی خاموش کننده یک عامل است ، در زمانی که برای خاموش کردن عنصری نارسانای جریان برق نیاز است و در زمانی که سازگاری و موافقت مردم یک عنصر مهم است از FE-227 استفاده می کنیم

FE-227 یک گاز فشرده مایع بی رنگ است و به صورت مایع ذخیره می شود و هنگام آتش سوزی به صورت یک بخار بی رنگ و نارسانای برق بر روی آتش منتشر شده و چون شفاف است موجب کدر و غیر قابل دید شدن فضا و صحنه آتش سوزی نمی شود . این گاز بعد از مصرف رسوب نمی کند و باقی نمی ماند. از لحاظ مسمومیت مشکلی حتی در فضای بسته ایجاد نمی کند .

FE-227 آتش را با یک مکانیزم فیزیکی و شیمیایی خاموش می کند و این گاز جایگزین هوای محیط نمی شود و بنابراین هیچ هراسی از لحاظ کمبود اکسیژن در فضایی که از این خاموش کننده استفاده می شود وجود ندارد .

FE-227 یک خاموش کننده آتش مؤثر است که در موارد مختلف آتش سوزی قابل استفاده است.

این گاز برای سطوح مختلف آتش سوزی مانند مایعات مشتعل مورد استفاده است .

از لحاظ عامل پایه ای وزنی FE-227 یکی از گازهای خاموش کننده مناسب محسوب می شود.

میزان تمرکز این خاموش کننده برای هپتان نرمال تقریلاً 5.8% می باشد . مینیمم این میزان تراکم باید با استاندارد NFPA مطابقت داشته باشد .

FE-227 تمام استانداردهای NFPA را شامل می شود و در لیست UL (لابراتوار بیمه کنندگان) و Fikes F.M به عنوان یک سیستم خاموش کننده بی خطر و مؤثر ثبت شده است .

FE-227 اولین جایگزین هالن محسوب می شود که در سال 1993 این متد در امریکا به رسمیت شناخته و اجرا شد . این سیستم به 1.400 پوند FE-227 نیاز دارد که از تمام بانک های اطلاعاتی بین المللی و بزرگ محافظت می کند . سیستم های نصب شده فضایی کمتر از 100 پوند برای محافظت اطلاعات حساس اشغال می کنند . سیستم های بزرگ که بیش از 12.000 پوند FE-227 برای حفاظت از اطلاعات الکترونیکی استفاده می کنند در امریکای غربی نصب شده اند . زمان استفاده از این خاموش کننده مهم الان است !


 
 
طراحی و نصب سیستمهای اعلام و اطفاء حریق اتوماتیک
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:٤٠ ‎ب.ظ روز شنبه ۱٢ اردیبهشت ۱۳۸۸
 

محمد امیر نیکجو مدرس موسسه آموزش عالی کار قزوین، شهرام رضایی مهندس صنایع - ایمنی صنعتی

چکیده : برای پیاده سازی ونصب موفق سیستمهای خودکاراعلام واطفاء حریق رعایت اصول واستانداردهای بروز در این زمینه از اهمیت خاصی بر خوردار است. در این تحقیق سعی شده است تا با استفاده از تکنیکهای طراحی و تلفیق آن با کاربرد در صنایع گوناگون به یک دید عمیق تری از این گونه سیستمها پرداخته شود، منافع ناشی از سیستمهای خودکار اعلام و اطفاء حریق علی رغم هزینه بر بودن آنها، بسیار زیاد بوده به نحویکه اکثر صنایع خواهان بهترین نوع اینگونه سیستمها میباشند. این بررسی برای کمک به مدیرانی است که درصدد خرید و پیاده سازی اینگونه سیستم ها طبق استانداردهای موجود هستند. معیار های انتخاب در این بررسی بر اساس مزایا و معایب هر یک از سیستمها استوار است.

کلمات کلیدی : سیستم های خودکار اعلام و اطفاء حریق - Detectors – فتوالکتریک – اسپرینکلر – N.F.P.A – فرایند طراحی و نصب سیستم ها- جریان سرد

مقدمه : اغلب آتش سوزیهای بزرگ از یک حریق کوچک شروع میشود و به تدریج گسترش می یابد، زندگی انسان و محیط او را خطرات بسیاری تهدید میکند این خطرات گاه بطور مستقیم ازناحیه خود انسان بروز میکندوگاه بصورت غیره مستقیم در اثرساخته ها ومصنوعات فکر و دست بشر تجلی میکند،گاه در اثر فعل و انفعالات طبیعی بر زندگی او تأثیر مخرب میگذارد، تکنولوژی گر چه تسلط بر طبیعت را برای انسان میسر میسازد اما چون با آزمندی و زیاده خواهی وی همراه گشته او و زیستگاهش را در معرض خطر قرار داده است ، آتش سوزی یکی از خطرناکترین پدیده هایی است که خسارت جانی و مالی فراوانی ببار میاورد. قریب به 75% الی 80% آتش سوزی ها قابل پیشگیری و پیش بینی اندوچنانچه اقدامات لازم صورت پذیرد 4/3 ازخسارات سالیانه ناشی از حریق کاسته خواهد شد.در دنیای شتابناک صنعتی امروز روشهای محافظت از دستاورد ها و محصولات و جان انسانها از اهمیت ویژه ای برخوردار است لذا وجود سیستم هایی که فاجعه را در ابتدای وقوع شناسایی کرده و عکس العمل مناسب و سریع از خود نشان دهد ضروری بنظر میرسد.پس استفاده از سیستمی که در همان لحظات اولیه وقوع حریق را شناسایی نماید در اطفاء آن موثر خواهد بود ،سیستمهای اعلام و اطفاء حریق وسیله ای مناسب جهت رسیدن به این هدف میباشند حتی در زمانی که یک مکان مورد بهره برداری قرار میگیرد باز هم در محلهایی که دور یا محفوظ بوده ویا در مکانهایی که بندرت مورد باز بینی قرار میگیرند و نیز در محلهایی که آتش میتواند پیش از کشف شدن آغاز گشته، گسترش یافته و خسارت وارد کند سیستمهای کاشف و اطفاء حریق اتوماتیک نسبت به سیستمهای دستی بسیار مزیت دارند نیز در زمانهایی که مکان در اشغال نیست مزایای تشخیص زود هنگام آشکار و واضح است. استفاده از سیستمی که در همان لحظات اولیه حریق را شناسایی نماید در اطفاء آن بسیار موثر خواهد بود، سیستمهای اعلام و اطفاء حریق وسیله ای مناسب جهت رسیدن به این هدف میباشند. سیستم های خودکار اعلام حریق . در مراحل اولیه وقوع حریق(آتش ناخواسته.غیر دوستانه)تغییرات فیزیکی مختلفی در محیط اطراف حریق رخ می دهد که از این تغییرات می توان در ردیابی حریق و جلوگیری از گسترش آن استفاده شود. انسان را می توان یکی از بهترین کاشف ها بر شمرد زیرا دارای حواس پنجگانه است. در مورد کشف حریق حواس بویائی بینائی ولامسه نقش اساسی دارند وعلاوه بر آن انسان مالک خدادادی دستگاه کامپیوتری پیچیده و بسیار قوی وعظیمی است که قادر به تجزیه وتحلیل سریع فرمان های فرستاده شده ومقایسه این فرامین با یکدیگر و تصمیم گیری سریع وبه موقع می باشد. از آن جائیکه انسان بر اساس احتیاج نیاز به استراحت دارد لذا حواس فوق الذکردر بعضی اوقات غیر قابل اعتماد میباشد لذا جهت اطمینان بیشتر دستگاههای کاشف که از یکسری قطعات مکانیکی الکتریکی و الکترونیکی تشکیل شده جهت تقلید حس بویائی انسان در ردیابی و جلوگیری از گسترش حریق بوجود آمده اند . معمول ترین عناصری(مواد حاصله) که قبل از وقوع حریق قابل ردیابی اند عبارتند از . 1- گرما 2- نور (Aerosol 3- دود (ذرات انواع کاشف های موجود بر اساس کشف هر کدام از مواد نامبرده شده فوق الذکر ساخته شده اند باید توجه نمود که مواد نامبرده فوق در بعضی از حریق های بخصوص بوجود نمی ایند، تا بتوان حریق را قبل از گسترش کشف نمود و از این گذشته باید تشخیص داده شود که کدامیک از مواد نامبرده شده زودتر از دیگری بوجود می اید که تشخیص این مسایل از وظایف کار شناسایی حریق می باشد. منظور از سیستم اعلام حریق آن است که در لحظات شروع آتش سوزی و پیش از گسترش آن دستگاههایی وجود داشته باشند که خطر قریب الوقوع حریق را اعلام کنند مطالعات انجام شده در ایالت متحده نشان داده اند که اعلام سریع حریق اثری مهم بر کاهش عواقب ناشی از آتش سوزی دارد. هر قدر اعلام حریق سریعتر انجام شود احتمال زنده ماندن افراد بیشتر است. اجزا اصلی سیستم خودکار اعلام حریق عبارت است از:

1- آشکار ساز. یک سنسورکه به یکی از باز تابهای حریق (شعله،گازبعدازحریق دود،حرارت و....)
حساس بوده و هرگاه در معرض یکی از اینها قرار گیرد بر یک مدار الکتریکی اثر می گذارد.

2- آژیر (یا هر علامت هشدار دهنده دیگر) که بر اثر فرمانی که در مدار الکتریکی به وسیله ی آشکار ساز کنترل می شود به کار می افتد. 3- بخش کنترل مرکزی 4- باطری و تجهیزات تامین نیرو . آشکارسازها انواعی گوناگون دارند و انتخاب هر یک از آنها بستگی به شرایط و نخستین محصول حریق در ماده مورد نظر دارد. زیرا هدف از کاربرد این وسایل اطلاع سریع از وقوع آتش سوزی است. بنابر این باید در انتخاب آشکار ساز به اولین محصول حریق هر ماده توجه داشت. البته پیشنهاد شده است از انواع مختلف آشکارسازها در هر محیط استفاده شود انواع آشکارسازها عبارتند از. 1-آشکارسازهای شعله ای (Flame Detector ) این نوع کاشفها در برابر ظهور انرژی تشعشعی قابل رویت توسط چشم انسان (7700-4000 آنگسترم) یا غیر قابل رویت توسط چشم انسان عکس العمل نشان میدهد.همچنین انرژی متصاعد از ذغال سرخ شده یا شعله آتش با شدت کافی سبب فعال شدن آنها میشود. معمولا آنها را بخاطر قدرت عکس العمل سریعشان در نقاطی مانند سکو های بارگیری و تخلیه مواد نفتی نقاط خطرناک در کارخانجات و مکانهائی که امکان سریع انفجار میرود نصب مینمایند.این وسایل می توانند نسبت به نور مرئی پرتوهای فرو سرخ (IR ) و فرا بنفش (UV ) حساس باشند. کاربرد نور مرئی به عنوان عامل تحریک آشکار ساز مشکل است. زیرا برای یک آشکار ساز نور طبیعی و نور حاصل از آتش سوزی تفاوتی نمی کند.آشکار سازها ی IR برای انبارهای مسقف وباز و نیز تعمیرات هواپیما در مناطق رو باز مناسب هستند. آشکارسازهای UV برای مخازن نگهداری سوخت چاههای حفاری نفت انبارهها و اتاقک اسپری رنگ مناسب است. هرگاه امکان رسوخ دود وجود داشته باشد آشکارسازها ی UV برآشکارسازهای IR برتری دارند. 2- آشکارسازهای گازی این وسایل نسبت به گازهای حاصله از شروع سوختن مواد و یا نسبت به نشت برخی گازها حساس هستند چنانچه مورد اخیر باشد یک وسیله پیشگیری کننده از حریق خواهد بود. 3-آشکارسازهای حرارتی این نوع کاشف ها درسال 1860 همراه با آب پاشهای خود کار ابداع شده ودر حقیقت می توان گفت آبپاشهای خودکار یک نوع کاشف های گرمایی است که گذشته از به صدا در آوردن سیستم زنگ خبر دهنده همزمان با آن سر آب پاش ها بطور اتوماتیک به پاشیدن آب اقدام می نمایند. کاشف های حرارتی ارزان ترین ا نواع کاشف هاست و کمتر از آنها استفاده می شود. برای محیط های کوچک سر بسته که امکان وقوع سریع حریق وجود دارد مناسب می باشند. نزدیک سقفها و روی سقف نصب می شوند.بطور کلی کاشفهای حرارتی بر دو نوع اند. Fixed Temperature Detectors -1 Rate Of Rise Detectors -2 کاشف حرارتی نوع fixed این نوع کاشفها طوری طراحی شده اند که وقتی المنت های عمل کننده در آن به درجه حرارت بخصوص و ثا بتی برسد بصدا در آمده و اعلام خطر می نماید.(Derectore) ثابتی می رسد کاشف در هنگام عمل درجه حرارت هوای محیط می باید از درجه حرارتی که المنت عمل کننده کاشف را تحریک می نماید بیشتر باشد. حد فعالیت آنها از 130 درجه فارنهایت به بالا می باشد. المنت های عمل کننده در این نوع کاشف ها ممکن است بصورت فیوزی ساخته شود که این فیوز آلیاژی است از جنس بیسموت سرب قلع وکادمیم که بسرعت در درجه حرارتی که از قبل معین و تنظیم می نمایند ذوب شود.

است. 

(Bimatallic)نوع دیگری از فیوزها که از آنها در کاشفهای حرارتی استفاده می شود نوع در این نوع فیوزها از دو فلز با ضریب انبساط حرارتی متفاوت که به یکدیگر لحیم شده اند استفاده می شود .در این نوع فیوزها حرارت باعث میشود که فلزی که دارای ضریب انبساط کمتری است خم شود و در چنین حالت مدار باز به مدار بسته تبدیل شده و بالنتیجه سیستم زنگ اخبار بصدا در آمده واعلام خطر می نماید.Bimatallic Snap) فیوز از نوع Fixedطرز کار کاشف حرارتی نوع )ساخته شده .Bimatallicالمنت های عمل کننده در این نوع کاشف های حرارتی از دیسک مقعر شکلی از جنس ( این دیسک تحت کشش از طرفین قرار گرفته نشده کالکتورهایی که وظیفه جذب گرما را دارند به قاب دستگاه کاشف متصل اند . این کالکتورها سبب انتقال سریع حرارت از هوای محیط به المنت عمل کننده که ازجنس بیمتالیک است می شوند وقتی که دیسک تحت تاثیر حرارت قرار می گیرد بما نند فشاری که از بالا به آن وارد می شود بسرعت از حالت مقعر به شکل محدب در می آید . این عمل باعث بسته شدن مدار و به صدا در آمدن زنگ خواهد شد. کاشفهای حرارتی که المنت عمل کننده آنها از نوع بیمتالیک می باشد، پس از ا تمام حالت اضطراری بصورت ا توماتیک بحالت ا ولیه بر می گردند (محدب به مقعر) وصدای زنگ خود به خود قطع می شود. به علت تغییر فصول و در نتیجه تغییر طبیعی درجه حرارت ممکن است این وسایل به اشتباه آژیر را به صدا در آورند و یا بالعکس ، هر گاه کاربرد آشکارسازها ی حساس به دود عملی نباشد از این وسایل استفاده میشود این وسایل به تغییر دمای 15 درجه فارنهایت (4/9 درجه ساتیگراد )حساس هستند. 2- کاشفهای حرارتی نوع متغیر( Rate of Rise Detector) یکی از تاثیراتی که شعله در فضای بالای محیط حریق میگذارد ازدیاد درجه حرارت است. هما نطور که قبلا توضیح داده شد در کاشفهای حرارتی نوع ثابت (Fixed ) المنت های عمل کننده تا زمانی که درجه حرارت محیط به میزان ثا بتی نرسد عکس العمل نشان نخواهد داد در حالیکه در کاشفهای حرارتی نوع متغیر المنت های عمل کننده بر حسب تغییرات درجه حرارت 15-12 فارنهایت در هر دقیقه عمل مینمایند. طرز کار کاشفهای حرارتی نوع متغیرهوای داخل لوله مسی (در نوع حلقوی) یا هوای داخل محفظه (در نوع نقطه ای) بر اثر گرما منبسط شده و این انبساط سبب ایجاد فشار مکانیکی در روی دیافراگم قابل انعطاف پذیر خواهد شد. محدب شدن دیلفراگم بر اثر گرما باعث بسته شدن مدار الکتریکی و بصدا در آمدن زنگ خبر خواهد شد.اگر درب محفظه کاملا بسته باشد افزایش تدریجی گرمای هوای محیط یا پایین آمدن فشار یا هر دو حالت با هم (افزایش تدریجی گرما و پایین آمدن فشار) سبب ایجاد کاذب زنگ خبری میشود از این جهت برای رفع چنین اشکالی در این نوع کاشفها سوراخی در نزدیکی دیافراگم تعبیه شده که ازدیاد فشاری را که هنگام افزایش تدریجی گرما حاصل می شود یا پایین آمدن باروما تیکی فشار را تخلیه نماید. فرم و اندازه سوراخ طوری طراحی شده است که هنگام تغییر سریع درجه حرارت (زمان واقعی وقوع حریق) میزان انبساط هوا سریعتر و بالاتر از میزان قدرت تخلیه هوا از دریچه سوراخ باشد و در نتیجه فشار داخلی محفظه یا لوله زیاد خواهد شد و این افزایش فشار سبب محدب شدن دیافراگم و بسته شدن مدار الکتریکی خواهد شد. 4-آشکارسازهای حساس به دود. دستگاههای کاشف دودsmoke detector) 1- نوع یونیزه 2- نوع فتو الکتریک (چشم الکترونیکی) نوع یونیزه طوری طراحی شده است که می تواند حضور ذرات جامد یا مایع دود را باندازه 01/0 تا یک میکرون را تشخیص دهد . روش طرز کار کلی زیر برای تمام این نوع کاشف ها یکسان می باشد. از نظر ساختمان در این نوع کاشفهای دود یاب یک محفظه نیم هادی جهت ورود دود تعبیه شده است در این محفظه دو الکترود منبع تشعشع و منبع تامین ولت کافی قرار داده شده است . بعضی اوقات از بدنه محفظه بعنوان یکی از الکترودها استفاده میشود.جهت تشریح و آسان درک نمودن مطلب منبع اندازه گیری جریان برق را با منبع تولید ولتاژ بطور سری در مدار قرار می دهیم. این کاشفها را طوری طراحی کرده اند که کم شدن شدت جریان در مدار عامل اصلی کشف دود و بصدا در امدن سیستم خبر می شود.داخل محفظه کاشف منبع پخش مواد رادیواکتیو قرار داده شده است که از خود ذرات رادیو اکتیویته بیشتر از نوع آلفا پخش می نماید و بدین ترتیب ذرات هوای داخل محفظه را یونیزه می نماید.ذرات یونیزه شده هوا بوسیله الکترودهای داخل محفظه جذب می شوند و بدین ترتیب ولتاژ کمی را بوجود می آورند که در نتیجه باعث عبور جریانی کمتر ازیک میلیونیم آمپر در هر دقیقه از مدار میشود. طرز کار دود یاب از نوع یونیزه اگر ذرات دود باندازه 01/0 تا یک میکرون وارد محفظه دستگاه دود یاب شود ذرات یونیزه شده هوا بسرعت به ذرات دود می چسبند و در نتیجه ذرات یونیزه شده سنگین تر شده و وزن بیشتری پیدا می کنند. کم شدن شدت جریان را بوسیله دستگاههای الکترونیکی تقویت نموده و سپس به سیستم زنگ خبری انتقال می دهند که در نهایت زنگ خبر بصدا در می آید. این کاشفها را معمولا در تحت شرایط صفر یعنی شرایط بدون دود و نزدیک به حالت بصدا در آمدن زنگ میزان می نمایند. در این نوع کاشفها بعلت جمع شدن گرد و خاک بر روی صفحه های الکترودها و امکان بوجود آمدن لایه ای از روغن و گرد و غبار از حساسیت آن کاسته می شود و امکان ازکار افتادن کاشف و یا بصدا در آمدن کاذب کاشف وجود دارد. رطوبت در حرارت فشار و جریان هوا در حساسیت این نوع دود یابها تاثیر می گذارند. بعنوان مثال سرعت هوا و غلظت در بصدا در آوردن کاذب دود یاب نقش اساسی دارند. این وسایل از یک اتاقک ساخته شده اند که دارای دو صفحه با بار الکتریکی مخالف است و یک ماده رادیو اکتیو (معمولا امریکیوم 241) میان این دو صفحه قرار میگیرد.(نیمه عمر امریکیوم 432 سال است و تابش کننده آلفا میباشد. مقدارامریکیوم آن9/0 میکروکوری است) ماده رادیو اکتیو با تابش خود موجب یونیزاسیون هوای داخل اتاقک میشود به طوری که یونهای مخالف ولی به تعداد مساوی ایجاد میشود هر یک از یونها به سوی صفحه ای که بار مخالف خود را دارد جذب میشوند. در نتیجه یک جریان یونسازی کوچک ایجاد میشود که میتواند آن را اندازه گرفت ذرات حاصل از احتراق مواد بسیار بزرگتر از ملکول های یونیزه هوا هستند هر گاه این ذرات وارد اتاقک آشکارسازی شوند یونهای هوا به آن می چسبند به این ترتیب برخی از ذرات دارای بار مثبت شده و برخی نیز دارای بار منفی میشوند هر ذره محل جذب بارهای مخالف میشود و از تعداد بارهای انتقال یافته به سوی صفحات کاسته میشود. کاهش جریان عبوری از صفحات موجب به صدا درآمدن آژیر (یا هرگونه علامت دیگر) می شود. این وسایل برای مکانهایی که از چوب یا کاغذ تمیز استفاده میشود مناسب هستند. همچنین میتواند در تشخیص دودهای کم بهتر از آشکارسازهای فتوالکتریک باشند قیمت آنها نیز چندان گران نیست . باید توجه داشت تغییر در رطوبت و فشار هوا میتواند بر روی جریان درون اتاقک اثری مشابه داشته باشد.

نقاط ضعف دودیاب نوع یونیزه.

1 - حساسیت ضعیفی نسبت به فاز اول حریق از خود نشان میدهد. 2- در بعضی از انواع نیاز به تنظیم مجدد بعد از نصب وجود دارد. 3-رطوبت درجه حرارت و گرد و غبار در حساسیت آنها تاثیر میگذارد. 4-هر چند مدت یکبار به سرویس و تعمیرات نیازمندند. 5-در محلهایی که احتراق های عادی صورت میگیرد قابل نصب نیستند (محلهای پخت و پز بخاریهای دیواری موتورخانه ها اجاقها ) 6-در برابر ذرات دود و ذرات نسبتا بزرگ عکس العملی نشان نمیدهند . 7- در برابر دودهای حاصل از بعضی از مواد شیمیایی عکس العمل نشان نمیدهند (دود حاصل از P.V.C مگر درجه حرارت P.V.C بالای 900 درجه باشد)

مزایای دودیاب نوع یونیزه

1-به منبع تولید برق نیاز دارد. 2-عکس العمل سریع در برابر احتراق های همراه با شعله نشان میدهد. 3-ازسیستم نسبتا ساده الکتریکی برخوردار است.

 دود یاب فتوالکتریک :

این وسایل برای مواد دود زا مانند پلاستیک مناسب هستند . دود حاصل از احتراق می تواند به صورت یک مانع در مسیر تابش نور عمل کند . در این وسایل از یک چشمه مولد نور که پرتوهای نورا نی را به سمت یک سلول حساس به نور گسیل می کند استفاده می شود. هر گاه دود مانع رسیدن پرتوهای نور به سلول حساس شود مدار الکتریکی برای به صدا در آوردن آژیر برقرار می شود.

در نوع دیگر از آشکار سازی فتوالکتریک ؛یک چشمه تابش نور یک سلول حساس به نور وجود دارد که میان آنها یک مانع قرار دارد. هر گاه دود به این محفظه برسد ذرات دود، نوری که به آنها تابیده شده است را باز تابش کرده و موجب رسیدن تابشهای نورانی به سلول حساس میشوند؛در نتیجه سلول موجب بر قرار شدن مدار الکتریکی و به صدا در آمدن آژیر میشود در محفظه این نوع دود یاب یک منبع تولید نور یا منبع تولید اشعه لیزر که مستقیما یا تحت زاویه 90 درجه بر چشم فتوالکتریک می تابد قرار دارد. ردیا بی یا کشف دود در این نوع کاشفها بوسیله کم شدن تابش و انتقال آن به قسمت حساس چشم الکتریکی انجام می گیرد. تنظیم نور و نحوه تابش آن در طرز کار و حساسیت دستگاه نقش اساسی دارد. نشستن گردو غبار یا پرده ای از روغن و گردو خاک برروی چراغ با عدسی ها ممکن است در بصدا در آوردن کاذب دودیاب دخالت داشته باشد. طرز کار دود یاب فتوالکتریک وقتی که ذرات دود بین 5/0 تا 1000 میکرون وارد محفظه دودیاب میشود باعث شکستن نور شده که از آنجا بوسیله آینه یا عدسی به سطح چشم الکتریکی و قسمت حساس آن منتقل می شود . شکستن نور توسط دود سبب کم شدن مقاومت و در نتیجه افزایش جریان در فتوالکتریک می شود. این افزایش جریان را با آمپلی فایر تقویت مینمایند تا ولت کافی جهت سیستم اخباری تامین شود. درجه حرارت رطوبت جریان هوا تاثیر چندانی در سیستم کار انها ندارد. بعلت بکارگرفتن لامپ یا دیگر منابع تولید نور سیستم مداری در این نوع دود یابها نسبتا پیچیده تر از نوع یونیزه میباشد. سیستم حفاظتی برای تامین نور لامپ وجود دارد که در صورت خراب شدن لامپ سیستم فوق بکار گرفته می شود ودر نتیجه نور کافی جهت تامین کار دودیاب فراهم میشود. مزایای دودیاب فتوالکتریک 1-عکس العمل سریع در مقابل دود حاصل از P.V.C نشان میدهد (در عایق بندی ها معمولا از P.V.C استفاده میشود) 2-عکس العمل سریع در مقابل آتش سوزی های بدون شعله. 3- در برابرگازها وذرات Aersol بصدا در نمی آید 4- در مقابل جریان شدید هوا عکس العمل نشان نمی دهد از این نظر میتوانیم آنها را نزدیک سیستمهای تخلیه و ورود هوا نصب نماییم. 5- در مکانهائی که مقدار محصولات احتراق کم است (دود. نور. حرارت. شعله ) نظیر آشپز خانه موتورخانه قابل نصب و مناسب است. 6- فاقد مواد رادیو اکتیو بوده و از این نظر به هیچگونه اقدام احتیاجی هنگام سرویس نیازی نمی باشد. 7- رطوبت و جریان هوا و الکتریسیته ساکن تا ثیری در بصدا درآوردن سیستم زنگ خبری آن ندارد. 8- هنگام نصب به درجه بندی مجدد یا تنظیم احتیاجی ندارد. نقاط ضعف دودیاب نوع فتوالکتریک 1- حساسیت بیشتری نسبت به دودهای سیاه رنگ از خود نشان میدهد در مقایسه با دودهای خاکستری رنگ. 2 به باطریهای نسبتا قوی جهت تامین ولتاژ کافی برای سیستم روشنایی آن نیاز است. 3 - چون امکان سوختن لامپ وجود دارد از این نظریه سیستم اضافی حمایت کننده جهت رفع چنین اشکالی نیاز است. کاشف شعله ای مادون قرمز سیستمی که در این نوع کاشفها بکار برده شده است عبارتند از یکسری فیلترهای مخصوص تصفیه کننده امواج نورانی عدسی های متمرکز کننده امواج مادون قرمز و چشم الکتریکی، به کمک فیلترهای تصفیه سایر امواج تشعشعی جدا شده و تنها امواج اشعه مادون قرمز به عدسی های متمرکز کننده هدایت میشود و سپس به قسمت های حساس چشم الکتریکی منتقل میشود. از این مرحله به بعد ادامه طرزکار کاشف مانند کاشف های دودی نوع فتوسل میباشند. زمان پاسخ در این نوع کاشفها بینهایت کم است بعبارت دیگر این نوع کاشفها عکس العمل سریع در برابر شعله از خود نشان میدهند.کاشفهای شعله ای عملا می باید شعله را دیده و سپس عکس العمل نشان دهند لذا میباید مسیر دید آنها بطریقی بسته نشود. حساسیت آنها بستگی به اندازه شعله و فاصله آن تا کاشف دارد. جای نصب وسایل اعلام حریق: انتخاب و نصب کاشفها عدم دقت در انتخاب صحیح کاشفها و رعایت ننمودن طریقه صحیح نصب سبب بصدا در آمدن کاذب سیستم خبری شده و یا باعث عدم اعلام حریق میشود.از این نظر انتخاب و محل نصب بینهایت حائز اهمیت است. بعنوان مثال در محلها ئیکه جوشکاری های الکتریکی یا گازی صورت میگیرد نصب کاشفهای شعله ای مادون قرمز صلاح نیست و اگر نصب شود حاصلی جز بصدا در آوردن کاذب کاشف نخواهد داشت و یا نصب دودیاب در محلهائیکه امکان خروج سیگار دود اگزوز ماشین یا دود بخارات حاصل از پخت و پز میرود باعث بصدا در آمدن دروغین سیستم خبری میشود. بطور کلی در نصب کاشفها باید فاکتورهای زیر را در نظر گرفت. 1-نوع حریقی که انتظار میرود. 2-نوع ماده سوختی و مقدار آن. 3-منابع جرقه. 4-ارزشیابی محل. بعنوان مثال کاشفهای گرمائی از نظر قیمت ارزان تر و همچنین از نظر میزان عکس العمل دروغین سیستم خبری پایین تر از سایر کاشفها است لیکن از نظر سرعت عکس العمل و بصدا در آوردن سیستم خبری کندتر از سایر کاشفها است. از این نظر کاشفها ی گرمائی برای محلهای سربسته و نصب بطور مستقیم در بالای محلهای خطرناک (جائی که انتظار حریق از همان نقطه میرود) مناسب تر است، نصب آنها میباید بصورت شبکه و فواصل کاشفها از یکدیگر میباید مطابق استانداردها یVFE وN.F.P.A انجام گیرد، بعد از در نظر گرفتن اینکه چه نوع کاشف میباید در آن محل خاص نصب شود میباید در نصب آنها اقدام نمود، معمولا کاشفها را بطور شبکه مانند و یا نقطه ای در روی دیوار یا سقف نصب مینمایند. اگر کاشفها را بطریق نقطه ای نصب نماییم فاصله لبه خارجی کاشف تا دیوار یا سقف نباید کمتر از 4 اینچ شود. در نصب کاشفهای حرارتی میباید سعی شود که آنها را در نزدیک اجاقها یا منابع گرما قرار ندهیم. در نصب کاشفهای دودی میباید دقت بیشتری نمود .در مکانهائی که سیستم تهویه نصب شده و نیاز به نصب کاشفهای دودی نیز وجود دارد میباید در نصب آنها دقت نمود کاشفهای دودی در این مکانها میباید طوری نصب شوند که در جهت موافق ورود هوای سالم باشند زیرا هوای سالم از غلظت کمتری برخوردار است و از طرف دیگر در هنگام حریق سبب راندن دود به سمت کاشف میشود، برای اطمینان از به دست آوردن پوششی مناسب از دتکتورها با کمترین هزینه لازم است چگونگی نصب آنها مورد برسی قرار گیرد . در اینجا برای نمونه، چگونگی نصب دتکتور های دودی توضیح داده خواهد شد. به طوری کلی هر گاه قرار است تنها یک دتکتور در یک فضا به کار رود بهتر است در مرکز و یا در نزدیکی مرکز سقف نصب شود . به این ترتیب بهترین وضعیت برای شناسایی محصولات حریق ایجاد خواهد شد . هرگاه به دلایل گوناگون نصب دتکتور در مرکز سقف عملی نباشد ؛ هرگز نباید محل دتکتور با دیوار کمتر از 4 اینچ (10 سانتیمتر)فاصله داشته باشد. اگر قرار است دتکتور بر روی دیوار نصب شود لبه بالایی دتکتور ؛ باید 4 تا 12 اینچ (10 تا 30 سانتیمتر) از سقف فاصله داشته باشد البته هنگام نصب دتکتور لازم است دیگر ملاحظات نیز در نظر گرفته شود . مانند : -توجه به جریان هوا که ممکن است مسیر دود را تغییر دهد -محیط هایی که دارای ذرات و آلودگی زیاد هستند . در این صورت بهتر است قبل از سنسور دتکتور یک فیلتر مناسب وجود داشته باشد. -توجه به دیگر حالت های دارای دود به جز آتش سوزی ؛مانند دود سیگار ؛شومینه؛ کوره و... هرگاه لازم باشد بیش از یک دتکتور در محیط وجود داشته باشد (که غالبا نیز به همین صورت است ) فاصله مناسب میان دتکتورها بر پایه سفارش کارخانه سازنده در نظر گرفته خواهد شد. فرض کنید بنابر سفارش کارخانه سازنده دتکتور مورد نظر بتواند فاصله 30 فوتی را پوشش دهد در این صورت مطابق شکل صفحه بعد، می تواند چهار دتکتور در آن در نظر گرفت. ولی؛ چیدن دتکتورها به این ترتیب موجب می شود فاصله دتکتور B وD بیش از 30 فوت شود . در صورتی که بنابر سفارش کارخانه فاصله ی میان دو دتکتور متوالی ؛ در هر سویی که باشند نباید بیش از 30 فوت شود. به همین دلیل در مرکز این مربع ؛ یک دتکتور دیگر نصب خواهد شد که مسلما فاصله آن با دیگر دتکتورها کمتر از 30 فوت، یعنی 2/21 فوت است بنابر آنچه گفته شد هر گاه فاصله ی مناسب میان دو دتکتور متوالی 30 فوت باشد ؛ برای یافتن دتکتور ردیف میانی دایره ای به شعاع 2/21 فوت رسم میشود. در واقع اندازه شعاع مذکور برابر است با نصف وتر یک مثلث قائم الزاویه که هر یک از ضلع های آن 30 فوت باشد. در ادامه طراحی نیز، همین اندازه ها به کار میرود. یعنی نقاطی با اندازه 30 فوت در طول و عرض سقف در نظر گرفته شده و پس از تعیین اولین محل برای نصب دتکتورهای ردیف میانی با دو برابر اندازه ی شعاع دایره (قطر دایره ) خواهد بودموضوع دیگر که باید به آن توجه شود این است که هر گاه شرایط به گونه ای باشد که عرض محل مورد نظر از فاصله میان دتکتورها که به وسیله کارخا نه ی سازنده اعلام شده است کوچکتر باشد طراحی باید چگونه صورت گیرد. در این مورد باید گفت باز هم لازم است دایره ی به دست آمده را در نظر گرفت برای همه چهار ضلعی های محاطی ( چهار ضلعی هایی که در این چنین دایره ای جای گیرند ) تنها نصب یک دتکتور کافی است اکنون یک راهرو به ابعاد 5/25 ×82 فوت وجود دارد که لازم است به دتکتور مجهز شود در این صورت با در نظرگرفتن قا نون چهار ضلعی های محاطی و مطابق شکل زیر مشخص می شود که نصب دو دتکتور برای این راهرو کافی است . چنانچه سقف به شکل سوله باشد می توان ابتدا آن را به صورت تخت در نظر گرفت و طراحی را انجام داد. سپس از وسط سقف شروع به چیدن دتکتور نمود. به این ترتیب که یک ردیف دتکتور در فاصله های تعیین شده در وسط سوله (و یا حداکثر تا جایی که فاصله میان هر ضلع سقف با خطی که موازی وسط سقف است 3 فوت باشد ) نصب میشود. سپس با در نظر گرفتن طراحی انجام شده ردیف های بعدی معین میشود خاموش کننده اتوماتیک: سیستم اسپرینکلر (شبکه بارنده ) در سال 1723 به وسیله فردی به نام امبروز گادفری اختراع شد. وسیله ای که گادفری ساخت از یک محفظه آب تشکیل شده که یک اتاقک حاوی باروت را در درون خود جای می دهد . اتاقک باروت به یک فتیله و چاشنی متصل شده است. در صورت بروز آتش سوزی فتیله و چاشنی فعال شده و موجب انفجار باروت می شوند در نتیجه محفظه آب نیز منفجر شده و آب ذخیره شده بر روی محل آتش سوزی می ریزد. از آن زمان تا کنون تلاش های فراوان برای بهبود عملکرد و اثر بخشی این سیستم انجام شده است و اختراع گادفری با تغییرات فرا وان در محدود سازی حریق به کار گرفته شده است. سیستم اسپرینکلر یک شبکه بارنده خودکار است که برای خاموش کردن آتش سوزی های کوچک بوسیله پاشیدن و افشاندن آب به کار می رود و به این ترتیب رشد حریق را کند میکند تا سرویس آتش نشانی از راه برسد . این سیستم یکی از سودمندترین و پر مصرف ترین وسایل ثابت در اطفاء حریق است. بنابر نظر NFPA کارایی این وسایل بسیار خوب است. هزینه کاربرد این تجهیزات در حدود 2 در صد از کل سرمایه های شرکت است. در عوض می تواند بسیار مفید واقع شود. به طوری که هزینه های بیمه 40 تا 90 در صد کمتر از ساختمان های بدون اسپر ینکلر است. چنانچه هنگام ساخت یک بنا ؛ این سیستم ها نصب شوند هزینه ها کاهش پیدا خواهند کرد.افسون بر مسائل اقتصادی چنانچه این وسایل به خوبی نصب شوند و به کار گرفته شوند تاثیری مهم بر نجات جان انسان ها دارند. با وجود این آب پاش های خود کار ممکن است 3 تا4 در صد مواد درست عمل نکند. بیش از یک سوم این موارد به علت بسته بودن شیر تامین آب است. هر سیستم اسپر ینکلر دارای یک مخزن تامین آب؛ شبکه لوله کشی آب ؛ شیرهای کنترل آب و اسپرینکلرها است . هر اسپر ینکلر یک وسیله ی حساس به گرما است که نسبت به یک دمای از پیش تعیین شده واکنش نشان داده و موجب پاشش آب میشود و از شش جزء مشخص تشکیل یافته است. 1-پایه ی اتصال به لوله های آب : که موجب ارتباط روزنه با لوله های آب میشود. 2-روزنه : که محل خروج آب است. 3-بازو یا چهار چوب : که منحرف کننده را در جای خود نگه می دارد . 4-منحرف کننده : که موجب پخش آب با یک الگوی چتر مانند میشود . 5-کلاهک : که بر روی روزنه قرار گرفته است و به وسیله ی بخش گداز پذیر در جای خود نگهداری میشود . 6-بخش گداز پذیر : که نسبت به یک دمای ویژه حساس بوده و در آن دما باعث میشود کلاهک از روی روزنه برداشته شود. و به آب امکان گسیل میدهد. این بخش بر دو نوع است : 1-آلیاژ فلزی ذوب شدنی : که برای رسیدن به یک نقطه ذوب معین ترکیبات آن ممکن است با نسبت های گوناگون تغییر کند (قلع - سرب – کادمیوم وبیسموت ) 2-گوی شیشه ای : که در بر دارنده یک مایع است (ولی کاملا از آن پر نشده است ) و خود درون یک حباب هوا قرار گرفته است. هر گاه دمای آن به یک اندازه معین برسد با انبساط مایع درون آن گوی شکسته و کلاهک آزاد میشود. مقدار مایع درون گوی بر پایه ی دمای مورد نظر تعیین می شود. به جز بخش هایی که بیان شد؛ هر اسپرینکلر مجهز به یک سیستم اعلام حریق است. عملکرد این سیستم با دتکتورهایی که بیش از این بیان شد ؛ تفاوت دارد. سیستم اعلام حریق در اسپرینکلر یک سوئیچ الکتریکی است که نسبت به جاری شدن آب حساس بوده و با جاری شدن آب ازدهانه ی اسپرینکلر ؛ آژیر را به صدا در می آورد.دمایی که اسپرینکلر به آن حساس است ؛ به وسیله کارخانه ی سازنده تعیین میشود این دما به وسیله ی کدهای رنگی مشخص میشود که در جدول صفحه بعد آمده است .(هنگام انتخاب اسپر ینکلر باید به بیشترین دمای عادی در محیط توجه داشت در غیر این صورت ممکن است اسپر ینکلر بر اثر افزایش دمای محیط و بدون آتش سوزی، فعال شود . به این حالت جریان سرد می گویند.حفاظت خوب به وسیله ی اسپرینکلر نیازمند یک برنامه ریزی مناسب در بازرسی و تعمیر و نگهداری است. در این برنامه ریزی لازم است بازرسی دوره ای از شیرهای تامین آب ؛ آزمون های تامین آب و بازرسی فیزیکی از لوله ها به عمل آید. انواع گوناگون اسپر ینکلر ساخته شده است که می توان آن را در یکی از چهار گروه زیر و یا ترکیبی از آنها قرار داد 1 – سیستم تر : در این سیستم همه لوله ها تا کلاهک اسپر ینکلر تحت فشار آب قرار دارد. بالا رفتن دمای محیط باعث می شود کلاهک باز شده و در نتیجه آب را در منطقه زیر خود بپاشد. این نوع اسپرنیکلر بیشترین کاربرد را دارد . هرگاه امکان یخ زدن آب در لوله ها وجود داشته باشد؛ مانند بخش بارگیری در یک اسکله ؛ لازم است مواد ضد یخ که خاصیت آتش گیری ندارد ؛ به آب افزوده شود و یا آن بخش از لوله ها بصورت خشک نگه داری شود . چنانچه آب اسپرینکلر از منبع آب عمومی باشد می توان با در نظر گرفتن مقررات بهداشتی، گلیسرین با درجه خلوص 5/96 در صد و یا پروپیلن گلیکول به آن اضافه کرد . در موارد دیگر می توان از دی اتیلن گلیکول ؛ اتیلن گلیکول و کلرید کلسیم استفاده نمود. باید توجه داشت این مواد می توانند موجب خورندگی لوله ها شده و به سیستم آسیب برساند . به همین دلیل هرگاه لازم باشد بیش از 40 گالن مواد ضد یخ در یک سیستم به کار رود بهتر است از سیستم های خشک استفاده شود . 2 – سیستم خشک : این سیستم معمولا در مناطقی که امکان یخ زدن وجود دارد به جای سیستم تر به کار می رود . با یک حساب سر انگشتی می توان گفت سیستم خشک هنگامی به کار می رود که بیش از 20 دستگاه اسپرینکلر به کار رود . در این سیستم ؛ لوله ها دارای هوای فشرده هستند و در پشت آن یک شیر قرار گرفته است که جاری شدن آب را کنترل میکند هرگاه کلاهک اسپرینکلر باز شود، هوا آزاد شده و در نتیجه ی افت فشار ؛ شیر نگهدارنده ی جریان آب نیز باز می شود و آب در لوله ها جریان می یابد . باید توجه داشت که در این سیستم نسبت به سیستم تر ؛ یک تاخیر زمانی در خروج آب وجود دارد به همین دلیل ؛ در بناهای خیلی خطرناک نباید از این شیوه استفاده کرد. همچنین ؛ به علت وجود این تاخیر در سیستم خشک ممکن است چندین کلاهک به طور همزمان باز شوند. در نتیجه خسارت ناشی از جاری شدن آب بیشتر می شود . برای کاهش این تاخیر میتوان از کلاهک هایی که سریع باز می شود استفاده کرد . در هرحال فشار هوا در این سیستم در حدود psi 20 -15 ( 110 تا 140 کیلو پاسکال ) بیش از فشار لازم برای باز شدن شیر نگهداری آب است . فشارهای بیشتر موجب تاخیر بیشتر خواهد شد .

3 – سیستم های پیش فعال : 

بسیار شبیه سیستم های خشک هستند با این تفاوت که سریع تر از آنها عمل می کند و خساراتهای ناشی از جاری شدن آب و نیز آسیب های مکانیکی به اسپرینکلر را کمتر می کنند . به منظور جلوگیری از آسیب های مکانیکی به سیستم ؛ نشت فشار هوا به وسیله یک منبع به طور اتوماتیک تامین میشود . هنگامی که فشا هوا یکباره تغییر می کند مثلا در صورت شکستن تصادفی لوله ها ؛ منبع تامین هوا می تواند بدون آنکه شیر خروج آب را باز کند علائم اخباری ایجاد کند . شیرهای پیش فعال که عبور آب را به لوله ها هدایت می کنند به وسیله یک سیستم آشکارساز جداگانه عمل می کنند . آشکارسازها در همان محل قرار دارند و عملکرد آنها مستقل از کار اسپرینکلر است . از آن جایی که دستگاه آشکارساز بیش از کلاهک اسپرینکلر نسبت به گرما حساس است ؛ شیرهای تامین آب زودتر از آنچه در سیستم خشک بیان شد باز می شوند . همچنین ممکن است شیرهای تامین آب به طور دستی کنترل شود . غالبا ؛ هنگامی آژیر به صدا در می آید که شیر باز شده و آب به درون لوله ها جریان یابد . بنابر این ممکن است پیش از آنکه اسپرینکلر به فعالیت در آید به روش های دیگر آتش را خاموش کرده و نیازی به عملکرد اسپرینکلر و خروج آب و در نتیجه آسیب های ناشی از آن نباشد . این سیستم به ویژه در نگهداری و انبار کردن کالاهای گران بهاء بسیار اثر بخش است . 4 – سیستم های تند آبی / سیل آسا : در این سیستم کلاهک اسپرینکلر همواره باز است و شیرهای تامین آب به وسیله یک سیستم آشکارساز عمل می کنند سیستم آشکارساز در همان ناحیه ی اسپرینکلر نصب می شود شیر تامین آب ممکن است به صورت دستی کنترل شود . این سیستم در جایی که نیاز به جریان تند و یکباره آب وجود دارد به کار می رود مانند کارگاههایی که امکان انفجار وجود دارد ؛ محل های حمل و نگهداری نیترو سلولز، کارگاههایی که لاک الکل به کار می برند و ساختمانهایی که مقداری زیاد مواد آتش گیر دارند . همچنین از این سیستم ها در محوطه بیرونی ساختمان مانند پنجره ها، نبش دیوارها ( لبه ی بیرونی ) به کار می رود . این چنین سیستم هایی می تواند ساختمان رادر برابر آتش های ناشی از ساختمانها و مناطق همجوار حفظ کند . این سیستم ها معمولا به صورت دستی کنترل میشود و بیشتر در جایی به کار میرود که ساختمان دارای حفاظت مناسب و یا فاصله ی لازم از دیگر ساختمان ها نیست . یکی از اجزاء مهم در هر اسپرینکلر که بر عملکرد آن و نیز طراحی سیستم لوله کش اثر دارد ؛ روزنه ی اسپرینکلر است . بر پایه ی اندازه ی روزنه نیز میتوان اسپرینکلر ها را تقسیم بندی کرد . بر آورد تعداد اسپرینکلر های مورد نیاز : برای نصب اسپرینکلر لازم است ، قابلیت و ویژگی های مواد موجود در هر محل بر آورد شود . محل های مختلف از نظر استعداد آتش گیری به سه گروه تقسیم میشوند : 1 – فضاهای با خطر کم : محل هایی که دارای مقادیر کم از مواد قابل اشتغال است و انتظار میرود سرعت پیشرفت آتش سوزی احتمالی ، در چنین مکانی نسبتا کند باشد مانند مساجد ، محیط های آموزشی و موزه ها 2 – فضاهایی با خطر متوسط : محل هایی که تا اندازه ا ی مواد آتش گیر دارند و سرعت پیشرفت آتش سوزی احتمالی در چنین مکانی متوسط باشد مانند : نانوایی ها ، رختشورخانه ها ، کنسرو سازی ها ، صنایع لبنی ، آسیابهای غلات ، کارگاههای تولیدی چرم ، صنایع کاغذ ، اسکله ها ، باراندازها ، صنایع لاستیک و کارگاههای چوب 3 – فضاهایی با خطر زیاد : مقدار مواد قابل اشتغال زیاد است . گرد و غبار ، پرز و کرک آتش گیر در محیط وجود دارد و پیشرفت آتش سوزی احتمالی در این چنین مکانی زیاد است . مانند : کارگاههای ریخته گری تحت فشار ، کارگاههای بازیافت لاستیک ، کارگاههای تشک دوزی ، مبلمان و یا تو دوزی خودروها که از فوم پلاستیک استفاده می کنند ، کارگاههای اشباع آسفالت و کارگاههای غوطه وری رنگ . فاصله ی بین دو اسپرینکلر ، بر پایه ی میزان خطر اشتغال محیط تعیین می شود به طوری که در محیط هایی با خطر کم و متوسط حداکثر 15 فوت و در محیط هایی با خطر زیاد 12 فوت باشد . البته بسیاری از متخصصان می گویند که برای اطمینان بیشتر بهتر است هرگز فاصله میان اسپرینکلر بیش از 8 فوت نباشد . زیرا ممکن است به مرور از عملکرد اسپرینکلر کاسته شود . به این نکته نیز باید توجه داشت که هرگاه به هر دلیلی فاصله میان دو اسپرینکلر کمتر از 6 فوت باشد لازم است به منظور Cold Soldering ( سرد شدن بخش گداز پذیر اسپرینکلر به علت پاشش آب اسپرینکلر مجاور است ) که در این صورت در موقع لزوم اسپرینکلر فعال نخواهد شد . موضوع دیگری که باید به آن توجه داشت این است که اسپرینکلرها برای مقابله با آتش سوزی در همان طبقه ای که نصب شده اند طراحی شده اند . بنابر این برای حفظ اثر بخشی اسپرینکلر ها و جلوگیری از گسترش آتش سوزی به طبقات دیگر لازم است با به کار افتادن اسپرینکلر ، همه درها ، پنجره ها و دریچه ها بسته نگه داشته شوند . پس از آنکه تعداد اسپرینکلر ها مشخص شد لازم است قطر لوله های آب نیز معلوم شود . قدرت پوشش هر لوله اصلی عمودی در سیستم اسپرینکلر بر پایه خطرات موجود در محیط تعیین می شود . به طوری که برای خطرات کم و متوسط 52 هزار فوت مربع و برای خطرات زیاد 25 هزار فوت مربع خواهد بود . برای برآورد قطر لوله های افقی دو روش وجود دارد .

1 – جدول تعیین قطر لوله
2 – روش محاسبات هیدرولیک 
معمولا به کارگیری جداول تعیین قطر لوله موجب میشود 

قطر لوله ها بیش از اندازه برآورد شود که به نوبه ی خود موجب افزایش هزینه ها می شود. در عوض این روش نسبت به تغییر خطرات محیطی انعطاف پذیر است .

با استفاده از روش های محاسبات هیدرولیک می توان قطر مورد نیاز لوله را به دقت محاسبه کرد .

این روش اقتصادی تر است .

ولی نسبت به تغییر خطرات محیطی انعطاف ندارد. 

به همین دلیل ، کاربرد این شیوه نیاز به آینده نگری دارد. جداول تعیین قطر بر پایه خطرات محیطی و بیشترین تعداد اسپرینکلر که به لوله متصل هستند قطر لوله ها را پیشنهاد می دهند البته این جداول ارائه شده تنها برای اسپرینکلر هایی با روزنه ی 2 اینچ مناسب هستند برای کاربرد دیگر روزنه ها لازم است روش محاسبات هیدرولیک به کار روند .

جدول تعیین قطر لوله در سیستم اسپرینکلر برای محیط هایی با خطرات کم
         sprinklers  maximum	        In . pipe can supply
                      3	                  1 ¼
                      5	                  1 ½
                      10	                  2
                      30	                  2 ½
                      60	                  3
                      100	                  3 ½
      Area  Limit  of  52000  sq.FT                 	4


جدول : تعیین قطر لوله در سیستم اسپرینکلر برای محیط هایی با خطر متوسط

               sprinklers  maximum	      In . pipe  can  supply
                           3	                    1.¼ 
                           5	                     1.½  
                           10	                     2 
                           20	                     2.½                 
                           40	                     3           
                           65	                     3.½
                           100	                     4                            
                           160	                     5 
                           275	                     6          
        Area  Limit  of  52000  sq . RT	8

جدول : تعیین قطر لوله در سیستم اسپرینکلر برای محیط هایی با خطر زیاد

            sprinkiers  maximum	   In . pipe  can  supply
                       2	                    1.¼                                  
                       5	                    1.½                          
                       8	                    2                                     
                       15	                    2.½                          
                       27	                    3                      
                       40	                    3.½          
                       55	                    4               
                       90	                    5      
                       150	                    6         
      Area  Limit  of  25000  sq . ft  	       8

بررسی و تعویض اسپرینکلر ها : هر گاه اسپرینکلرها در یک محیط مناسب و غیر مخرب به کار برده شوند ممکن است تا 50 سال نیز کارایی داشته باشند . ولی افزون بر مدت کاربرد هر اسپرینکلر عوامل دیگری همچون مواد خورنده در هوای محیط ، نشت ذرات و یا رنگ ، ضربه های مکانیکی ، اضمحلال بخش گداز پذیر و ... بر نیاز به تعویض اسپرینکلر ها موثر هستند . بنابر این لازم است در طی گشت های ایمنی بر سلامت اسپرینکلر ها نظارت کافی بعمل آید . ودر صورت نیاز تعویض شوند . افزون بر آن لازم است در فواصل زمانی 10 سال یکبار نمونه هایی از اسپرینکلرهای نصب شده انتخاب شود و RTi آنها آزموده شود . در صورتی که جواب آزمون مناسب بود نیازی به تعویض نیست . معمولا یک در صد از کل اسپرینکلرها در هر دوره آزمایش میشوند . در هر صورت نمونه های بررسی شده باید تعویض شوند . برخی از مواردی که نمی توان اسپرینکلر به کار برد : -فضای کوچک و بسته ، مانند خودروها -ارتفاع بیش از 15 متر -هنگامی که تجهیزات الکتریکی مد نظر باشند . البته برای حفاظت مبدل ها و دیگر وسایل الکتریکی نفت سوز می توان از افشانه های آب استفاده کرد -کمبود منابع آب

سیستم های افشانه ا ی آب : یک حالت دگرگون یافته از اسپرینکلرها هستند که در برخی ویژگی ها با یکدیگر تفاوت دارند : -اسپرینکلر ها برای حفاظت یک منطقه به کار میروند در صورتی که افشانه ها برای یک موضع ویژه به کار میروند -هر اسپرینکلر به تنهایی در برابر آتش واکنش نشان می دهد و باز میشود در صورتی که افشانه ها به یکباره و با هم به کار می افتند -پخش آب در اسپرینکلر ها به صورت عمودی است و یک ناحیه ی چتر مانند را پوشش خود قرار میدهد ولی افشانه های آب در همه جهات آب را پخش می کنند .


نتیجه گیری: برای تعیین خاموش کنندها برای هر قسمت با توجه به مساحت هر بخش و با در نظر گرفتن اینکه هر دتکتور و خاموش کننده بایستی حداقل مقدار معیینی از فضا را پوشش دهد استفاده شده است لذا جا نمایی کاشفها و سیستم های اطفاء حریق بسیار مهم بنظر میرسد. بررسی های انجام گرفته نشان از آن دارد که مدیریتها باید نسبت به مسائل ایمنی حساس بوده و به همین خاطر نسبت به تجهیز کارگاهها به امکانات اعلام و اطفاء حریق طبق استانداردها و سایر وسائل ایمنی اقدام کافی را مبذول داشته باشند

مراجع و منابع

[1] Brauer R L , safety and health for engineers, new york, van nostrand reinhold,1990 [2] دکتر غلامحسین حلوانی "ایمنی و بهداشت برای مهندسی" انتشارات آثار بسمان , پائیز 1386 [3] Charls H, Fire protection manual for hydrocarbon processing plants, usa, gulf, 1985 [4] Clark willam E, fire fighting-principles & practice, new york , fire engineering co, 1987 [5] hoover Stephan R, fire protection for industry , new york, van nostrand, 1991 [6] Derek james, fire protection handbook, uk , butter north, 1989 [7] Iranian petroleum standards automatic detectors and fire alarm system , ips-e-sf-260, 1993 [8] National fire protection association, fire protection engineering, use, NFPA, 1988 [9] محمد فام ایرج، مهندسی ایمنی،همدان،انتشارات فن آوران،1380 [10] موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران،اجزاء سیستم های اعلام حریق خودکار،استاندارد شماره 3706 ،سال1375 [11] شریف زاده هوشنگ، شیوایی میرحسین، سیستم های اعلام کننده حریق، تهران،سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی تهران،1374 [12] Smith D N, fire safety engineering , uk, gulf, 1989 [13] Rasbash, D.J 1984 Critera for acceptability for use with quantitative approaches to fire safety . fire safety journal, 8,141-158 [14] فرامرز سلطانی ، سیستمهای اعلام واطفاء حریق، پایان نامه،1380


 
 
سیستم اعلام و اطفاء حریق
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۸:۳۳ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٧ اسفند ۱۳۸٧
 

چکیده : برای پیاده سازی ونصب موفق سیستمهای خودکاراعلام واطفاء حریق رعایت اصول واستانداردهای بروز در این زمینه از اهمیت خاصی بر خوردار است. در این تحقیق سعی شده است تا با استفاده از تکنیکهای طراحی و تلفیق آن با کاربرد در صنایع گوناگون به یک دید عمیق تری از این گونه سیستمها پرداخته شود، منافع ناشی از سیستمهای خودکار اعلام و اطفاء حریق علی رغم هزینه بر بودن آنها، بسیار زیاد بوده به نحویکه اکثر صنایع خواهان بهترین نوع اینگونه سیستمها میباشند. این بررسی برای کمک به مدیرانی است که درصدد خرید و پیاده سازی اینگونه سیستم ها طبق استانداردهای موجود هستند. معیار های انتخاب در این بررسی بر اساس مزایا و معایب هر یک از سیستمها استوار است.

کلمات کلیدی : سیستم های خودکار اعلام و اطفاء حریق - Detectors – فتوالکتریک – اسپرینکلر – N.F.P.A – فرایند طراحی و نصب سیستم ها- جریان سرد

مقدمه : اغلب آتش سوزیهای بزرگ از یک حریق کوچک شروع میشود و به تدریج گسترش می یابد، زندگی انسان و محیط او را خطرات بسیاری تهدید میکند این خطرات گاه بطور مستقیم ازناحیه خود انسان بروز میکندوگاه بصورت غیره مستقیم در اثرساخته ها ومصنوعات فکر و دست بشر تجلی میکند،گاه در اثر فعل و انفعالات طبیعی بر زندگی او تأثیر مخرب میگذارد، تکنولوژی گر چه تسلط بر طبیعت را برای انسان میسر میسازد اما چون با آزمندی و زیاده خواهی وی همراه گشته او و زیستگاهش را در معرض خطر قرار داده است ، آتش سوزی یکی از خطرناکترین پدیده هایی است که خسارت جانی و مالی فراوانی ببار میاورد. قریب به 75% الی 80% آتش سوزی ها قابل پیشگیری و پیش بینی اندوچنانچه اقدامات لازم صورت پذیرد 4/3 ازخسارات سالیانه ناشی از حریق کاسته خواهد شد.در دنیای شتابناک صنعتی امروز روشهای محافظت از دستاورد ها و محصولات و جان انسانها از اهمیت ویژه ای برخوردار است لذا وجود سیستم هایی که فاجعه را در ابتدای وقوع شناسایی کرده و عکس العمل مناسب و سریع از خود نشان دهد ضروری بنظر میرسد.پس استفاده از سیستمی که در همان لحظات اولیه وقوع حریق را شناسایی نماید در اطفاء آن موثر خواهد بود ،سیستمهای اعلام و اطفاء حریق وسیله ای مناسب جهت رسیدن به این هدف میباشند حتی در زمانی که یک مکان مورد بهره برداری قرار میگیرد باز هم در محلهایی که دور یا محفوظ بوده ویا در مکانهایی که بندرت مورد باز بینی قرار میگیرند و نیز در محلهایی که آتش میتواند پیش از کشف شدن آغاز گشته، گسترش یافته و خسارت وارد کند سیستمهای کاشف و اطفاء حریق اتوماتیک نسبت به سیستمهای دستی بسیار مزیت دارند نیز در زمانهایی که مکان در اشغال نیست مزایای تشخیص زود هنگام آشکار و واضح است. استفاده از سیستمی که در همان لحظات اولیه حریق را شناسایی نماید در اطفاء آن بسیار موثر خواهد بود، سیستمهای اعلام و اطفاء حریق وسیله ای مناسب جهت رسیدن به این هدف میباشند. سیستم های خودکار اعلام حریق . در مراحل اولیه وقوع حریق(آتش ناخواسته.غیر دوستانه)تغییرات فیزیکی مختلفی در محیط اطراف حریق رخ می دهد که از این تغییرات می توان در ردیابی حریق و جلوگیری از گسترش آن استفاده شود. انسان را می توان یکی از بهترین کاشف ها بر شمرد زیرا دارای حواس پنجگانه است. در مورد کشف حریق حواس بویائی بینائی ولامسه نقش اساسی دارند وعلاوه بر آن انسان مالک خدادادی دستگاه کامپیوتری پیچیده و بسیار قوی وعظیمی است که قادر به تجزیه وتحلیل سریع فرمان های فرستاده شده ومقایسه این فرامین با یکدیگر و تصمیم گیری سریع وبه موقع می باشد. از آن جائیکه انسان بر اساس احتیاج نیاز به استراحت دارد لذا حواس فوق الذکردر بعضی اوقات غیر قابل اعتماد میباشد لذا جهت اطمینان بیشتر دستگاههای کاشف که از یکسری قطعات مکانیکی الکتریکی و الکترونیکی تشکیل شده جهت تقلید حس بویائی انسان در ردیابی و جلوگیری از گسترش حریق بوجود آمده اند . معمول ترین عناصری(مواد حاصله) که قبل از وقوع حریق قابل ردیابی اند عبارتند از . 1- گرما 2- نور (Aerosol 3- دود (ذرات انواع کاشف های موجود بر اساس کشف هر کدام از مواد نامبرده شده فوق الذکر ساخته شده اند باید توجه نمود که مواد نامبرده فوق در بعضی از حریق های بخصوص بوجود نمی ایند، تا بتوان حریق را قبل از گسترش کشف نمود و از این گذشته باید تشخیص داده شود که کدامیک از مواد نامبرده شده زودتر از دیگری بوجود می اید که تشخیص این مسایل از وظایف کار شناسایی حریق می باشد. منظور از سیستم اعلام حریق آن است که در لحظات شروع آتش سوزی و پیش از گسترش آن دستگاههایی وجود داشته باشند که خطر قریب الوقوع حریق را اعلام کنند مطالعات انجام شده در ایالت متحده نشان داده اند که اعلام سریع حریق اثری مهم بر کاهش عواقب ناشی از آتش سوزی دارد. هر قدر اعلام حریق سریعتر انجام شود احتمال زنده ماندن افراد بیشتر است. اجزا اصلی سیستم خودکار اعلام حریق عبارت است از:

1- آشکار ساز. یک سنسورکه به یکی از باز تابهای حریق (شعله،گازبعدازحریق دود،حرارت و....)
حساس بوده و هرگاه در معرض یکی از اینها قرار گیرد بر یک مدار الکتریکی اثر می گذارد.

2- آژیر (یا هر علامت هشدار دهنده دیگر) که بر اثر فرمانی که در مدار الکتریکی به وسیله ی آشکار ساز کنترل می شود به کار می افتد. 3- بخش کنترل مرکزی 4- باطری و تجهیزات تامین نیرو . آشکارسازها انواعی گوناگون دارند و انتخاب هر یک از آنها بستگی به شرایط و نخستین محصول حریق در ماده مورد نظر دارد. زیرا هدف از کاربرد این وسایل اطلاع سریع از وقوع آتش سوزی است. بنابر این باید در انتخاب آشکار ساز به اولین محصول حریق هر ماده توجه داشت. البته پیشنهاد شده است از انواع مختلف آشکارسازها در هر محیط استفاده شود انواع آشکارسازها عبارتند از. 1-آشکارسازهای شعله ای (Flame Detector ) این نوع کاشفها در برابر ظهور انرژی تشعشعی قابل رویت توسط چشم انسان (7700-4000 آنگسترم) یا غیر قابل رویت توسط چشم انسان عکس العمل نشان میدهد.همچنین انرژی متصاعد از ذغال سرخ شده یا شعله آتش با شدت کافی سبب فعال شدن آنها میشود. معمولا آنها را بخاطر قدرت عکس العمل سریعشان در نقاطی مانند سکو های بارگیری و تخلیه مواد نفتی نقاط خطرناک در کارخانجات و مکانهائی که امکان سریع انفجار میرود نصب مینمایند.این وسایل می توانند نسبت به نور مرئی پرتوهای فرو سرخ (IR ) و فرا بنفش (UV ) حساس باشند. کاربرد نور مرئی به عنوان عامل تحریک آشکار ساز مشکل است. زیرا برای یک آشکار ساز نور طبیعی و نور حاصل از آتش سوزی تفاوتی نمی کند.آشکار سازها ی IR برای انبارهای مسقف وباز و نیز تعمیرات هواپیما در مناطق رو باز مناسب هستند. آشکارسازهای UV برای مخازن نگهداری سوخت چاههای حفاری نفت انبارهها و اتاقک اسپری رنگ مناسب است. هرگاه امکان رسوخ دود وجود داشته باشد آشکارسازها ی UV برآشکارسازهای IR برتری دارند. 2- آشکارسازهای گازی این وسایل نسبت به گازهای حاصله از شروع سوختن مواد و یا نسبت به نشت برخی گازها حساس هستند چنانچه مورد اخیر باشد یک وسیله پیشگیری کننده از حریق خواهد بود. 3-آشکارسازهای حرارتی این نوع کاشف ها درسال 1860 همراه با آب پاشهای خود کار ابداع شده ودر حقیقت می توان گفت آبپاشهای خودکار یک نوع کاشف های گرمایی است که گذشته از به صدا در آوردن سیستم زنگ خبر دهنده همزمان با آن سر آب پاش ها بطور اتوماتیک به پاشیدن آب اقدام می نمایند. کاشف های حرارتی ارزان ترین ا نواع کاشف هاست و کمتر از آنها استفاده می شود. برای محیط های کوچک سر بسته که امکان وقوع سریع حریق وجود دارد مناسب می باشند. نزدیک سقفها و روی سقف نصب می شوند.بطور کلی کاشفهای حرارتی بر دو نوع اند. Fixed Temperature Detectors -1 Rate Of Rise Detectors -2 کاشف حرارتی نوع fixed این نوع کاشفها طوری طراحی شده اند که وقتی المنت های عمل کننده در آن به درجه حرارت بخصوص و ثا بتی برسد بصدا در آمده و اعلام خطر می نماید.(Derectore) ثابتی می رسد کاشف در هنگام عمل درجه حرارت هوای محیط می باید از درجه حرارتی که المنت عمل کننده کاشف را تحریک می نماید بیشتر باشد. حد فعالیت آنها از 130 درجه فارنهایت به بالا می باشد. المنت های عمل کننده در این نوع کاشف ها ممکن است بصورت فیوزی ساخته شود که این فیوز آلیاژی است از جنس بیسموت سرب قلع وکادمیم که بسرعت در درجه حرارتی که از قبل معین و تنظیم می نمایند ذوب شود.

است. 

(Bimatallic)نوع دیگری از فیوزها که از آنها در کاشفهای حرارتی استفاده می شود نوع در این نوع فیوزها از دو فلز با ضریب انبساط حرارتی متفاوت که به یکدیگر لحیم شده اند استفاده می شود .در این نوع فیوزها حرارت باعث میشود که فلزی که دارای ضریب انبساط کمتری است خم شود و در چنین حالت مدار باز به مدار بسته تبدیل شده و بالنتیجه سیستم زنگ اخبار بصدا در آمده واعلام خطر می نماید.Bimatallic Snap) فیوز از نوع Fixedطرز کار کاشف حرارتی نوع )ساخته شده .Bimatallicالمنت های عمل کننده در این نوع کاشف های حرارتی از دیسک مقعر شکلی از جنس ( این دیسک تحت کشش از طرفین قرار گرفته نشده کالکتورهایی که وظیفه جذب گرما را دارند به قاب دستگاه کاشف متصل اند . این کالکتورها سبب انتقال سریع حرارت از هوای محیط به المنت عمل کننده که ازجنس بیمتالیک است می شوند وقتی که دیسک تحت تاثیر حرارت قرار می گیرد بما نند فشاری که از بالا به آن وارد می شود بسرعت از حالت مقعر به شکل محدب در می آید . این عمل باعث بسته شدن مدار و به صدا در آمدن زنگ خواهد شد. کاشفهای حرارتی که المنت عمل کننده آنها از نوع بیمتالیک می باشد، پس از ا تمام حالت اضطراری بصورت ا توماتیک بحالت ا ولیه بر می گردند (محدب به مقعر) وصدای زنگ خود به خود قطع می شود. به علت تغییر فصول و در نتیجه تغییر طبیعی درجه حرارت ممکن است این وسایل به اشتباه آژیر را به صدا در آورند و یا بالعکس ، هر گاه کاربرد آشکارسازها ی حساس به دود عملی نباشد از این وسایل استفاده میشود این وسایل به تغییر دمای 15 درجه فارنهایت (4/9 درجه ساتیگراد )حساس هستند. 2- کاشفهای حرارتی نوع متغیر( Rate of Rise Detector) یکی از تاثیراتی که شعله در فضای بالای محیط حریق میگذارد ازدیاد درجه حرارت است. هما نطور که قبلا توضیح داده شد در کاشفهای حرارتی نوع ثابت (Fixed ) المنت های عمل کننده تا زمانی که درجه حرارت محیط به میزان ثا بتی نرسد عکس العمل نشان نخواهد داد در حالیکه در کاشفهای حرارتی نوع متغیر المنت های عمل کننده بر حسب تغییرات درجه حرارت 15-12 فارنهایت در هر دقیقه عمل مینمایند. طرز کار کاشفهای حرارتی نوع متغیرهوای داخل لوله مسی (در نوع حلقوی) یا هوای داخل محفظه (در نوع نقطه ای) بر اثر گرما منبسط شده و این انبساط سبب ایجاد فشار مکانیکی در روی دیافراگم قابل انعطاف پذیر خواهد شد. محدب شدن دیلفراگم بر اثر گرما باعث بسته شدن مدار الکتریکی و بصدا در آمدن زنگ خبر خواهد شد.اگر درب محفظه کاملا بسته باشد افزایش تدریجی گرمای هوای محیط یا پایین آمدن فشار یا هر دو حالت با هم (افزایش تدریجی گرما و پایین آمدن فشار) سبب ایجاد کاذب زنگ خبری میشود از این جهت برای رفع چنین اشکالی در این نوع کاشفها سوراخی در نزدیکی دیافراگم تعبیه شده که ازدیاد فشاری را که هنگام افزایش تدریجی گرما حاصل می شود یا پایین آمدن باروما تیکی فشار را تخلیه نماید. فرم و اندازه سوراخ طوری طراحی شده است که هنگام تغییر سریع درجه حرارت (زمان واقعی وقوع حریق) میزان انبساط هوا سریعتر و بالاتر از میزان قدرت تخلیه هوا از دریچه سوراخ باشد و در نتیجه فشار داخلی محفظه یا لوله زیاد خواهد شد و این افزایش فشار سبب محدب شدن دیافراگم و بسته شدن مدار الکتریکی خواهد شد. 4-آشکارسازهای حساس به دود. دستگاههای کاشف دودsmoke detector) 1- نوع یونیزه 2- نوع فتو الکتریک (چشم الکترونیکی) نوع یونیزه طوری طراحی شده است که می تواند حضور ذرات جامد یا مایع دود را باندازه 01/0 تا یک میکرون را تشخیص دهد . روش طرز کار کلی زیر برای تمام این نوع کاشف ها یکسان می باشد. از نظر ساختمان در این نوع کاشفهای دود یاب یک محفظه نیم هادی جهت ورود دود تعبیه شده است در این محفظه دو الکترود منبع تشعشع و منبع تامین ولت کافی قرار داده شده است . بعضی اوقات از بدنه محفظه بعنوان یکی از الکترودها استفاده میشود.جهت تشریح و آسان درک نمودن مطلب منبع اندازه گیری جریان برق را با منبع تولید ولتاژ بطور سری در مدار قرار می دهیم. این کاشفها را طوری طراحی کرده اند که کم شدن شدت جریان در مدار عامل اصلی کشف دود و بصدا در امدن سیستم خبر می شود.داخل محفظه کاشف منبع پخش مواد رادیواکتیو قرار داده شده است که از خود ذرات رادیو اکتیویته بیشتر از نوع آلفا پخش می نماید و بدین ترتیب ذرات هوای داخل محفظه را یونیزه می نماید.ذرات یونیزه شده هوا بوسیله الکترودهای داخل محفظه جذب می شوند و بدین ترتیب ولتاژ کمی را بوجود می آورند که در نتیجه باعث عبور جریانی کمتر ازیک میلیونیم آمپر در هر دقیقه از مدار میشود. طرز کار دود یاب از نوع یونیزه اگر ذرات دود باندازه 01/0 تا یک میکرون وارد محفظه دستگاه دود یاب شود ذرات یونیزه شده هوا بسرعت به ذرات دود می چسبند و در نتیجه ذرات یونیزه شده سنگین تر شده و وزن بیشتری پیدا می کنند. کم شدن شدت جریان را بوسیله دستگاههای الکترونیکی تقویت نموده و سپس به سیستم زنگ خبری انتقال می دهند که در نهایت زنگ خبر بصدا در می آید. این کاشفها را معمولا در تحت شرایط صفر یعنی شرایط بدون دود و نزدیک به حالت بصدا در آمدن زنگ میزان می نمایند. در این نوع کاشفها بعلت جمع شدن گرد و خاک بر روی صفحه های الکترودها و امکان بوجود آمدن لایه ای از روغن و گرد و غبار از حساسیت آن کاسته می شود و امکان ازکار افتادن کاشف و یا بصدا در آمدن کاذب کاشف وجود دارد. رطوبت در حرارت فشار و جریان هوا در حساسیت این نوع دود یابها تاثیر می گذارند. بعنوان مثال سرعت هوا و غلظت در بصدا در آوردن کاذب دود یاب نقش اساسی دارند. این وسایل از یک اتاقک ساخته شده اند که دارای دو صفحه با بار الکتریکی مخالف است و یک ماده رادیو اکتیو (معمولا امریکیوم 241) میان این دو صفحه قرار میگیرد.(نیمه عمر امریکیوم 432 سال است و تابش کننده آلفا میباشد. مقدارامریکیوم آن9/0 میکروکوری است) ماده رادیو اکتیو با تابش خود موجب یونیزاسیون هوای داخل اتاقک میشود به طوری که یونهای مخالف ولی به تعداد مساوی ایجاد میشود هر یک از یونها به سوی صفحه ای که بار مخالف خود را دارد جذب میشوند. در نتیجه یک جریان یونسازی کوچک ایجاد میشود که میتواند آن را اندازه گرفت ذرات حاصل از احتراق مواد بسیار بزرگتر از ملکول های یونیزه هوا هستند هر گاه این ذرات وارد اتاقک آشکارسازی شوند یونهای هوا به آن می چسبند به این ترتیب برخی از ذرات دارای بار مثبت شده و برخی نیز دارای بار منفی میشوند هر ذره محل جذب بارهای مخالف میشود و از تعداد بارهای انتقال یافته به سوی صفحات کاسته میشود. کاهش جریان عبوری از صفحات موجب به صدا درآمدن آژیر (یا هرگونه علامت دیگر) می شود. این وسایل برای مکانهایی که از چوب یا کاغذ تمیز استفاده میشود مناسب هستند. همچنین میتواند در تشخیص دودهای کم بهتر از آشکارسازهای فتوالکتریک باشند قیمت آنها نیز چندان گران نیست . باید توجه داشت تغییر در رطوبت و فشار هوا میتواند بر روی جریان درون اتاقک اثری مشابه داشته باشد.

نقاط ضعف دودیاب نوع یونیزه.

1 - حساسیت ضعیفی نسبت به فاز اول حریق از خود نشان میدهد. 2- در بعضی از انواع نیاز به تنظیم مجدد بعد از نصب وجود دارد. 3-رطوبت درجه حرارت و گرد و غبار در حساسیت آنها تاثیر میگذارد. 4-هر چند مدت یکبار به سرویس و تعمیرات نیازمندند. 5-در محلهایی که احتراق های عادی صورت میگیرد قابل نصب نیستند (محلهای پخت و پز بخاریهای دیواری موتورخانه ها اجاقها ) 6-در برابر ذرات دود و ذرات نسبتا بزرگ عکس العملی نشان نمیدهند . 7- در برابر دودهای حاصل از بعضی از مواد شیمیایی عکس العمل نشان نمیدهند (دود حاصل از P.V.C مگر درجه حرارت P.V.C بالای 900 درجه باشد)

مزایای دودیاب نوع یونیزه

1-به منبع تولید برق نیاز دارد. 2-عکس العمل سریع در برابر احتراق های همراه با شعله نشان میدهد. 3-ازسیستم نسبتا ساده الکتریکی برخوردار است.

 دود یاب فتوالکتریک :

این وسایل برای مواد دود زا مانند پلاستیک مناسب هستند . دود حاصل از احتراق می تواند به صورت یک مانع در مسیر تابش نور عمل کند . در این وسایل از یک چشمه مولد نور که پرتوهای نورا نی را به سمت یک سلول حساس به نور گسیل می کند استفاده می شود. هر گاه دود مانع رسیدن پرتوهای نور به سلول حساس شود مدار الکتریکی برای به صدا در آوردن آژیر برقرار می شود.

در نوع دیگر از آشکار سازی فتوالکتریک ؛یک چشمه تابش نور یک سلول حساس به نور وجود دارد که میان آنها یک مانع قرار دارد. هر گاه دود به این محفظه برسد ذرات دود، نوری که به آنها تابیده شده است را باز تابش کرده و موجب رسیدن تابشهای نورانی به سلول حساس میشوند؛در نتیجه سلول موجب بر قرار شدن مدار الکتریکی و به صدا در آمدن آژیر میشود در محفظه این نوع دود یاب یک منبع تولید نور یا منبع تولید اشعه لیزر که مستقیما یا تحت زاویه 90 درجه بر چشم فتوالکتریک می تابد قرار دارد. ردیا بی یا کشف دود در این نوع کاشفها بوسیله کم شدن تابش و انتقال آن به قسمت حساس چشم الکتریکی انجام می گیرد. تنظیم نور و نحوه تابش آن در طرز کار و حساسیت دستگاه نقش اساسی دارد. نشستن گردو غبار یا پرده ای از روغن و گردو خاک برروی چراغ با عدسی ها ممکن است در بصدا در آوردن کاذب دودیاب دخالت داشته باشد. طرز کار دود یاب فتوالکتریک وقتی که ذرات دود بین 5/0 تا 1000 میکرون وارد محفظه دودیاب میشود باعث شکستن نور شده که از آنجا بوسیله آینه یا عدسی به سطح چشم الکتریکی و قسمت حساس آن منتقل می شود . شکستن نور توسط دود سبب کم شدن مقاومت و در نتیجه افزایش جریان در فتوالکتریک می شود. این افزایش جریان را با آمپلی فایر تقویت مینمایند تا ولت کافی جهت سیستم اخباری تامین شود. درجه حرارت رطوبت جریان هوا تاثیر چندانی در سیستم کار انها ندارد. بعلت بکارگرفتن لامپ یا دیگر منابع تولید نور سیستم مداری در این نوع دود یابها نسبتا پیچیده تر از نوع یونیزه میباشد. سیستم حفاظتی برای تامین نور لامپ وجود دارد که در صورت خراب شدن لامپ سیستم فوق بکار گرفته می شود ودر نتیجه نور کافی جهت تامین کار دودیاب فراهم میشود. مزایای دودیاب فتوالکتریک 1-عکس العمل سریع در مقابل دود حاصل از P.V.C نشان میدهد (در عایق بندی ها معمولا از P.V.C استفاده میشود) 2-عکس العمل سریع در مقابل آتش سوزی های بدون شعله. 3- در برابرگازها وذرات Aersol بصدا در نمی آید 4- در مقابل جریان شدید هوا عکس العمل نشان نمی دهد از این نظر میتوانیم آنها را نزدیک سیستمهای تخلیه و ورود هوا نصب نماییم. 5- در مکانهائی که مقدار محصولات احتراق کم است (دود. نور. حرارت. شعله ) نظیر آشپز خانه موتورخانه قابل نصب و مناسب است. 6- فاقد مواد رادیو اکتیو بوده و از این نظر به هیچگونه اقدام احتیاجی هنگام سرویس نیازی نمی باشد. 7- رطوبت و جریان هوا و الکتریسیته ساکن تا ثیری در بصدا درآوردن سیستم زنگ خبری آن ندارد. 8- هنگام نصب به درجه بندی مجدد یا تنظیم احتیاجی ندارد. نقاط ضعف دودیاب نوع فتوالکتریک 1- حساسیت بیشتری نسبت به دودهای سیاه رنگ از خود نشان میدهد در مقایسه با دودهای خاکستری رنگ. 2 به باطریهای نسبتا قوی جهت تامین ولتاژ کافی برای سیستم روشنایی آن نیاز است. 3 - چون امکان سوختن لامپ وجود دارد از این نظریه سیستم اضافی حمایت کننده جهت رفع چنین اشکالی نیاز است. کاشف شعله ای مادون قرمز سیستمی که در این نوع کاشفها بکار برده شده است عبارتند از یکسری فیلترهای مخصوص تصفیه کننده امواج نورانی عدسی های متمرکز کننده امواج مادون قرمز و چشم الکتریکی، به کمک فیلترهای تصفیه سایر امواج تشعشعی جدا شده و تنها امواج اشعه مادون قرمز به عدسی های متمرکز کننده هدایت میشود و سپس به قسمت های حساس چشم الکتریکی منتقل میشود. از این مرحله به بعد ادامه طرزکار کاشف مانند کاشف های دودی نوع فتوسل میباشند. زمان پاسخ در این نوع کاشفها بینهایت کم است بعبارت دیگر این نوع کاشفها عکس العمل سریع در برابر شعله از خود نشان میدهند.کاشفهای شعله ای عملا می باید شعله را دیده و سپس عکس العمل نشان دهند لذا میباید مسیر دید آنها بطریقی بسته نشود. حساسیت آنها بستگی به اندازه شعله و فاصله آن تا کاشف دارد. جای نصب وسایل اعلام حریق: انتخاب و نصب کاشفها عدم دقت در انتخاب صحیح کاشفها و رعایت ننمودن طریقه صحیح نصب سبب بصدا در آمدن کاذب سیستم خبری شده و یا باعث عدم اعلام حریق میشود.از این نظر انتخاب و محل نصب بینهایت حائز اهمیت است. بعنوان مثال در محلها ئیکه جوشکاری های الکتریکی یا گازی صورت میگیرد نصب کاشفهای شعله ای مادون قرمز صلاح نیست و اگر نصب شود حاصلی جز بصدا در آوردن کاذب کاشف نخواهد داشت و یا نصب دودیاب در محلهائیکه امکان خروج سیگار دود اگزوز ماشین یا دود بخارات حاصل از پخت و پز میرود باعث بصدا در آمدن دروغین سیستم خبری میشود. بطور کلی در نصب کاشفها باید فاکتورهای زیر را در نظر گرفت. 1-نوع حریقی که انتظار میرود. 2-نوع ماده سوختی و مقدار آن. 3-منابع جرقه. 4-ارزشیابی محل. بعنوان مثال کاشفهای گرمائی از نظر قیمت ارزان تر و همچنین از نظر میزان عکس العمل دروغین سیستم خبری پایین تر از سایر کاشفها است لیکن از نظر سرعت عکس العمل و بصدا در آوردن سیستم خبری کندتر از سایر کاشفها است. از این نظر کاشفها ی گرمائی برای محلهای سربسته و نصب بطور مستقیم در بالای محلهای خطرناک (جائی که انتظار حریق از همان نقطه میرود) مناسب تر است، نصب آنها میباید بصورت شبکه و فواصل کاشفها از یکدیگر میباید مطابق استانداردها یVFE وN.F.P.A انجام گیرد، بعد از در نظر گرفتن اینکه چه نوع کاشف میباید در آن محل خاص نصب شود میباید در نصب آنها اقدام نمود، معمولا کاشفها را بطور شبکه مانند و یا نقطه ای در روی دیوار یا سقف نصب مینمایند. اگر کاشفها را بطریق نقطه ای نصب نماییم فاصله لبه خارجی کاشف تا دیوار یا سقف نباید کمتر از 4 اینچ شود. در نصب کاشفهای حرارتی میباید سعی شود که آنها را در نزدیک اجاقها یا منابع گرما قرار ندهیم. در نصب کاشفهای دودی میباید دقت بیشتری نمود .در مکانهائی که سیستم تهویه نصب شده و نیاز به نصب کاشفهای دودی نیز وجود دارد میباید در نصب آنها دقت نمود کاشفهای دودی در این مکانها میباید طوری نصب شوند که در جهت موافق ورود هوای سالم باشند زیرا هوای سالم از غلظت کمتری برخوردار است و از طرف دیگر در هنگام حریق سبب راندن دود به سمت کاشف میشود، برای اطمینان از به دست آوردن پوششی مناسب از دتکتورها با کمترین هزینه لازم است چگونگی نصب آنها مورد برسی قرار گیرد . در اینجا برای نمونه، چگونگی نصب دتکتور های دودی توضیح داده خواهد شد. به طوری کلی هر گاه قرار است تنها یک دتکتور در یک فضا به کار رود بهتر است در مرکز و یا در نزدیکی مرکز سقف نصب شود . به این ترتیب بهترین وضعیت برای شناسایی محصولات حریق ایجاد خواهد شد . هرگاه به دلایل گوناگون نصب دتکتور در مرکز سقف عملی نباشد ؛ هرگز نباید محل دتکتور با دیوار کمتر از 4 اینچ (10 سانتیمتر)فاصله داشته باشد. اگر قرار است دتکتور بر روی دیوار نصب شود لبه بالایی دتکتور ؛ باید 4 تا 12 اینچ (10 تا 30 سانتیمتر) از سقف فاصله داشته باشد البته هنگام نصب دتکتور لازم است دیگر ملاحظات نیز در نظر گرفته شود . مانند : -توجه به جریان هوا که ممکن است مسیر دود را تغییر دهد -محیط هایی که دارای ذرات و آلودگی زیاد هستند . در این صورت بهتر است قبل از سنسور دتکتور یک فیلتر مناسب وجود داشته باشد. -توجه به دیگر حالت های دارای دود به جز آتش سوزی ؛مانند دود سیگار ؛شومینه؛ کوره و... هرگاه لازم باشد بیش از یک دتکتور در محیط وجود داشته باشد (که غالبا نیز به همین صورت است ) فاصله مناسب میان دتکتورها بر پایه سفارش کارخانه سازنده در نظر گرفته خواهد شد. فرض کنید بنابر سفارش کارخانه سازنده دتکتور مورد نظر بتواند فاصله 30 فوتی را پوشش دهد در این صورت مطابق شکل صفحه بعد، می تواند چهار دتکتور در آن در نظر گرفت. ولی؛ چیدن دتکتورها به این ترتیب موجب می شود فاصله دتکتور B وD بیش از 30 فوت شود . در صورتی که بنابر سفارش کارخانه فاصله ی میان دو دتکتور متوالی ؛ در هر سویی که باشند نباید بیش از 30 فوت شود. به همین دلیل در مرکز این مربع ؛ یک دتکتور دیگر نصب خواهد شد که مسلما فاصله آن با دیگر دتکتورها کمتر از 30 فوت، یعنی 2/21 فوت است بنابر آنچه گفته شد هر گاه فاصله ی مناسب میان دو دتکتور متوالی 30 فوت باشد ؛ برای یافتن دتکتور ردیف میانی دایره ای به شعاع 2/21 فوت رسم میشود. در واقع اندازه شعاع مذکور برابر است با نصف وتر یک مثلث قائم الزاویه که هر یک از ضلع های آن 30 فوت باشد. در ادامه طراحی نیز، همین اندازه ها به کار میرود. یعنی نقاطی با اندازه 30 فوت در طول و عرض سقف در نظر گرفته شده و پس از تعیین اولین محل برای نصب دتکتورهای ردیف میانی با دو برابر اندازه ی شعاع دایره (قطر دایره ) خواهد بودموضوع دیگر که باید به آن توجه شود این است که هر گاه شرایط به گونه ای باشد که عرض محل مورد نظر از فاصله میان دتکتورها که به وسیله کارخا نه ی سازنده اعلام شده است کوچکتر باشد طراحی باید چگونه صورت گیرد. در این مورد باید گفت باز هم لازم است دایره ی به دست آمده را در نظر گرفت برای همه چهار ضلعی های محاطی ( چهار ضلعی هایی که در این چنین دایره ای جای گیرند ) تنها نصب یک دتکتور کافی است اکنون یک راهرو به ابعاد 5/25 ×82 فوت وجود دارد که لازم است به دتکتور مجهز شود در این صورت با در نظرگرفتن قا نون چهار ضلعی های محاطی و مطابق شکل زیر مشخص می شود که نصب دو دتکتور برای این راهرو کافی است . چنانچه سقف به شکل سوله باشد می توان ابتدا آن را به صورت تخت در نظر گرفت و طراحی را انجام داد. سپس از وسط سقف شروع به چیدن دتکتور نمود. به این ترتیب که یک ردیف دتکتور در فاصله های تعیین شده در وسط سوله (و یا حداکثر تا جایی که فاصله میان هر ضلع سقف با خطی که موازی وسط سقف است 3 فوت باشد ) نصب میشود. سپس با در نظر گرفتن طراحی انجام شده ردیف های بعدی معین میشود خاموش کننده اتوماتیک: سیستم اسپرینکلر (شبکه بارنده ) در سال 1723 به وسیله فردی به نام امبروز گادفری اختراع شد. وسیله ای که گادفری ساخت از یک محفظه آب تشکیل شده که یک اتاقک حاوی باروت را در درون خود جای می دهد . اتاقک باروت به یک فتیله و چاشنی متصل شده است. در صورت بروز آتش سوزی فتیله و چاشنی فعال شده و موجب انفجار باروت می شوند در نتیجه محفظه آب نیز منفجر شده و آب ذخیره شده بر روی محل آتش سوزی می ریزد. از آن زمان تا کنون تلاش های فراوان برای بهبود عملکرد و اثر بخشی این سیستم انجام شده است و اختراع گادفری با تغییرات فرا وان در محدود سازی حریق به کار گرفته شده است. سیستم اسپرینکلر یک شبکه بارنده خودکار است که برای خاموش کردن آتش سوزی های کوچک بوسیله پاشیدن و افشاندن آب به کار می رود و به این ترتیب رشد حریق را کند میکند تا سرویس آتش نشانی از راه برسد . این سیستم یکی از سودمندترین و پر مصرف ترین وسایل ثابت در اطفاء حریق است. بنابر نظر NFPA کارایی این وسایل بسیار خوب است. هزینه کاربرد این تجهیزات در حدود 2 در صد از کل سرمایه های شرکت است. در عوض می تواند بسیار مفید واقع شود. به طوری که هزینه های بیمه 40 تا 90 در صد کمتر از ساختمان های بدون اسپر ینکلر است. چنانچه هنگام ساخت یک بنا ؛ این سیستم ها نصب شوند هزینه ها کاهش پیدا خواهند کرد.افسون بر مسائل اقتصادی چنانچه این وسایل به خوبی نصب شوند و به کار گرفته شوند تاثیری مهم بر نجات جان انسان ها دارند. با وجود این آب پاش های خود کار ممکن است 3 تا4 در صد مواد درست عمل نکند. بیش از یک سوم این موارد به علت بسته بودن شیر تامین آب است. هر سیستم اسپر ینکلر دارای یک مخزن تامین آب؛ شبکه لوله کشی آب ؛ شیرهای کنترل آب و اسپرینکلرها است . هر اسپر ینکلر یک وسیله ی حساس به گرما است که نسبت به یک دمای از پیش تعیین شده واکنش نشان داده و موجب پاشش آب میشود و از شش جزء مشخص تشکیل یافته است. 1-پایه ی اتصال به لوله های آب : که موجب ارتباط روزنه با لوله های آب میشود. 2-روزنه : که محل خروج آب است. 3-بازو یا چهار چوب : که منحرف کننده را در جای خود نگه می دارد . 4-منحرف کننده : که موجب پخش آب با یک الگوی چتر مانند میشود . 5-کلاهک : که بر روی روزنه قرار گرفته است و به وسیله ی بخش گداز پذیر در جای خود نگهداری میشود . 6-بخش گداز پذیر : که نسبت به یک دمای ویژه حساس بوده و در آن دما باعث میشود کلاهک از روی روزنه برداشته شود. و به آب امکان گسیل میدهد. این بخش بر دو نوع است : 1-آلیاژ فلزی ذوب شدنی : که برای رسیدن به یک نقطه ذوب معین ترکیبات آن ممکن است با نسبت های گوناگون تغییر کند (قلع - سرب – کادمیوم وبیسموت ) 2-گوی شیشه ای : که در بر دارنده یک مایع است (ولی کاملا از آن پر نشده است ) و خود درون یک حباب هوا قرار گرفته است. هر گاه دمای آن به یک اندازه معین برسد با انبساط مایع درون آن گوی شکسته و کلاهک آزاد میشود. مقدار مایع درون گوی بر پایه ی دمای مورد نظر تعیین می شود. به جز بخش هایی که بیان شد؛ هر اسپرینکلر مجهز به یک سیستم اعلام حریق است. عملکرد این سیستم با دتکتورهایی که بیش از این بیان شد ؛ تفاوت دارد. سیستم اعلام حریق در اسپرینکلر یک سوئیچ الکتریکی است که نسبت به جاری شدن آب حساس بوده و با جاری شدن آب ازدهانه ی اسپرینکلر ؛ آژیر را به صدا در می آورد.دمایی که اسپرینکلر به آن حساس است ؛ به وسیله کارخانه ی سازنده تعیین میشود این دما به وسیله ی کدهای رنگی مشخص میشود که در جدول صفحه بعد آمده است .(هنگام انتخاب اسپر ینکلر باید به بیشترین دمای عادی در محیط توجه داشت در غیر این صورت ممکن است اسپر ینکلر بر اثر افزایش دمای محیط و بدون آتش سوزی، فعال شود . به این حالت جریان سرد می گویند.حفاظت خوب به وسیله ی اسپرینکلر نیازمند یک برنامه ریزی مناسب در بازرسی و تعمیر و نگهداری است. در این برنامه ریزی لازم است بازرسی دوره ای از شیرهای تامین آب ؛ آزمون های تامین آب و بازرسی فیزیکی از لوله ها به عمل آید. انواع گوناگون اسپر ینکلر ساخته شده است که می توان آن را در یکی از چهار گروه زیر و یا ترکیبی از آنها قرار داد 1 – سیستم تر : در این سیستم همه لوله ها تا کلاهک اسپر ینکلر تحت فشار آب قرار دارد. بالا رفتن دمای محیط باعث می شود کلاهک باز شده و در نتیجه آب را در منطقه زیر خود بپاشد. این نوع اسپرنیکلر بیشترین کاربرد را دارد . هرگاه امکان یخ زدن آب در لوله ها وجود داشته باشد؛ مانند بخش بارگیری در یک اسکله ؛ لازم است مواد ضد یخ که خاصیت آتش گیری ندارد ؛ به آب افزوده شود و یا آن بخش از لوله ها بصورت خشک نگه داری شود . چنانچه آب اسپرینکلر از منبع آب عمومی باشد می توان با در نظر گرفتن مقررات بهداشتی، گلیسرین با درجه خلوص 5/96 در صد و یا پروپیلن گلیکول به آن اضافه کرد . در موارد دیگر می توان از دی اتیلن گلیکول ؛ اتیلن گلیکول و کلرید کلسیم استفاده نمود. باید توجه داشت این مواد می توانند موجب خورندگی لوله ها شده و به سیستم آسیب برساند . به همین دلیل هرگاه لازم باشد بیش از 40 گالن مواد ضد یخ در یک سیستم به کار رود بهتر است از سیستم های خشک استفاده شود . 2 – سیستم خشک : این سیستم معمولا در مناطقی که امکان یخ زدن وجود دارد به جای سیستم تر به کار می رود . با یک حساب سر انگشتی می توان گفت سیستم خشک هنگامی به کار می رود که بیش از 20 دستگاه اسپرینکلر به کار رود . در این سیستم ؛ لوله ها دارای هوای فشرده هستند و در پشت آن یک شیر قرار گرفته است که جاری شدن آب را کنترل میکند هرگاه کلاهک اسپرینکلر باز شود، هوا آزاد شده و در نتیجه ی افت فشار ؛ شیر نگهدارنده ی جریان آب نیز باز می شود و آب در لوله ها جریان می یابد . باید توجه داشت که در این سیستم نسبت به سیستم تر ؛ یک تاخیر زمانی در خروج آب وجود دارد به همین دلیل ؛ در بناهای خیلی خطرناک نباید از این شیوه استفاده کرد. همچنین ؛ به علت وجود این تاخیر در سیستم خشک ممکن است چندین کلاهک به طور همزمان باز شوند. در نتیجه خسارت ناشی از جاری شدن آب بیشتر می شود . برای کاهش این تاخیر میتوان از کلاهک هایی که سریع باز می شود استفاده کرد . در هرحال فشار هوا در این سیستم در حدود psi 20 -15 ( 110 تا 140 کیلو پاسکال ) بیش از فشار لازم برای باز شدن شیر نگهداری آب است . فشارهای بیشتر موجب تاخیر بیشتر خواهد شد .

3 – سیستم های پیش فعال : 

بسیار شبیه سیستم های خشک هستند با این تفاوت که سریع تر از آنها عمل می کند و خساراتهای ناشی از جاری شدن آب و نیز آسیب های مکانیکی به اسپرینکلر را کمتر می کنند . به منظور جلوگیری از آسیب های مکانیکی به سیستم ؛ نشت فشار هوا به وسیله یک منبع به طور اتوماتیک تامین میشود . هنگامی که فشا هوا یکباره تغییر می کند مثلا در صورت شکستن تصادفی لوله ها ؛ منبع تامین هوا می تواند بدون آنکه شیر خروج آب را باز کند علائم اخباری ایجاد کند . شیرهای پیش فعال که عبور آب را به لوله ها هدایت می کنند به وسیله یک سیستم آشکارساز جداگانه عمل می کنند . آشکارسازها در همان محل قرار دارند و عملکرد آنها مستقل از کار اسپرینکلر است . از آن جایی که دستگاه آشکارساز بیش از کلاهک اسپرینکلر نسبت به گرما حساس است ؛ شیرهای تامین آب زودتر از آنچه در سیستم خشک بیان شد باز می شوند . همچنین ممکن است شیرهای تامین آب به طور دستی کنترل شود . غالبا ؛ هنگامی آژیر به صدا در می آید که شیر باز شده و آب به درون لوله ها جریان یابد . بنابر این ممکن است پیش از آنکه اسپرینکلر به فعالیت در آید به روش های دیگر آتش را خاموش کرده و نیازی به عملکرد اسپرینکلر و خروج آب و در نتیجه آسیب های ناشی از آن نباشد . این سیستم به ویژه در نگهداری و انبار کردن کالاهای گران بهاء بسیار اثر بخش است . 4 – سیستم های تند آبی / سیل آسا : در این سیستم کلاهک اسپرینکلر همواره باز است و شیرهای تامین آب به وسیله یک سیستم آشکارساز عمل می کنند سیستم آشکارساز در همان ناحیه ی اسپرینکلر نصب می شود شیر تامین آب ممکن است به صورت دستی کنترل شود . این سیستم در جایی که نیاز به جریان تند و یکباره آب وجود دارد به کار می رود مانند کارگاههایی که امکان انفجار وجود دارد ؛ محل های حمل و نگهداری نیترو سلولز، کارگاههایی که لاک الکل به کار می برند و ساختمانهایی که مقداری زیاد مواد آتش گیر دارند . همچنین از این سیستم ها در محوطه بیرونی ساختمان مانند پنجره ها، نبش دیوارها ( لبه ی بیرونی ) به کار می رود . این چنین سیستم هایی می تواند ساختمان رادر برابر آتش های ناشی از ساختمانها و مناطق همجوار حفظ کند . این سیستم ها معمولا به صورت دستی کنترل میشود و بیشتر در جایی به کار میرود که ساختمان دارای حفاظت مناسب و یا فاصله ی لازم از دیگر ساختمان ها نیست . یکی از اجزاء مهم در هر اسپرینکلر که بر عملکرد آن و نیز طراحی سیستم لوله کش اثر دارد ؛ روزنه ی اسپرینکلر است . بر پایه ی اندازه ی روزنه نیز میتوان اسپرینکلر ها را تقسیم بندی کرد . بر آورد تعداد اسپرینکلر های مورد نیاز : برای نصب اسپرینکلر لازم است ، قابلیت و ویژگی های مواد موجود در هر محل بر آورد شود . محل های مختلف از نظر استعداد آتش گیری به سه گروه تقسیم میشوند : 1 – فضاهای با خطر کم : محل هایی که دارای مقادیر کم از مواد قابل اشتغال است و انتظار میرود سرعت پیشرفت آتش سوزی احتمالی ، در چنین مکانی نسبتا کند باشد مانند مساجد ، محیط های آموزشی و موزه ها 2 – فضاهایی با خطر متوسط : محل هایی که تا اندازه ا ی مواد آتش گیر دارند و سرعت پیشرفت آتش سوزی احتمالی در چنین مکانی متوسط باشد مانند : نانوایی ها ، رختشورخانه ها ، کنسرو سازی ها ، صنایع لبنی ، آسیابهای غلات ، کارگاههای تولیدی چرم ، صنایع کاغذ ، اسکله ها ، باراندازها ، صنایع لاستیک و کارگاههای چوب 3 – فضاهایی با خطر زیاد : مقدار مواد قابل اشتغال زیاد است . گرد و غبار ، پرز و کرک آتش گیر در محیط وجود دارد و پیشرفت آتش سوزی احتمالی در این چنین مکانی زیاد است . مانند : کارگاههای ریخته گری تحت فشار ، کارگاههای بازیافت لاستیک ، کارگاههای تشک دوزی ، مبلمان و یا تو دوزی خودروها که از فوم پلاستیک استفاده می کنند ، کارگاههای اشباع آسفالت و کارگاههای غوطه وری رنگ . فاصله ی بین دو اسپرینکلر ، بر پایه ی میزان خطر اشتغال محیط تعیین می شود به طوری که در محیط هایی با خطر کم و متوسط حداکثر 15 فوت و در محیط هایی با خطر زیاد 12 فوت باشد . البته بسیاری از متخصصان می گویند که برای اطمینان بیشتر بهتر است هرگز فاصله میان اسپرینکلر بیش از 8 فوت نباشد . زیرا ممکن است به مرور از عملکرد اسپرینکلر کاسته شود . به این نکته نیز باید توجه داشت که هرگاه به هر دلیلی فاصله میان دو اسپرینکلر کمتر از 6 فوت باشد لازم است به منظور Cold Soldering ( سرد شدن بخش گداز پذیر اسپرینکلر به علت پاشش آب اسپرینکلر مجاور است ) که در این صورت در موقع لزوم اسپرینکلر فعال نخواهد شد . موضوع دیگری که باید به آن توجه داشت این است که اسپرینکلرها برای مقابله با آتش سوزی در همان طبقه ای که نصب شده اند طراحی شده اند . بنابر این برای حفظ اثر بخشی اسپرینکلر ها و جلوگیری از گسترش آتش سوزی به طبقات دیگر لازم است با به کار افتادن اسپرینکلر ، همه درها ، پنجره ها و دریچه ها بسته نگه داشته شوند . پس از آنکه تعداد اسپرینکلر ها مشخص شد لازم است قطر لوله های آب نیز معلوم شود . قدرت پوشش هر لوله اصلی عمودی در سیستم اسپرینکلر بر پایه خطرات موجود در محیط تعیین می شود . به طوری که برای خطرات کم و متوسط 52 هزار فوت مربع و برای خطرات زیاد 25 هزار فوت مربع خواهد بود . برای برآورد قطر لوله های افقی دو روش وجود دارد .

1 – جدول تعیین قطر لوله
2 – روش محاسبات هیدرولیک 
معمولا به کارگیری جداول تعیین قطر لوله موجب میشود 

قطر لوله ها بیش از اندازه برآورد شود که به نوبه ی خود موجب افزایش هزینه ها می شود. در عوض این روش نسبت به تغییر خطرات محیطی انعطاف پذیر است .

با استفاده از روش های محاسبات هیدرولیک می توان قطر مورد نیاز لوله را به دقت محاسبه کرد .

این روش اقتصادی تر است .

ولی نسبت به تغییر خطرات محیطی انعطاف ندارد. 

به همین دلیل ، کاربرد این شیوه نیاز به آینده نگری دارد. جداول تعیین قطر بر پایه خطرات محیطی و بیشترین تعداد اسپرینکلر که به لوله متصل هستند قطر لوله ها را پیشنهاد می دهند البته این جداول ارائه شده تنها برای اسپرینکلر هایی با روزنه ی 2 اینچ مناسب هستند برای کاربرد دیگر روزنه ها لازم است روش محاسبات هیدرولیک به کار روند .

جدول تعیین قطر لوله در سیستم اسپرینکلر برای محیط هایی با خطرات کم
         sprinklers  maximum	        In . pipe can supply
                      3	                  1 ¼
                      5	                  1 ½
                      10	                  2
                      30	                  2 ½
                      60	                  3
                      100	                  3 ½
      Area  Limit  of  52000  sq.FT                 	4


جدول : تعیین قطر لوله در سیستم اسپرینکلر برای محیط هایی با خطر متوسط

               sprinklers  maximum	      In . pipe  can  supply
                           3	                    1.¼ 
                           5	                     1.½  
                           10	                     2 
                           20	                     2.½                 
                           40	                     3           
                           65	                     3.½
                           100	                     4                            
                           160	                     5 
                           275	                     6          
        Area  Limit  of  52000  sq . RT	8

جدول : تعیین قطر لوله در سیستم اسپرینکلر برای محیط هایی با خطر زیاد

            sprinkiers  maximum	   In . pipe  can  supply
                       2	                    1.¼                                  
                       5	                    1.½                          
                       8	                    2                                     
                       15	                    2.½                          
                       27	                    3                      
                       40	                    3.½          
                       55	                    4               
                       90	                    5      
                       150	                    6         
      Area  Limit  of  25000  sq . ft  	       8

بررسی و تعویض اسپرینکلر ها : هر گاه اسپرینکلرها در یک محیط مناسب و غیر مخرب به کار برده شوند ممکن است تا 50 سال نیز کارایی داشته باشند . ولی افزون بر مدت کاربرد هر اسپرینکلر عوامل دیگری همچون مواد خورنده در هوای محیط ، نشت ذرات و یا رنگ ، ضربه های مکانیکی ، اضمحلال بخش گداز پذیر و ... بر نیاز به تعویض اسپرینکلر ها موثر هستند . بنابر این لازم است در طی گشت های ایمنی بر سلامت اسپرینکلر ها نظارت کافی بعمل آید . ودر صورت نیاز تعویض شوند . افزون بر آن لازم است در فواصل زمانی 10 سال یکبار نمونه هایی از اسپرینکلرهای نصب شده انتخاب شود و RTi آنها آزموده شود . در صورتی که جواب آزمون مناسب بود نیازی به تعویض نیست . معمولا یک در صد از کل اسپرینکلرها در هر دوره آزمایش میشوند . در هر صورت نمونه های بررسی شده باید تعویض شوند . برخی از مواردی که نمی توان اسپرینکلر به کار برد : -فضای کوچک و بسته ، مانند خودروها -ارتفاع بیش از 15 متر -هنگامی که تجهیزات الکتریکی مد نظر باشند . البته برای حفاظت مبدل ها و دیگر وسایل الکتریکی نفت سوز می توان از افشانه های آب استفاده کرد -کمبود منابع آب

سیستم های افشانه ا ی آب : یک حالت دگرگون یافته از اسپرینکلرها هستند که در برخی ویژگی ها با یکدیگر تفاوت دارند : -اسپرینکلر ها برای حفاظت یک منطقه به کار میروند در صورتی که افشانه ها برای یک موضع ویژه به کار میروند -هر اسپرینکلر به تنهایی در برابر آتش واکنش نشان می دهد و باز میشود در صورتی که افشانه ها به یکباره و با هم به کار می افتند -پخش آب در اسپرینکلر ها به صورت عمودی است و یک ناحیه ی چتر مانند را پوشش خود قرار میدهد ولی افشانه های آب در همه جهات آب را پخش می کنند .


نتیجه گیری: برای تعیین خاموش کنندها برای هر قسمت با توجه به مساحت هر بخش و با در نظر گرفتن اینکه هر دتکتور و خاموش کننده بایستی حداقل مقدار معیینی از فضا را پوشش دهد استفاده شده است لذا جا نمایی کاشفها و سیستم های اطفاء حریق بسیار مهم بنظر میرسد. بررسی های انجام گرفته نشان از آن دارد که مدیریتها باید نسبت به مسائل ایمنی حساس بوده و به همین خاطر نسبت به تجهیز کارگاهها به امکانات اعلام و اطفاء حریق طبق استانداردها و سایر وسائل ایمنی اقدام کافی را مبذول داشته باشند

مراجع و منابع

[1] Brauer R L , safety and health for engineers, new york, van nostrand reinhold,1990 [2] دکتر غلامحسین حلوانی "ایمنی و بهداشت برای مهندسی" انتشارات آثار بسمان , پائیز 1386 [3] Charls H, Fire protection manual for hydrocarbon processing plants, usa, gulf, 1985 [4] Clark willam E, fire fighting-principles & practice, new york , fire engineering co, 1987 [5] hoover Stephan R, fire protection for industry , new york, van nostrand, 1991 [6] Derek james, fire protection handbook, uk , butter north, 1989 [7] Iranian petroleum standards automatic detectors and fire alarm system , ips-e-sf-260, 1993 [8] National fire protection association, fire protection engineering, use, NFPA, 1988 [9] محمد فام ایرج، مهندسی ایمنی،همدان،انتشارات فن آوران،1380 [10] موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران،اجزاء سیستم های اعلام حریق خودکار،استاندارد شماره 3706 ،سال1375 [11] شریف زاده هوشنگ، شیوایی میرحسین، سیستم های اعلام کننده حریق، تهران،سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی تهران،1374 [12] Smith D N, fire safety engineering , uk, gulf, 1989 [13] Rasbash, D.J 1984 Critera for acceptability for use with quantitative approaches to fire safety . fire safety journal, 8,141-158 [14] فرامرز سلطانی ، سیستمهای اعلام واطفاء حریق، پایان نامه،1380