نقش ایمنی در صنعت

سم شناسی صنعتی
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱:٤٤ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۱۸ اسفند ۱۳۸٧
 

سم شناسی صنعتی ( Industrial Toxicology)
سم شناسی یا توکسیکولوژی علمی است که درباره شناسایی سموم گوناگون،خواص واثرهای آنها برروی موجودات زنده ونیزجست وجو، نمونه برداری واندازه گیری آنها درمحیط زیست ودربدن موجودات زنده ویا مرده بحث می کند.
سم شناسی برحسب آنکه درچه رشته ای بکار رود، به انواع زیرتقسیم بندی می شود: ● سم شناسی پزشکی و بالینی ( Medical and clinical toxicology )
● سم شناسی غذایی و دارویی ( Food and drug toxicology )
● سم شناسی محیطی ( Environmental toxicology )
● سم شناسی پرتوها ( Radiotoxicology )
● سم شناسی صنعتی ( Industrial toxicology )
سم: سم یا زهربه ماده ای گفته می شود که ازیک راه مشخص یا راههای گوناگون، در مقادیری معین باعث اختلال یا توقف فعل وانفعالات حیاتی بدن بطورموقت یادائم میشود.
مسمومیت: مسمومیت عبارت است ازبهم خوردن تعادل فیزیولوژیک، جسمانی یا روانی موجود زنده که در اثر ورود وتماس با ماده خارجی سمی از راههای گوناگون، رخ می دهد. بروز مسمومیت با ظاهرشدن علائم خاص هرمسمومیت همراه است وشدت آن به نوع ماده سمی،مقدارآن وطول مدت تماس بستگی دارد.

مسمومیتها از نظر ماهیت به دو دسته تقسیم می شوند:
ا لف – مسمومیت حاد ( Acute intoxication )
ب – مسمومیت مزمن ( Chronic intoxication )
درمسمومیت حاد، ماده سمی درمدت زمان کوتاه وبه مقدارنسبتا زیاد بافرد تماس پیدا می کند. علائم وعوارض مسمومیت حاد اغلب شدید بوده ودرصورت عدم درمان ممکن است منجربه مرگ شود.
درمسمومیت مزمن، معمولا ماده سمی به مقداراندک ودرنوبتهای متعدد و درمدت زمان طولانی وارد بدن
می شود وعلائم آن به کندی وپس از گذشت زمان طولانی ظاهر میگردد.
مسمومیتها را می توان از دیدگاه علت بروز نیز به گونه های زیر تقسیم نمود:
ا لف – مسمومیت اتفاقی ← مسمومیت در اثر ناآگاهی یا بی دقتی
ب – مسمومیت عمدی ← مسمومیت به قصد خودکشی – مسمومیت جنایی
ج – مسمومیت شغلی
سم شناسی برخی از فلزات
سرب: کارگران باتری سازی، ریخته گری، لحیم کاری ، ساخت لوله ومخازن آب، رنگ سازی ،کاشی و سرامیک سازی ، پلاستیک سازی، جواهرسازی و... درمعرض این فلزقراردارند.حدود 40%اکسید سرب استنشاق شده جذب میگردد. میزان جذب گوارشی سرب دربالغین 10% ودراطفال حدود50% است. کمبود آهن وکلسیم و رژیم غذایی پرچربی جذب گوارشی سرب را افزایش میدهد. جذب سرب معدنی ازراه پوست چندان نیست اما سرب آلی بخوبی ازپوست جذب میشود. حدود 90%سرب درون بدن دراستخوانها رسوب میکند. سرب خون عمدتا به درون گلبولهای قرمزرفته وازطریق اتصال به گروههای سولفیدرین با آنزیمهای سلولی بویژه در سنتز»هم « تداخل پیدا میکند. دفع سرب ازبدن آهسته بوده وعمدتاازراه کلیه ها میباشد. مدفوع ، عرق وریزش اپیدرمی راههای دیگر دفع هستند. نیمه عمر سرب دربدن طولانی است (10- 5 سال) .
بیماری استخوان ( استئوپروز ، شکستگی ها ) وحاملگی وهیپرتیروئیدی باعث افزایش آزاد شدن سرب از استخوان به داخل خون میشوند.
مسمومیت حاد با سرب غیرآلی :
- درد کولیکی شکم ، یبوست ، تهوع واستفراغ ومدفوع سیاه رنگ
- انسفالوپاتی سرب ( دربچه ها شایعتراست ) با علائم سردرد ، سرگیجه ، استوپور، کما وتشنج
- نوریت اپتیک یا ادم پاپی درفوندوسکوپی
- همولیز، اولیگوری ونارسایی حاد کلیه


مسمومیت مزمن با سرب غیر آ لی:
- خستگی ، آپاتی ، بی قراری و دل درد که اینها علائم اولیه در مواجهه مزمن هستند.
- آرترالژی و میالژی
- پیگمانتاسیون blue – gray در لثه ها ( Burton line )
- علائم CNS بصورت بیخوابی ، گیجی ، اختلال تمرکز و حافظه و بندرت تشنج و کما
- نوروپاتی حرکتی دیستال ( wrist drop )
- آنمی که یافته شایعی در اطفال است. آنمی اغلب نرموکرومیک است.
- اثرات قلبی بصورت HTN و افزایش احتمال CAD و بندرت میوکاردیت در اطفال
- اثرات کلیوی بصورت HTN ، پروتئینوری ، نارسایی مزمن کلیه ونقرس نفروپاتیک
- کاهش Libido و نازایی در مردان و اختلال قاعدگی و سقط خود به خود در زنان ( سرب از جفت عبورمیکند)

مسمومیت با سرب آلی: بصورت تترا اتیل سرب و تترا متیل سرب به بنزین اضافه میشود. محلول بودن این ترکیبات در چربی باعث تجمع آنها در CNS می شود.
- آنورکسی ، بیخوابی ، خستگی ، ضعف ، سردرد و احساس افسردگی علائم اولیه اند.
- گیجی ، اختلال حافظه و هیجان پذیری
- Dysesthesia ( اختلال حس مثل احساس راه رفتن حشره روی پوست )
- تهوع و استفراغ
- مانیا و سایکوز و در موارد شدید دلیریوم ، تشنج ، کما و مرگ

درمان مسمومیت با سرب: ca- EDTA
جیوه
ترکیبات جیوه در تولید دماسنج ، فشارسنج ، حشره کشها، قارچ کشها، لامپهای جیوه ای، فراورده های دندانپزشکی و... کاربرد دارد. جیوه فلزی استنشاق شده بخوبی جذب می شود ولی از راه گوارش به میزان کمی جذب می گردد. آلکیل جیوه از هر سه راه جذب می شود. هم ترکیبات آلی وهم فلزی جیوه براحتی از سد خونی مغزی و جفت عبورکرده وبدرون شیرترشح می شوند. نیمه عمرجیوه دربدن 70- 60 روزاست.
مسمومیت با جیوه ( Mercurialism )
ا لف – جیوه غیرآلی: 1- مسمومیت حاد که آسیب اصلی درآن آسیب کلیه هاست ( پروتئینوری ونارسایی حاد اولیگوریک). دربلع ترکیبات محلول جیوه، تهوع و استفراغ ، دلدرد ،اسهال وتورم غدد بزاقی نیز مشاهده می گردد.
2- مسمومیت مزمن. بطوراولیه باعث علائم عصبی – روانی می شود:
- تغییرات شخصیتی ،کم رو وترسوشدن ،اضطراب ،کاهش حافظه واختلال تمرکز،ناپایداری هیجانی وبیخوابی
- لرزش دست علامت اصلی مسمومیت عصبی جیوه است که ابتدا ظریف و طی استراحت است ولی بتدریج خشن شده وبصورت intention tremor ( بدخط شدن ) درمی آید. ترمور سر وآتاکسی اسکلتی نیز محتمل است.
- نوروپاتی حسی محیطی دیستال
- توهم و دمانس علائم دیررس می باشد.
- علائم دیگر مواجهه مزمن شامل التهاب حفره دهان ولثه ها ،خط آبی روی دندان ولثه ها ، پیگمانتاسیون قرمز قهوه ای درعدسی چشم،افزایش تعریق ،ضایعه کلیه باپروتئینوری ، کاهش وزن.