نقش ایمنی در صنعت

روانشناسی صنعتی
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:٤٤ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۸ اسفند ۱۳۸٧
 

نقش بهداشت روانی درکاهش وقوع حوادث شغلی

 

 

مقدمه

در دنیای امروز با استرس‌ های مختلفی روبرو هستیم که بعضی از این استرس ‌ها مختص محیط کار است. نزاع با یک همکار، محروم شدن از پاداش، دیر رسیدن به سر کار و فشار هیات مدیره یا رؤسای سازمان به مدیر را می توان نمونه هایی از استرس های محیط کار نامید.

مدیران برای اینکه بهداشت روانی محیط کار را تامین کند ، باید با مفاهیم اساسی بهداشت روانی آشنا شوند و سلامت روانی کارکنان تنها با رعایت اصول بهداشت روانی در سازمان حاصل         می گردد.

چون در مواجهه با چالش ها و مشکلات روزمره، ما بر اساس ویژگی های روانی خود با آن ها برخورد می کنیم،‌ هر چه از سلامت روانی بیشتر برخوردار باشیم به یقین آسیب پذیری ما کمتر خواهد بود. از مشخصات یک سازمان سالم آن است که سلامت جسمی و روانی کارکنان آن به همان اندازه مورد توجه و علاقه مدیریت سازمان قرار گیرد که تولید و بهره وری مورد تاکید قرار گرفته است.

دنیای صنعتی و فراصنعتی گرفتاری های فراوانی به بارآورده است. نگرانی افراد نسبت به کار، خانواده، فرزند، دوری اعضای خانواده از یکدیگر، نگرانی‌های مادران کارمند نسبت به وضع کودکان خود، احساس گناه از نرسیدن به فرزندان، مشکلات اجتماعی، وضع اقتصادی و نیازهای گوناگون، انتظارات و توقعات سازمان از کارکنان ، پیشرفت تکنولوژی و نگرانی و بیم از کهنه شدن معلومات و اطلاعات، مشکلات مدیریت و توقعات کارکنان ، همگی سبب می شود که فرد از لحظه بیداری تا هنگام آرمیدن همواره دچار هیجان، تنش ها، نگرانی ها، بیم ها و امیدهای گوناگون باشد که گاه با ظرفیت بدنی، عصبی و روانی وی متناسب است و گاه با آن سازگار نیست، مجموعه چنین حالت ها و فشار های ناشی از آن در اصطلاح استرس نامیده می شود

فشار عصبی و روانی به شکل های گوناگون دیده می شود. همه ما با آنچه استرس هیجانی نامیده می شود و در نتیجه واکنش های عصبی پدید می آورد آشنایی داریم، اما استرس علاوه بر آن ممکن است در نتیجه عوامل مکانیکی، فیزیکی، غذایی، شیمیایی و نیز تابش اشعه پدید آید.

بهداشت روانی در محیط کار یعنی مقاومت در مقابل پیدایش پریشانی های روانی و اختلالات رفتاری در کارکنان سازمان و سالم سازی فضای روانی کار به نحوی که هدف های چندگانه نیز تامین شود:

1- هیچ یک از کارکنان سازمان به دلیل عوامل موجود در سازمان گرفتار اختلال روانی نشوند.

2- هریک از کارکنان از این که در سازمان محل کار خود به فعالیت اشتغال دارند احساس رضایت کنند و علاقه مند به ادامه کار در آن سازمان باشند.

3- هر یک از کارکنان سازمان نسبت به رؤسا همکاران خود و به طور کلی نسبت به جهان اطراف و بخصوص نسبت به جایگاه خود در سازمان احساس مثبتی داشته باشند.

4- همه کارکنان سازمان قادر به ایجاد روابط مطلوب با محیط کار و عوامل موجود در آن باشند.

شرح مقاله

بهداشت روانی : همان سلامت فکر و قدرت سازگاری فرد با محیط و اطرافیان است. همچنان که از جسم خود مراقبت می کنیم روح خود را نیز باید مقاوم تر کنیم تا زندگی بهتری داشته باشیم. در زندگی، چگونه بودن، خیلی مهمتر از بودن یا نبودن است. ایجاد فرصت برای شکوفایی استعدادها، توانایی ها و کنار آمدن با خود و دیگران یکی از اهداف مهم و اساس بهداشت روانی است. جوامع مختلف سعی می کنند تا سیاستهای مربوط به بهداشت روانی را سازماندهی کنند و اصل کلی در این تلاش، سالم سازی محیط فردی و اجتماعی است که افراد جامعه را در بر       می گیرد. این نگرش حکم می کند که افراد بیش از پیش با بهداشت روانی و چگونگی پیشگیری و درمان بیماری های روحی آشنا شوند.

استرس شغلی: استرس شغلی را می‌توان جمع شدن عامل‌های استرس زا در وضعیت‌های مرتبط با شغل دانست که بیشتر افراد نسبت به استرس زا بودن آن اتفاق نظر دارند. همچنین استرس شغلی به عنوان کنش متقابل بین شرایط کار و ویژگی‌های فردی شاغل، میزان بیش از حد خواست‌های محیط کار و در نتیجه فشار‌های مرتبط با آن است که فرد بتواند از عهده آنها برآید .

ابعاد استرس

استرس را می توان از دو جنبه مورد بررسی قرارداد: یکی تقاضاهای محیطی و دیگری تقاضاهای فردی، زمانی که موقعیت محیطی، اوضاع شرایط شغلی فرد را بسازد. این موقعیت ها تامین کننده خواسته ها و توقعات فرد نبوده و باعث می شود که فرد واکنشهایی غیر معمولی را در خود تجربه کند، حالت به وجود آمده را فشار روانی ناشی از شغل می نامند. عوامل استرس زا گاه در درون شخص وجود دارد و نتیجه ساخت شخصیتی، وضع بدنی، ترشح غدد و حساسیت دستگاههای عصبی شخص است و گاه در بیرون فرد مانند اشکالات محیط سازمانی با محیط اجتماعی است.این عوامل به هر صورت که باشد نتیجه ای یکسان دارد که علائم آن آشفتگی روانی، تنش، اضطراب و نشانه هایی چون عرق کردن، لرزش درونی و افزایش تعداد ضربان قلب است. این حالتها که در نتیجه تغییر در وضع شیمیایی خود و پایین افتادن قند خون (هیپو گلیسمی) ایجاد می شود پیامد های دیگری چون خستگی، افسردگی، سردرد، تاری دید، آشفتگی ذهنی،‌منفی گرایی، پریشان گویی، حساسیت، افسردگی و ناپایداری احساسی را موجب می شود و گاه سبب بی خوابی ناراحتی عصبی و روانی فرد می شوند.

عوامل تشکیل دهنده بهداشت روانی محیط کار

عوامل تشکیل دهنده بهداشت روانی محیط کار عبارتند از:

1-  عوامل فیزیکی

2-  عوامل انسانی

3- عزت نفس: عزت نفس یعنی نظر شخص درباره خود. این نظر از طریق ارزشیابی هر شخص از رفتارها ،‌ ظاهر، هوش، موقعیت اجتماعی خود و از طریق ارزشیابی دیگران ازخود در او رشد می یابد و برنوع کار نیز اثر دارد.

 4- منبع کنترل: منظور از منبع کنترل این است که شخص تا چه اندازه برزندگی خود تاثیر داشته باشد.

5- انعطاف پذیری: انسان غیر قابل انعطاف کسی است که در عقاید و باورهای خود انعطاف ناپذیر است.

6-  درون گرایی و برون گرایی

7-  رضایتمندی شغلی: رضایتمندی شغلی عبارت است از یک حالت هیجانی مثبت که نظر شخصی کارکنان را درمورد کار خود یا جو حاکم در محیط کار منعکس می کند.

عوامل محیطی در اتقای سلامت انسان نقش اساسی و کلیدی دارد و آلاینده های محیط که از تنوع وگستردگی برخوردارند ممکن است هر سه بعد جسمی، روانی واجتماعی سلامت انسان را با خطر مواجه کنند. این آلاینده ها زاییده فعالیتهای روزمره و یا فعالیتهای ویژه انسانها نظیر علوم، فنون، صنایع وارتقای سطح هستند که روند تولید آنها گاه در علم و اراده انسان به صورت عمدی دخالت داشته، گاهی نیز ناشی از عدم آگاهی هستند.

راههای مقابله با استرس و فشار روانی

هرچند راههای مقابله با استرس و فشار روانی درمورد افراد مختلف متفاوت است. ولی به برخی از آنها که می توانند برای مدیران و کارکنان سازمانها مفید باشد، اشاره می شود:

1- شناخت موقعیت

2-  تجربه در کار

3-  استراحت

4-  پرهیز از اشتغال به چند کار

5-  هدف گرا بودن

اصول بهداشت روانی در سازمان

- ایجاد جو صمیمیت، همدلی، صداقت

- همکاری و احترام متقابل در میان کارکنان سازمان

- پزهیز از اعمال روش های مبتنی بر زور و اجبار در محیط سازمان

- شناسایی استعدادهای بالقوه کارکنان تحت نظارت سازمان و فراهم ساختن رشد و شکوفایی این استعداد در حد توان و امکانات سازمان

- پرهیز از قضاوت های کورکورانه و مبتنی بر پیشداوری در مورد کار و رفتار کارکنان سازمان

- شناسایی دلایل واقعی کم کاری، غیبت از کار، بی حوصلگی و بی علاقگی به کار، کم توجهی و بی دقتی کارکنان توسط مدیر و پرهیز از قضاوتهای کورکورانه و مبتنی بر پیش داوری نسبت به اساس رفتار انسان

- داروی تمام دردها و گرفتاری های مادی و روانی، عدالت است که در هر زمینه ای و در هر زمانی باید اساس کار باشد والا رضایت و موفقیت حاصل نمی گردد

نتیجه گیری

با توجه به مطالب ذکر شده، مدیران و کارکنان باید با آگاهی از میزان تحمل خود در برابر استرس و بکارگیری راهکارهای عملی برای افزایش قدرت تحمل و فشارپذیری فردی و سازمان خود گام برداشته، در راستای سالم سازس محیط و ارتقای بهداشت روانی سازمان حرکت کنند تا انرژی هایی که ناخواسته صرف تنشهای سازمانی می شود ، برای ارتقابی کمیت و کیفیت وتحق مسئولیتهای اجتماعی سازمان به کار گرفته شود.

داشتن برنامه صحیح ، شناخت ابعاد کار، لذت بردن از شغل خود ،استراحت بموقع ، فعالیت بدنی و آنچه به آن یک رژیم غذایی سالم گفته می شود ممکن است بهترین راه کاستن از فشارهای روانی باشدو نقش مهمی در تامین بهداشت روانی محیط کار و، افزایش ایمنی و کاهش حوادث و ضایعات داشته باشد.