نقش ایمنی در صنعت

قلب رآکتورهسته ای بوشهردرامنیت کامل می تپد
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:٤۱ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ فروردین ۱۳۸۸
 

معاون نظام ایمنی هسته‌ای سازمان انرژی اتمی کشورمان با رد نگرانی‌ها درباره امنیت نیروگاه بوشهر گفت: «هفت پوشش در نیروگاه بوشهر وجود دارد که قلب رآکتور هسته‌ای را که در آن سوخت اصلی وجود دارد، حفاظت می‌کند.»


«اسماعیل خلیلی‌پور» در گفت‌وگوی تفصیلی با خبرنگار خبرگزاری فارس با بیان اینکه امروزه طراحی رآکتورهای هسته‌ای به گونه‌ای است که این حفاظ‌ها را نه تنها در یک لایه بلکه در چند لایه پیش‌بینی می‌کنند، تصریح کرد: «یکی از این لایه‌ها از فولاد است تا میزان فشار را تحمل کند، مثلا در نیروگاه بوشهر این کره فلزی به ضخامت دو سانتی‌متر و قطر 80 متر است که تمام قلب رآکتور در داخل این کره فولادی قرار گرفته و این کره می‌تواند فشار بسیار بالایی را تحمل کند و حتی اگر بخاراتی در اثر اخلال یکی از سیستم‌ها به وجود بیاید توانایی نگهداری آن وجود دارد.»
وی افزود: «علاوه بر آن یک پوشش بتونی هم وجود دارد که کره فلزی در دل آن جای دارد و به خاطر آن است که اگر از بیرون حملاتی شود و یا سقوط هواپیما روی این نیروگاه اتفاق بیافتد، آسیبی به قلب رآکتور نرسد و به طور کلی ما هفت پوشش داریم تا به سوخت اصلی برسیم.»
معاون نظام ایمنی هسته‌ای سازمان انرژی اتمی تاکید کرد: «ایمنی در تاسیسات هسته‌ای نقش بسیار مهمی دارد و جایگاه ایمنی در هر صنعتی مهم است و کسانی که با آن صنعت کار می‌کنند و یا اطراف آن صنعت هستند باید از ایمنی آن صنعت اطمینان داشته باشند و این مسئله در تاسیسات هسته‌ای به نحوی مورد توجه قرار گرفته که امروزه هیچ صنعتی را نداریم که میزان ایمنی آن در حد تاسیسات هسته‌ای به خصوص نیروگاههای هسته‌ای باشد.»
وی با اشاره به اینکه این مسئله پس از حادثه چرنوبیل اهمیت بیشتری پیدا کرد، گفت: «کسانی که زیاد در رابطه با حادثه چرنوبیل اطلاعی نداشتند فکر می‌کردند نیروگاههای هسته‌ای عمدتا مشکل دارند و اگر اتفاقی بیافتد نه تنها برای افراد ساکن آن کشور بلکه کشورهای مجاور و یا حتی قاره مشکل ایجاد می‌کند.»
خلیلی‌پور اظهار داشت: «اما حادثه چرنوبیل به خاطر طراحی نیروگاه و در حالت کارکرد عادی اتفاق نیفتاد بلکه مسئولان آن می‌خواستند این مسئله را تجربه‌ کنند که هنگامی که قدرت نیروگاه برای کارهای نگهداری پایین می‌آید، وضعیت انرژی که وجود دارد به چه صورت است و آیا می‌توانند به طور همزمان برای نیازهای برق همان نیروگاه از آن استفاده کنند یا خیر و این یک خطای انسانی بود که منجر به انفجار رآکتور شد.»
وی توضیح داد: «اگر در طراحی نیروگاه چرنوبیل حفاظ‌های ایمنی نیروگاههای دیگر دنیا در نظر می‌گرفتند این مواد به این مقدار یا اصلا به بیرون منتشر نمی‌شد یا میزان آن بسیار کم بود و مدعای این حرف من حادثه «تری مایل آیلند» در آمریکا است که قلب رآکتور ذوب شد ولی به خاطر پوشش‌های ایمنی خوبی که داشتند هیچ موادی به بیرون منتشر نشد.»
معاون نظام ایمنی هسته‌ای سازمان انرژی اتمی با بیان اینکه طراحی نیروگاه هسته‌ای بوشهر به گونه‌ای است که تا آنجایی‌ که تکنولوژی روز اجازه می‌دهد این نیروگاه مطمئن ساخته شود، افزود: « علاوه بر آن در هنگام ساخت یک سری مقررات ویژه و خاص هم برای تاسیسات هسته‌ای به خصوص نیروگاههای هسته‌ای در نظر گرفته شده. برای مثال در هر کشوری باید تشکیلاتی مستقل وجود داشته باشد به نام نظام ایمنی هسته‌ای که بر ساخت نیروگاهها و تاسیسات هسته‌ای نظارت کند و در کشور ما نیز این نظام وجود دارد که با تجاربی که از قبل از انقلاب تا امروز بدست آورده و با همکاری آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و با استفاده از مشاور روسی که در این زمینه دارد توانسته است وظایف خود را درباره نیروگاه بوشهر به نحو احسن انجام دهد به گونه‌ای که در تمام بررسی‌های که انجام شده نه تنها خود نظام نظارت کرده بلکه برای اطمینان از صحت کار، همه بررسی‌ها را حتی برای کنترل مجدد به کارشناسان آژانس داده است تا همه کارها بر اساس آخرین اصول و ضوابط انجام شود.»
وی درباره یکی دیگر از موارد رعایت ایمنی در نیروگاه بوشهر توضیح داد: «مثلا اگر قرار است یک قطعه‌ای ساخته شود تا در داخل نیروگاه نصب گردد به این ترتیب نیست که سازنده از هر موادی استفاده کند و یا هر کارگری بتواند آن قطعه را بسازد بلکه اولا باید ماده‌ای که آن قطعه از آن ساخته می‌شود آنالیز شود و نتایج آن به نظام ایمنی ارسال شود و نظام ایمنی آن را بررسی کند و ببیند با استاندارها مطابقت دارد یا خیر و پس از تایید می‌توانند آن را به عنوان ماده اولیه استفاده کنند و کسی که می‌خواهد از این ماده استفاده کند و آن قطعه را بسازد باید توانایی‌هایش مشخص شود تا نظام ایمنی به آن شرکت اجازه ساخت قطعه را بدهد و موقعی که قطعه در حال ساخت است کارشناسان ایمنی هسته‌ای در کارخانه حضور پیدا می‌کنند و هنگامی که قطعه ساخته می‌شود یک سری آزمایشاتی روی آن انجام می‌شود تا اینکه به تایید کارشناسان سازمان برسد.»
خلیلی‌پور تصریح کرد: «مرحله بعدی موقع نصب قطعه است که کارشناسان نظام باید حضور داشته باشند تا طبق استانداردها نصب شود.»
وی اضافه کرد: «در نیروگاه بوشهر حدود 100 پیمانکار نصاب روسی کار کرده‌اند و همگی از ما مجوز گرفته‌اند و هیچ یک نمی‌توانند بدون کسب مجوز از نظام ایمنی هسته‌ای کشور قطعه‌ای را در آنجا نصب کنند و تمام کسانی که در نیروگاه بوشهر کار می‌کنند پرونده سوابق کاریشان به نظام داده شده و بررسی شده و در صورت تایید می‌توانند کار را انجام دهند و همه دو هزار نفری که در نیروگاه بوشهر کار می‌کنند دارای پرونده هستند و سوابق آنها همگی مشخص است.»
معاون نظام ایمنی هسته‌ای سازمان انرژی اتمی در پاسخ به این پرسش که با توجه به هوای گرم و مرطوب بوشهر و طراحی 30 ساله نیروگاه، می‌توان به آن اعتماد کرد، گفت: ‌«زمانی که ما با روسها قرارداد بستیم که این نیروگاه را تکمیل کنیم یک مرحله دو ساله را طی کردیم تا قطعات موجود و نصب شده توسط آلمانها را بررسی کنیم و اگر الزاماتی که باید آن قطعه مطابق آن باشد، وجود نداشت، آن قطعه رد شده و قطعه جدیدی به جای آن جایگزین شده است.»
وی افزود: «باید مراقب بود قطعه‌ای که ممکن است عمرش کوتاه باشد در نیروگاه به کار گرفته نشود زیرا مثلا ممکن است برای تعویض یک قطعه لازم باشد که نیروگاه یک سال خاموش شود و به همین دلیل باید از ابتدا همه این قطعات به خوبی بررسی شوند.»
خلیلی‌پور درباره خطرات زیست‌محیطی که ممکن است پس از راه‌اندازی نیروگاه بوشهر متوجه محیط اطراف این نیروگاه باشد، تاکید کرد: «در سیستم آب خنک‌کننده نیروگاه ما در حقیقت سه سیستم بسته داریم که یکی در داخل خود رآکتور است و گرمای اولیه در صورت واکنش هسته‌ای را می‌گیرد و این سیستم بسته گرمای آب را به یک سیستم دوم می‌دهد و یک سیستم سومی هست که آب را از دریا می‌گیرد تا سیستم دوم را خنک کند بنابراین این آب هیچ گونه تماسی با مواد رادیواکتیو ندارد و فقط در اثر تماس بیرونی باعث خنک‌ شدن سیستم می‌شود و آبی که به دریا برمی‌گردد به گونه‌ای طراحی شده که در کانال‌های رو باز حرکت می‌کند تا با محیط خودش هماهنگ شود و تفاوت درجه آب ورودی و خروجی حدود چند درجه سانتی‌گراد بیشتر نیست که این چند درجه هم بررسی شده که هیچ اثر سوئی بر محیط و موجودات دریایی ندارد.»
وی درباره موادی که از دودکش نیروگاه خارج می‌شود، گفت: «دودکش نیروگاه به گونه‌ای طراحی شده تا هنگامی که این مواد از داخل رآکتور خارج می‌شوند تا به هوای آزاد برسند، از فیلتر‌های مختلف عبور کنند و دریچه نهایی زمانی باز می‌شود که درصد میزان مواد از میزانی که نظامی ایمنی هسته‌ای تعیین کرده کمتر باشد.»
معاون نظام ایمنی هسته‌ای کشور در پاسخ به اعلام نگرانی برخی کشورهای منطقه خلیج فارس درباره ایمنی نیروگاه بوشهر گفت: «در حال حاضر برخی کشورهای منطقه خلیج فارس در اثر عدم اطلاع از سیستم نیروگاه بوشهر و یک سری مسائل سیاسی می‌گویند نیروگاه بوشهر ممکن است امن نباشد و می‌گویند روسها دارند این نیروگاه را می‌سازند و چرنوبیل را ساختند و این می‌تواند به چرنوبیل دیگری تبدیل شود اما اصلا چنین چیزی نیست و طراحی نیروگاه بوشهر کاملا با چرنوبیل تفاوت دارد و نیروگاه چرنوبیل اصلا پوشش‌های ایمنی را نداشته و به خاطر این هم این مواد منتشر شد.»
خلیلی‌پور افزود: «درست است که این پوشش‌ها هزینه دارد اما از حوادث احتمالی جلوگیری می‌کند و سیستم ایمنی بوشهر مورد تایید دنیا و آژانس است؛ نیروگاه بوشهر سه سیستم ایمنی دارد یعنی اگر یک سیستم مختل شود سیستم بعدی جایگزین آن می‌شود.»
وی اظهار داشت: «نیروگاه بوشهر حتی یک سیستم آماده به کار دارد و اگر تمام برق نیروگاه قطع شود، این سیستم ها به طور خودکار کار می‌کنند همچنین ما گزارش زیست محیطی برای این نیروگاه تهیه کردیم که در آن مشخص شده در اثر کارکرد چه اثراتی روی محیط می‌گذارد و این گزارش مورد تایید آژانس قرار گرفته است.»
معاون نظام ایمنی هسته‌ای سازمان انرژی اتمی ایران افزود: «بهترین مدعای ما برای این مسئله این است که در فرانسه 70 درصد برق تولیدی هسته‌ای است و نیروگاههای هسته‌ای آنها در داخل شهر است و مردم در کنار آن زندگی می‌کنند و اینها هم از آب دریا و رودخانه استفاده می‌کنند و نزدیک 50 سال است این نیروگاهها در حال کار است و کسی ادعا نکرده که این نیروگاه مشکل دارد.»
وی با اشاره به اینکه با توجه به نیاز رو به رشد انرژی در دنیا باید به سوی نیروگاههای هسته‌ای حرکت کرد، گفت: «این نوع انرژی نه تنها برای محیط و انسان‌ها هیچ ضرری ندارد بلکه پاکترین نوع تولید انرژی است و باید این ترس بیهوده را از مردم بگیریم و مسئولان را تشویق به عدم سوزاندن منابع فسیلی کنیم تا به سوی نیروگاههای هسته‌ای بروند؛ نیروگاههایی که اکنون در دنیا وجود دارد 50 سال کار کرده‌اند و کشورهای دیگر می‌خواهند مدت کار این نیروگاهها را 50 سال دیگر تمدید کنند و در حال حاضر نیروگاههای آمریکا در حال اخذ مجوز هستند تا باز هم به کار خود ادامه دهند.»
وی درباره مدت زمان عمر مفید نیروگاه بوشهر گفت: «از زمان راه‌‌اندازی مطمئنا حداقل تا 50 سال کار خواهد کرد اما اکنون نیروگاهها در حال اخذ مجوز کار بیش از 50 سال هستند که فکر می‌کنم نیروگاه بوشهر مستثنی از این قاعده نباشد.»
خلیلی‌پور در پاسخ به این پرسش که ایمنی حمل و نقل سوخت به نیروگاه بوشهر چگونه تامین می‌شود، تصریح کرد: «این هم یک سری ضوابط و مقررات دارد که توسط نظام ایمنی هسته‌ای کشورها بر اساس یک نظام بین‌المللی تدوین شده و هر سوختی بخواهد حمل شود باید موارد ایمنی در نظر گرفته شود و از قبل کشوری که حمل می‌کند و کشوری که آن را دریافت می‌کند برنامه اضطراری برای حمل و نقل تدوین کرده باشند تا اگر برای سوختی حادثه‌ای اتفاق بیافتد آمادگی لازم وجود داشته باشد.»
وی توضیح داد: «سوخت مصرف‌نشده، رادیواکتیو نیست و سوخت تا داخل رآکتور نرود و عمل شکافت هسته‌ای انجام نشود یک ماده طبیعی است و تنها اورانیوم طبیعی یا حتی غنی‌شده مشکلی که دارند این است که اگر حادثه‌ای رخ دهد و این ماده به صورت پودر دربیاید و استنشاق شود می‌تواند روی سلولهای تنفسی تاثیر بگذارد.»
معاون نظام ایمنی هسته‌ای سازمان انرژی اتمی درباره ایمنی در معادن اورانیوم کشور گفت: «معادن اورانیوم نیز باید از نظام ایمنی هسته‌ای مجوز بگیرند و کارشناسان نظام ایمنی در آنجا حضور دارند و واحدی به نام حفاظت در برابر اشعه وجود دارد که بر اساس آن تمام کسانی که با پرتو کار می‌کنند باید تحت مراقبت قرار بگیرند.»
وی اضافه کرد: «البته در معادن ما پرتو و مواد رادیواکتیو وجود ندارد و عمدتا گازی به نام رادون وجود دارد که باید مراقب باشند در موقع کار استنشاق نشود و از ماسک استفاده کنند و دستگاههای کنترلی وجود دارد که میزان این گاز را ثبت می‌کند و مراقبت‌های لازم را در این رابطه به عمل می‌آورد.»


 
 
ایمنی انبارهای صنعتی در برابر آتش سوزی
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:۳٦ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ فروردین ۱۳۸۸
 

مقدمه
درحالی که همه از ایمنی به عنوان یکی از اصول بسیار مهم یاد می کنیم ولی پروژه‌های ایمن سازی به ندرت جایی درخور و مناسب در فهرست اولویتهای یک کارخانه به خود اختصاص می دهد. هنگامی که کارخانه ها به ایمنی در مقابل آتش سوزی می اندیشند، معمولا تصمیم به پیروی از نشانه های مقابله با آتش و تنظیمات و کنترل آن به روشهای معمول می‌گیرند. زمانی که این روشها را به درستی به کار گیریم و استفاده از آنها به طور قانونی اجباری شود ضریب ایمنی در مقابل آتش سوزی در انبار به طور قابل ملاحظه ای افزایش می یابد. تفاوت بین افت اندک سود مالی و ضرر ناشی از بروز فاجعه‌ای عظیم، خواه ناخواه همه کارخانه ها را به سوی به کارگیری دانش ایمنی در مقابل آتش و استفاده از آن در طراحی انبار و فعالیتهای عملیاتی سوق می دهد.

راههای عملی
آنچه در زیر آمده است، پیشنهادها و شرایطی است که در بسیاری از عملکردها و فعالیتهای انبار استفاده می شود. شایان ذکر است که اجرای این روشها به میزان زیادی به ویژگیهای انبار و تجهیزات و سرمایه شما بستگی دارد.
_ اگر چه ممکن است انبارهای کوچک به طور قانونی به سیستم آبفشانی خودکار نیاز نداشته باشند، ولی این وسیله یکی از ابزارهای استاندارد پراهمیت در هر انباری است.
_ مواد ذخیره شده در سالن باید در راهرویی به طول حداقل 100 و عرض حداقل 50 فوت نگهداری شوند.
_ راهروهای با پایان بی استفاده نباید درازایی بیش از 50 فوت داشته باشند.
_ در خلال عملیات ذخیره مجدد موجودی، استفاده از روشهای دستی مانند کارتهای موجودی (کانبان) برای جلوگیری از انباشت مواد در فاصله ای کمتر از 24 اینچ یا نصف عرض راهرو به‌کار می رود.
_ استعمال دخانیات در انبار به‌کلی ممنوع است و علامتهای « سیگار نکشید» مورد نیاز است.
_ مانند هر قسمت دیگری در فرآیند عملیاتی درجه ایمنی مقابل آتش سوزی به طور عمده از شیوه ها ، فرآیندها و آموزشهای فراهم دیده شده به کارکنان تأثیر می پذیرد.
_ برنامه های تخلیه: بسیار مهم است که برای کارمندان به طور کامل مشخص سازید هنگام وقوع آتش سوزی و یا شنیدن صدای آژیر خطر از آنها انتظار انجام چه کاری را دارید. معمولی ترین عکس العمل کارکنان در این مواقع توجه به سرپرستان و مدیران و یا سایر کارکنان است تا ببینند آیا دیگران ساختمان را ترک می کنند یا نه. باید به کارکنان آموزش داد تا درصورت شنیدن صدای آژیر سریعاً ساختمان را از طریق نزدیک‌ترین خروجی ممکن ترک کنند. کارگران انبار معمولاً خروجی ویژه ای را که به ندرت استفاده می شود برای خود تعیین می کنند. این روش بسیار خطرناک است, چون مسلماً در این صورت آنها زمان زیادی را برای نجات خود از دست خواهند داد. همچنین اگر از کارکنان خواسته شده باشد قبل از خروج از ساختمان کارهایی از پیش تعیین شده مانند خاموش کردن وسایل و تجهیزات کار را انجام دهند باید به آنها آموزشهای ویژه درمورد کار و ضمناً شرایط اضطراری ترک ساختمان داده شود.
_ آموزش : باید به کارکنان محل قرارگیری و نحوه استفاده از کپسول‌های آتش نشانی آموزش داده شود. این امر به خصوص در محیط هایی که در آن منابع قابل احتراق و آتش‌زا قرار دارند از اهمیت بالایی برخوردار است.
_ تراکم مواد اضافی و دور ریختنی: توده های بزرگ مواد زائد و دور ریختنی می تواند خطری بالقوه برای بروز آتش باشد (همانطور که جلوگیری از تخلیه سازمان هم چنین است). برای انتقال اینگونه موادزائد باید محفظه ها و کانتینرهای کافی فراهم باشد و وظیفه ای مشخص به هر یک محول گردد. همچنین باید مکانهایی برای ذخیره پالتها، صندوقها و وسایلی مانند آن در نظر گرفته شود.
_ در نظر گرفتن طبقه ای خاص برای استقرار و ذخیره مواد: از رنگ یا نوارهای رنگی برای ذخیره مواد مختلف در ساختمان استفاده کنید. این کار ضریب ایمنی را در انبار و کارخانه به طور چشمگیری افزایش خواهد داد.
_ هماهنگی آموزشهای ایمن سازی و شیوه های عملیاتی: فرآیندهای ایمن سازی و اصل آموزش اغلب اوقات به عنوان نتایجی جداگانه مورد بررسی قرار می گیرند ولی به مرور زمان متوجه خواهید شد بهتر است این دو بخش را با هم ادغام کنید. کارهایی که به تمیز کردن سیستمها هواکش، پاکسازی سیستم اطفای حریق، برنامه تخلیه افراد، شارژ باطری و حمل سیلندرهای گاز پروپان مربوط است، باید بخشی از برنامه منظم آموزش کارکنان باشد.

نقش مأموران آتش نشانی در ایمنی انبار:
سعی کنید با ایستگاههای آتش نشانی محدوده خودارتباطی موثر برقرار کنید. در این ارتباط، دو نکته حائزاهمیت است: اولا: مطمئن شوید ایستگاه آتش نشانی از میزان خطر زیادی که بعضی از مواد موجود در انبار دارند و یا تغییراتی که در وضع و نحوه استقرار مواد ایجاد می کند آگاه است. اگر آتش سوزی رخ دهد نکته بسیار مهم آن است که آتش نشانان بدانند کجا گام می گذارند.
ثانیاً درک کنید ایستگاه آتش نشانی محل به شما احتیاج دارد. الزامات و قیود بودجه ای اغلب دسترسی ایستگاههای آتش نشانی را به تجهیزات مورد نیازشان سخت و غیر ممکن می سازد. آنها برای مقابله با آتش و حفاظت از جان و مال انسانها نیاز به امکاناتی دارند تا بتوانند وظایفشان را به راحتی و درستی انجام دهند. کارخانجات محلی می توانند به وسیله برقراری تماس با ایستگاههای آتش نشانی محل تا حدودی تجهیزات مورد نیازشان را تأمین و یا مبلغی را برای خرید این وسایل به آنها اهدا کنند. بی شک این کار سرمایه گذاری مفید برای جلوگیری از ضرری بزرگ به همان کارخانه است.

لزوم تدوین ضوابط و مقررات ایمنی در صنایع
قوانین و مقررات مربوط به ایمنی در صنایع به سه گروه تقسیم می شوند:
گروه اول: ضوابط و مقرراتی که استقرار صنایع و مراکز خدماتی بر مبنای آن صورت می گیرد.
گروه دوم: ضوابط و مقرراتی که بر ساخت و سازهای صنعتی و موضوع ایمنی به‌ویژه از لحاظ حریق نظارت دارد.
گروه سوم: ضوابط و مقرراتی که نحوه فعالیت و چگونگی عملکردهای واحدهای صنعتی را کنترل و نظارت می کند.
در نگاه اول چنین ضوابط و مقرراتی محدودکننده و بازدارنده تلقی می‌شوند، به‌طوری‌که الزام به رعایت کلیه ضوابط و مقررات وضع شده توسط اشخاص حقیقی یا حقوقی (دولتی و یا خصوصی) از تمایل به سرمایه گذاری در بخش صنعت می‌کاهد و می تواند منجر به انصراف آنها شود. ولی باید توجه داشت که هرگونه حادثه آتش سوزی در یک واحد صنعتی می‌تواند زیانهای اقتصادی کلانی را برای صاحبان واحد صنعتی در پی داشته باشد و افزون بر زیانهای مادی، تلفات انسانی زیادی را نیز به بار آورد. حتی اگر خطر نشت آتش به واحدهای همجوار به‌دلیل تمهیدات از پیش تعیین شده وجود نداشته باشد قطعاً آلودگیهای ناشی از آتش سوزی در یک واحد صنعتی در مناطق مجاور آثار مخربی برجا می گذارد. هنوز خاطره آتش سوزی در نیروگاههای اتمی « تری مایل ایلند » (ایالات متحده- سال 1979) و « چرنوبیل» (شوروی سابق- 1986) از یاد نرفته است. این آتش سوزیها نظر کارشناسان را به این نکته معطوف کرد که در پاره ای از واحدهای صنعتی نه خود حریق بلکه تبعات آن، آثاری خطرناک در محیط اطراف خود به جای می‌گذارد.
ضمنا با بروز حادثه آتش سوزی یک واحد صنعتی بزرگ که در یک شهر کوچک فعالیت می کند، کارخانه از کار بازمی‌مانند و نیروی شاغل در آن کارخانه بیکار می‌شوند. به بیان روشن‌تر، تعادل اشتغال در جامعه از بین می‌رود، افراد زیادی در شهر فرصتهای شغلی را از دست می‌دهند و شهر عملاً از لحاظ اقتصادی فلج خواهدشد. بنابراین توجه به یک واحد صنعتی با چنین ویژگی و اهمیتی تنها به محدوده صنعت مربوط نمی‌شود، بلکه این توجه ناشی از نیاز شهر به سلامت و ادامه فعالیت واحد صنعتی مذکور است.
وقوع چنین حوادثی در گذشته و آثار و تبعاتی که بر جای می گذارند، سبب شده است، در کشورهای مختلف ضوابط و مقررات نسبتاً جامعی برای استقرار صنایع و نیز نظارت بر عملکردشان تدوین شود. اگرچه کلیت این ضوابط و مقررات به مسائل زیست محیطی و حفظ محیط زیست از آلودگیهای مختلف بر می گردد، اما در آنها تجربیات گذشته و آتش سوزیهایی که به دنبال خود عوارض زیست محیطی داشته اند مورد توجه قرار گرفته است.از این‌رو رعایت آنها ضمن حفظ محیط زیست سبب می‌شود آتش سوزی در واحدهای مختلف کمترین ضایعات را برای محیط اطراف داشته باشد.

منابع

1) مسعود حیدری، مدیریت سیستمهای انبارداری، انتشارات آن، تهران، 1382.

2 - Fire Safety Science, by G.Cox , Third International Symposium on Fire Safety
Science, University of Edinburgh, Scotland, UK, July 1991.

_ مجتبی ولی زاده: دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت صنعتی دانشگاه آزاد اسلامی – واحد سمنان


 
 
هفت نفر از خطرناک ترین افراد در سازمان شما
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:۳٤ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ فروردین ۱۳۸۸
 

هفت نفر از خطرناک ترین افراد در سازمان شما

 

بیشتر مردم از همقطاران جاه طلب خود در هراسند.کسانی که برای جبران ضعف و کمبود های خود در رسیدن به مقاماتی که می خواهند و در نحوه رسیدن به آن ها شدیدا تلاش می کنند. واقعا اگر این افراد جاه طلب، به همان اندازه که خود فکر می کنند با استعداد باشند، می توانند با ارزش ترین هم پیمانان شما باشند. شما می توانید ارابه خود را در مسیر ستاره آنان قرار دهید، و آنان را تا مقصد دنبال کنید. و از آن بهتر می توانید به رقابت و هم چشمی با نقاط مثبت و محاسن آن ها بپردازید، و از آن ها جلو بزنید.

افراد واقعا خطرناک در تشکیلات شما هرگز جاه طلبی خود را بروز نمی دهند. آن ها دارای دستور جلسه محرمانه ای هستند، که عناوین آن بر شما، و یا شاید بر خودشان هم پوشیده است. دستوری که اولین و اولویت دارترین مساله اش « بقای نفس» است. آنها چون چربی شیر نیستند که با زدن شیر در بالا جمع شوند، آن ها به شدت سعی می کنند مطرح نشوند. این گونه آدم ها را در هر تشکیلاتی می توان دید، که ذیلا به 7 گونه خطرناک آنها اشاره شده است:

 

1-      آدمی که می گوید، « هر کاری بخواهید برایتان انجام می دهم»

او قول هایی می دهد که فکر می کند شما خواهان شنیدن آن ها هستید، ولی هرگز نمی تواند آن ها را عملی کند او می گوید که می تواند شما را با یک مشتری خوب مرتبط کند، و در حالی که شما خود را برای برخورد را با یک مشتری فرضی آماده می کنید، او برای عدم توفیق خود در تحقق بخشیدن به قولی که داده عذر و بهانه تراشی می کند. هرگز نمی توان راهی یافت که حتی برای یک بار هم به چنگ این گونه آدم ها نیافتیم، ولی اگر دفعات بعدی در دام این ها بیفتیم هیچ عذری نخواهیم داشت.

 

2-      آدمی که مدعی است همه چیز می داند.

این گونه آدم ها، به زعم خود، دایره المعارف متحرکی هستند، که هر چیزی را، لااقل یک بار دیده، شنیده یا تجربه کرده اند. هیچ چیزی برای آن ها تازگی ندارد. این جور آدم ها به عنوان « کعب الاخبار» سازمان خود شهرت دارند. ولی باید حواستان را جمع کنید که می توانند شما را گول بزنند. آن ها مغز یک کامپیوتر سریع، اعتماد به نفس یک قهرمان، و حس ششم یک مار را دارند. تنها عبارتی که نمی توان در قاموس آن ها یافت عبارتند از ، « به کمک نیاز دارم» ، « اشتباه کردم» و « نمی دانم». آن ها دارای یک سری نظریات کلی و قالبی (کلیشه ای ) اند، و اگر از آن ها مشاوره ای بخواهید، به سوابق و نمونه هایی استشهاد می کنند که احیانا به گمراهی تان منجر می شوند.

 

3-      رییس « همیشه موافق»

او برای هر پیشنهادی یک کلمه امید بخش و دلگرم کننده دارد، زیرا نمی خواهد خلاقیت و قوه آفرینندگی را در افراد خاموش سازد. عبارات مورد علاقه او عبارتند از، «موافقم»، «بگذار آن را بپرورانیم» و متاسفانه این پایان کار است. موافقت او هر پیشنهادی را در بر می گیرد، لذا یک چنین موافقتی عملا بی معنا است. اگر گوش به حرف او کنید که می گوید،  « بارک الله، همینطور ادامه بده» وقت خود را به هدر داده اید، و چیزی نخواهد گذشت که بایگانی شما پر از پروژه های ناقصی خواهد شد، که اگر بتواند آن ها را به یاد بیاورد، شمایی تیره و تار از آنها خواهد داشت.

 

4-      محرم راز و یار دمساز

او در هر کاری فضولی می کند، خیلی حرف می زند، و کار همیشگی اش بدگویی، یاوه سرایی و پرگویی است. وقتی به شما می گوید، « می توانم سر نگهدار باشم» قطعات بدانید که نمی تواند. او برای هر بخش از اطلاعاتی که از شما بیرون می کشد، گویی مجبور است بخش از اسرار دیگران را افشا کند. اگر او علاقمند به بازگو کردن اعترافات و اسرار دیگران درنزد شماست، درباره شما و اسرار شما به دیگران چه خواهد گفت؟

 

5-      آدم های صرفا اداری

روسا معمولا این آدم ها را دوست دارند. آن ها تا دیر وقت کار می کنند، روی هر مساله جزیی سر و صدا راه می اندازند، و برای خود استانداردهای بالایی را در نظر می گیرند. البته مسایل را برای خود آسان می گیرند: تنها روی مسائل جزیی و بی اهمیت حساسند. آن ها در هر دقیقه از زور چه گیره های کاغذ ( کلیپس) را بشمرند، و چه به حساب و کتاب بپردازند، خر خود را می دانند و کار ندارند که اصلا حرکتی دارند یا به جایی می رسند یا نه. آن ها در بوروکراسی پیشرفت می کنند، و غالبا رییس شما می شوند. مواظب اینها باشید.

 

6-      آدم های بی استعداد ذاتی

این گونه آدم ها به درد هیچ کاری نمی خورند.آن ها از راه انداختن و استفاده از دستگاه فتوکپی و یا ماشین قهوه عاجزند ( و نوعا از شما کمک می خواهند. ) لذا به طریق اولی نمی توانند کار کردن با کامپیوتر را یاد بگیرند ( و سیستم شما را کندتر می کنند. ) آ نها از عهده کنار آمدن با یک مشتری و ارباب رجوع معمولی بر نمی آیند ( و آن ها را معمولا به شما حواله می دهند). آنان برای هر « چیز مطمئنی» در دسترس اند، و در غیر آنصورت غایب.

 

7-      آدم های بی استعداد مقطعی

بزرگترین استعداد اینها در استخدام شدن و کار گرفتن است.دومین استعداد شگرف اینان هدف گیری نقاط کور شما با چرب زبانی اش است. آن ها را به ندرت می توان شناخت، مگر اینکه خیلی دیر شده باشد.

 

 


 
 
طرح ریزی پیشرفته کیفیت محصول
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:۳۱ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ فروردین ۱۳۸۸
 

اصول طرح ریزی کیفیت محصول Advanced Product Quality Planning-APQP

 طرح ریزی یا برنامه ریزی کیفیت محصول APQP روشی ساختار یافته می باشد که تبیین کننده گام های ضروری است برای تضمین اینکه آیا محصول تولید شده خواسته های مشتریان را برآورده می سازد و نیز در نهایت رضایت مندی آنان را به همراه خواهد داشت یا نه؟ هدف از طرح ریزی کیفیت محصول تسهیل کردن ارتباط با همه کسانی است که به نحوی در این امر درگیر می شوند و  تضمین اینکه همه مراحل مورد نیاز به موقع تکمیل می شود را مد نظر قرار می دهد.

یک طرح ریزی کیفیت محصول موثر و کارا به تعهدات مدیریت ارشد سازمان بستگی دارد و همینطور به کوشش های مورد نیاز در به دست اوردن رضایت مندی مشتریان.

 برخی از سودمندی های طرح ریزی کیفیت محصول را می توان موارد زیر بیان نمود:

-          هدایت نمودن منابع برای دستیابی رضایت مشتری

-          ترویج  شناسایی به موقع تغییرات مورد نیاز

-          اجتناب کردن از تغییراتی که زمان انها سپری شده است

-          آماده کردن به موقع یک محصول با کیفیت و با کمترین هزینه

هر طرح کیفیت محصولی منحصر به فرد است. زمان بندی واقعی و توالی فعالیت ها در اجرا به نیازمندی ها و خواسته های مشتری و یا موضوعات کاربردی دیگر بستگی دارد. در چرخه طرح ریزی کیفیت محصول، ابزارها و یا تکنیک های کاربردی بسیاری می تواند به اجرا در آید.

 همانطور که در شکل مشخص است، ساختار نظام یافته بهبود مستمر والتر شوهارت و ساختار اصلاح شده آن توسط دکتر دمینگ. PDSA (PLAN_DO_STUDY_ACT) به یاد می آید.

در لایه اول ساختار و چرخه حرکت و آغازی بر فعالیت های بهبود ملاحظه می گردد. در لایه دوم در فاز طرح ریزی به توسعه مفاهیم و فناوری لازم جهت دستیابی به کیفیت مورد نظر و مطلوب ما و بر اساس نیازمندی های مشتری پرداخته می شود. در گام بعدی و در فاز اجرا به ایجاد و توسعه محصول و فرایند و تصدیق و تایید نمونه های اولیه متمرکز خواهد شد. در فاز بعدی یعنی مطالعه و یا به قولی بررسی ، محصول مورد تایید و فرایند مورد تصدیق قرار می گیرد و در آخرین فاز که به واقع آغاز فاز بهبود، آن هم مستمر و مداوم می باشد سازمان به فعالیت های بهبود و ارتقا در سطح محصول و فرایند اقدام می نماید. این سیکل به چرخه طرح ریزی کیفیت محصول مشهور نام گرفته است.

 معمولا تامین کننده در فاز های ابتدایی اجرای این نوع طرح ریزی ها،‌ تشکیل گروه های کاری را سازمان دهی می کند و در آن به تخصیص مسئولیت ها و تشکیل گروه های چندوظیفه ای می پردازد. معمولا برای دستیابی به یک طرح مناسب و موثر لازم است به غیر از واحد کیفیت ، دیگر واحدها نیز درگیر این مجموعه از فعالیت ها گردند. اغلب در تیم های طرح ریزی نمایندگانی از واحدهای مهندسی، تولید و ساخت، کنترل موجودی و مواد، خرید،‌ کیفیت،‌ فروش و نیز تامین کنندگان فرعی و مشتریان حضور خواهند داشت.

 برای تیم طرح ریزی پیشرفته کیفیت محصول این بسیار ضروری و مهم است که در گام آغازین برنامه توسعه محصول نیازمندی ها، خواسته ها و الزامات مشتریان را شناسایی و درک نماید. معمولا در فاز طرح ریزی ( برنامه ریزی ) مراتب و مراحلی در نظر گرفته می شود :

-          انتخاب یک فرد با مسئولیت راهبری تیم برای سرپرستی فعالیت ها و برنامه ها.

-          تعریف و تشریح نقش ها و مسئولیت ها در هر حوزه تعیین شده

-          تعیین مشتریان داخلی و خارجی

-    تعیین نیازها و خواسته های مشتریان ( قالبا در این بخش از تکنیک هایی همچون QFD – گسترش عملکرد کیفیت – برای تعریف و ترجمه خواسته های مشتریان به محصولات طراحی شده ، استفاده می گردد. )- در یکی از پست ها شرح خلاصه ای بر این تکنیک بیان شده است.

-    تعیین و مشخص نمودن نظم و انضباط تیمی، منحصر به فردها و وارد نمودن تامین کنندگان فرعی درون این تیم ها.

-          درک خواسته های مشتریان و اعمال آن در طراحی محصولات و آزمایش های ضروری برای آن.

-          ارزیابی و امکان سنجی طراحی های پیشنهادی، الزامات عملکرد و فرایندهای تولید و ساخت.

-          شناسایی هزینه ها، زمانبندی و محدودیت هایی که باید در نظر گرفته شود.

-          تعیین کمک های مورد نیاز از جانب مشتریان.

-          تعیین فرایند و روشی برای مستندسازی.

 قابل به ذکر است که طرح ریزی کیفیت محصول در قالب تیم های منسجم کاری فعالیت می کنند که عمدتا تشکیل یافته از پرسنل سازمان از بخش های مختلف و نیز نمایندگانی از مشتری و تامین کنندگان فرعی می باشند. در اینگونه شرایطی تیم ها باید روشی برای ایجاد و برقراری ارتباطی تنگاتنگ و موثر با یکدیگر داشته باشند. این مهم می تواند با برگزاری جلسات برنامه ریزی شده با حضور کلیه اعضای تیم صورت پذیرد.

حجم فعالیت های پروژه ها در فازهای آغازین بسیار زیاد بوده و نیاز به تعامل بیشتری بین تیم ها وجود دارد. اما تجربه نشان داده که جمع کردن همه افراد و اعضای تیم حتی با حضور نمایندگانی از تامین کنندگان و مشتریان در یک زمان مشخص، کاری دشوار بوده است. معمولا این مسئله را با برگزاری جلسات کم اما با اثربخشی بیشتر و بیشترین بهره وری و بهره برداری می توان تا حدودی برطرف نمود. در واقع به کار گیری تکنیک های برنامه ریزی،‌ زمانبندی و برگزاری هدف مند اینگونه جلسات می تواند بسیار یاری رسان باشد.

یکی از جنبه هایی که می تواند موفقیت طرح ریزی کیفیت محصول را در بر داشته باشد، آموزش است. اجرای برنامه های آموزشی اثربخش موجب گسترش ارتباطات میان همه الزامات ( منظور درک کاملی از این سیستم با تفکر ارتباط بخشیدن آن با الزامات سازندگان،‌ تامین کنندگان و مشتریان) و همینطور مهارت افراد می شود.

 طرح های کنترل:

طرح های کنترل سندی مکتوب است که به شکلی سیستماتیک بر روی کنترل فرایند و محصول تمرکز دارد. طرح های کنترل در قالب های جداگانه ای در سه بخش قابل انجام هستند:

  • نمونه اولیه – شرحی بر اندازه گیری های ابعادی و مواد و تست های عملکردی که در زمان ساخت نمونه های اولیه رخ خواهد داد.
  • پیش تولید – شرحی بر اندازه گیری های ابعادی، مواد و تست های عملکردی که پس از تولید نمونه اولیه و قبل از تولید انبوه انجام خواهد شد.
  • تولید انبوه – یک مستند سازی جامع برای مشخصه های محصول و فرایند، کنترل های فرایند، آزمون ها، و سیستم های اندازه گیری که در طول تولید انبوه انجام می شود.

 برنامه ریزی و زمان بندی طرح ریزی کیفیت محصول

تیم های طرح ریزی کیفیت در ابتدا باید نسبت به تهیه و توسعه برنامه های زمانبندی برای فعالیت های سازمانی خود اقدام نمایند. نوع محصول، پیچیدگی و خواسته های مشتریان باید در انتخاب عناصر زمانبندی مورد ملاحظه قرار گیرد. تمامی اعضای تیم باید در مورد هر رخداد، فعالیت و برنامه زمانبندی شده ای متفق القول باشند. یک نمودار زمانی سازماندهی شده ی خوب باید وظایف، فعالیت ها، ماموریت ها، و یا هر رویدادی را لیست نماید. ( روش مسیر بحرانی CPM برای این نوع زمانبندی می تواند مفید باشد. ) همچنین نمودار زمانبندی،‌ تیم طرح ریزی را با شکلی استوار برای انجام پیگیری های لازم برای پیشرفت طرح و تهیه دستورات جلسات آماده و مهیا می نماید.

برای تسهیل نمودن وضعیت گزارش گیری،‌ هر فعالیتی باید یک زمان آغازین و یک زمان تکمیلی با نقطه واقعی پیشرفت داشته باشد. گزارش گیری خوب و کامل، پایش برنامه ها را با تمرکز بر تشخیص آیتم هایی که نیاز به توجه ویژه دارند، تقویت می نماید.

 در پایان خروجی ها و ورودی های فرایند APQP اشاره شده است :

 خروجی های طرح ریزی کیفیت محصول :

  • اهداف طراحی
  • اهداف کیفیت و قابلیت اطمینان
  • تعیین مقدماتی میزان مصرف مواد اولیه
  • تعیین مقدماتی نمودار جریان فرایند
  • تعیین مقدماتی مشخصه های مهم محصول و فرایند
  • طرح تضمین کیفیت محصول
  • مدیریت پشتیبانی

 ورودی های فرایند طرح ریزی کیفیت محصول:

·        صدای مشتری ( تحقیق بازار، ضمانت ها و اطلاعات کیفی، تجربیات تیم)

·        طرح تجاری / استراتژی های بازاریابی

·        داده های الگوبرداری برای محصول و فرایند

·        فرضیات در مورد محصول و فرایند

·        مطالعات قابلیت اطمینان محصول

·        ورودی های مشتری


 
 
پیشگیری از بروز خطاهای اپراتوری
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:٢۸ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ فروردین ۱۳۸۸
 

پیشگیری از بروز خطاهای اپراتوری

امروزه صنایع همگام با پیشرفت روز افزون دانش و فناوری به سطح قابل توجهی از به کارگیری منابع خصوصا منابع انسانی گام برداشته اند. در بنیاد و تئوری های نوین مدیریت از منابع انسانی به عنوان اساسی ترین و پایه ای ترین شاخص ها و بنیان سازمان ها نام برده شده است و امروزه اعتبار و ارزش یک سازمان به نیروهای انسانی متخصص آن ارزیابی می گردد نه به حجم تجهیزات، ماشین آلات و فضای کاری. در دهه های اخیر در ادبیات سازمان و مدیریت و علی الخصوص مدیریت منابع انسانی به طور روز افزون از پرورش و حفظ منابع انسانی صحبت به میان امده است و حتی برای آن بعد راهبردی نیز قایل شده اند.

 اشتباه در سازمان­ها به دلایل مختلفی اتفاق می افتد ولی اغلب آنها قابل جلوگیری هستند. اگر مردم تلاش کنند وقتی مشکلی به­وجود می­آید، آن­را بشناسند و علت­هایش را ریشه یابی کنند و برای آن یک اقدام اصلاحی مناسب انجام دهند، از بروز مشکلات در مراحل مختلف کار پیشگیری می­شود و در صورت ایجاد مشکل، در کمترین زمان شناسایی می­شود و مثل علف هرز از بین می­رود. استفاده از ابزارها و تکنیک های ساده در اجزای مکانیکی و دیگر وسایل ایمنی می­تواند بصورت شایسته ای از بروز اشتباه و اتفاقات فاجعه بار جلوگیری کند. عمدتا برخی از خطاها می توانند منشا انسانی داشته باشند. با توجه به افزایش روز افزون حجم کارها و فعالیت ها،‌ افزایش در پیچیدگی های تکنولوژیکی فرایندها و تغییرات بسیار چه خواسته و چه ناخواسته، در بسیاری از صنایع خطاهای انسانی که می تواند به تولید محصولات و قطعات معیوب منتج گردد را شاهد هستیم. تولید محصولات معیوب و نقص در سیستم یعنی نارضایتی مشتریان و افزایش غیر قابل کنترل هزینه ها و در نهایت شکست سازمان.

معمولا خطاهای انسانی در فعالیت های تولید در وهله اول بنا بر بی توجهی، فراموشکاری و بی دقتی فرد تلقی می گردد و نزدیکترین راه کار برای رفع آن برای برخی از مدیران استفاده از روش های تنبیهی و تادیبانه می باشد که در واقع اینگونه روش ها تنها التیام دهنده کوتاه مدت دردی هستند که سازمان را آرام آرام با خود مانوس می کند. استفاده واژه مانوس برای آن بود که در بسیاری از سازمان ها نگاه عجولانه و سریع به یک مشکل و به کارگیری یک روش اصلاحی بدون اندیشه و منطق، به مرور زمان می تواند از او ( سازمان) یک رویین تن در مقابل اعمال تغییرات عمدتا اصلاحی و بی تفاوت نسبت به مسائل ریشه ای و پایه ای بسازد. خطاهای انسانی عمدتا انواع مختلفی دارند که در زیر می توان به چند مورد از آن ها اشاره نمود:

 1- بی توجهی یا فراموشکاری : وقتی تمرکز نداریم ، بعضی چیزها را فراموش می کنیم.

2- خطای ناشی از درک اشتباه : گاهی قبل از درک کامل شرایط محیطی فوری نتیجه گیری می کنیم.

3- خطای شناسایی : گاهی در خصوص یک موقعیت، اشتباه قضاوت می کنیم ‌چون یا آن را خیلی سریع از نظر می گذرانیم و یا آن موقعیت به قدری از ما دور است که نمی توانیم آن را به وضوح تشخیص دهیم.

4- خطای ناشی از بی­تجربه بودن: گاهی به دلیل نبود تجربه، اشتباه می­کنیم.

5- خطای ناشی از بی تفاوتی به قوانین: گاهی در برخی شرایط، رعایت قوانین را غیر ضروری می دانیم.

6- خطای غیر عمد : گاهی به دلیل حواس پرتی و بی آن که متوجه باشیم، اشتباه می کنیم.

7- خطای ناشی از کندی : گاهی به دلیل تاخیر در قضاوت، ‌کارها را به کندی انجام می دهیم و در نتیجه عکس العمل مناسب نداریم و اشتباه اتفاق می افتد.

8- خطای ناشی از فقدان استاندارد : بعضی از خطاها به دلیل فقدان دستورالعمل و استانداردهای مناسب کاری موجود اتفاق می افتد .

9- خطای غیر منتظره : گاهی خطاها زمانی رخ می دهند که تجهیزات، مطابق انتظار کار نمی کنند ولی علائم آن را تشخیص نمی دهیم.

10- خطای عمدی : ممکن است فردی عمداً اشتباه کند تا ضرری به سازمان خود وارد کرده باشد. (سوء تفاهمات شخصی).

 نباید انتظار داشت که افراد همه کارها را همیشه مثل یک ماشین درست و دقیق انجام دهند. یک حواس پرتی کوچک می تواند باعث بروز اشتباه کاری شود. این خطا لزوما" به عنوان کم کاری یا قصور در کار نیست. بلکه یک نقص طراحی است که باعث شده برای انجام عملیاتی، توجه و دقت عمل زیادی صرف شود و این مشکل بزرگی است.

 انواع منشأ عیوب :

1- از قلم افتادن یک فرایند

2- خطاهای فرایندی

3- خطاهای مربوط به موقعیت قطعه کار

4- از قلم افتادن قطعات

5- اشتباه بودن قطعات

6- فرایند بر روی قطعه اشتباه

7- اشتباه حین عملیات

8- خطاهای تنظیم

9- آماده­سازی نادرست ماشین­آلات

10- آماده­سازی نادرست ابزارها و جیگ­ها

 روش اجرا :

 امروزه می توان با به کارگیری ابزارها و تکنیک های بسیاری در جهت شناسایی این گونه خطاها چه با منشا انسانی و چه تجهیزاتی اقدام نمود و در صدد از بین بردن آنها برآمد. در این نوع دیدگاه ها، منشأ عیوب شناسایی و از ریشه حذف می­شوند. که اغلب ابتکارات ساده­ای هستند توانسته­اند درصد حوادث انسانی، خرابی دستگاه­ها، ضایعات منابع و خطاهای انسانی را بشدت کاهش دهند و صرفه­جویی­های کلانی را به­همراه داشته باشند. به کارگیری تکنیک­های خطاناپذیر سازی که خطاها را نشان دهد یا از بروز عیب در اولین مرحله کاری، جلوگیری کند یا خطاها را دسته بندی نماید که در این حالت راحتتر می توان روی ان ها اقدامات موثری را به کار گرفت.

 شناسایی خطاها به روش­های مختلف امکان­پذیر است. برخی به­صورت دیداری قابل تشخیص هستند ولی برخی باید به­صورت تخصصی تر شناسایی شوند. روش­هایی مثل FMEA با تشکیل تیم های چند تخصصی CFT، محاسبه ضریب کارایی شاخص OEE، درخت خطا ـ شکایت مشتری و ... روش­هایی هستند که می توانند در شناسایی خطاها مورد استفاده قرار گیرند.

 برای اجرا می توان به طور خلاصه

1- تعیین مقدار خطای اپراتوری به عنوان یک شاخص عملکردی

2- اندازه گیری میزان خطاهای اپراتوری

3- تشکیل تیم های چند تخصصی

4- شناسایی خطا

5- ریشه یابی علل و منشا به وجود آوردنده خطا

6- به کارگیری راه کارها و تکنیک های پیشگیری از خطا

 استفاده از تیم­های چند تخصصی CFT

 تیم­های چند تخصصی باید فرایندهایی را که در آن خطاهای اپراتوری در درجه بندی وقوع و کشف عیب تاثیردارد و در نهایت باعث افزایش شاخص RPN می شود، شناسایی کند. این می تواند صرفا بر روی فرایندهایی انجام گردد که بیشترین توجه را به خود اختصاص داده اند و یا از منظر مشتری و صاحبان فرایند بحرانی شناخته شده است. با به کارگیری ابزارهای تحلیلی همچون FMEA می توان طرح اولویتی از عوامل و علل پدید آوردنده خطاها تهیه نمود.


 
 
نقش عوامل روحی در بروز حوادث
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:٢٥ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ فروردین ۱۳۸۸
 
وقتی حادثه ای اتفاق می افتد برای تحقیق در رابطه با علل به وجود آورنده حادثه ابتدا وجود اشکالات و نقایص احتمالی در عوامل فیزیکی و قابل لمس مانند ابزارآلات ، ماشین آلات ، مصالح و مواد مصرفی وسایل حفاظت عمومی ، وسایل حفاظت فردی و غیره مورد توجه قرار می گیرد ، در حالی که بررسی آمار حوادث نشان می دهد بخش اعظم حوادث مربوط به عوامل انسانی مانند عدم رعایت دستورالعملهای ایمنی به علت فقدان آموزش های لازم و یا به علت شرایط نامناسب روحی و روانی فرد حادثه دیده بوده است.
حوادث بسیاری برای پرسنل کار کرده و با تجربه که از نظر شرایط و وسایل ایمنی کار و گذراندن دوره های آموزشی لازم کمبودی نداشته اند ، به وجود آمده که پس از تحقیقات بعدی مشخص شده علت آن ارتکاب به اشتباهات فاحش در اثر شرایط نامساعد روانی فرد در مقطع بروز حادثه بوده است.
کار یکنواخت و مداوم توأم با سر وصدا ، باعث ایجاد بی علاقگی ، خستگی ، فرسودگی ، سردرد عصبی ، بی حوصلگی و عدم تمرکز فکری لازم خصوصاً هنگام انجام کارهای حساس و مخاطره آمیز می نماید. اضطراب و عدم تعادل فکری و حواس پرتی لحظه ای ، کاهش سرعت انتقال مغز در اثر خستگی مفرط ، فشارهای عصبی و روحی ناشی از مشکلات خانوادگی ، نابهنجارهای اجتماعی و محیط کار و عدم تأمین مایحتاج زندگی و بالنتیجه روی آوردن به شغل های دوم که باعث تحلیل قوای جسمی و روحی فرد می گردد و بسیاری عوامل دیگر از مهمترین علل بروز حوادث ناشی از کار می باشند.
وقتی کارگر دچار مسائل و مشکلات ریشه ای باشد آرامش روانی لازم را نداشته و حین کار دائماً فکر و حواسش به دنبال مشکلات و چگونگی مقابله با آن منحرف شده و احتمال بروز حادثه برای خود و یا همکارانش را به چندین برابر افزایش می دهد که در این رابطه عدم تأمین مکفی نیاز های فیزیولوژیکی به عنوان اولین دسته نیازهای بشری بیشترین تأثیرات سوء را دارا می باشد.
مدیران وسرپرستان برای پیشگیری از وقوع حوادث علاوه بر تجهیز محیط کار به وسایل حفاظتی لازم و تأمین وسایل حفاظتی فردی ، برنامه های آموزش و ایمنی و سایر تجهیزات علمی ، لازم است شرایط روحی محیط کار و روابط بین افراد و جنبه های شخصیتی ، احساسی ، روحی و روانی پرسنل را مد نظر داشته و به آن توجه نمایند. شناخت روحیات و مسایل و مشکلات پرسنل و انجام اقدامات متناسب در جهت کمک به حل آنها از جمله وظایف اصلی مدیران و سرپرستان می باشد.
روابط بین سرپرست و پرسنل باید به گونه ای باشد که به راحتی مشکلات مطرح و تا حد امکان چاره اندیشی گردد। به طوری که اگر سرپرست در مقطعی مشاهده نمود که وضعیت روحی و عصبی یکی از پرسنل مساعد نیست به سهولت این تغییر روحیه را تشخیص داده و ضمن تلاش در جهت بهبود شرایط روحی وی موقتاً او را از انجام کارهای حساس که می تواند مخاطره آمیز باشد مانند کار روی شبکه های برق دار و یا ماشین آلات بالقوه خطر آفرین معاف دارد.
در عین حال سرپرست بایستی کارگران را به نوعی آموزش داده که هرلحظه را لحظه حادثه شمرده و اگر کارگر شرایط عینی کار را با شرایط روحی خویش مناسب نیافت ، در انجام کار آمیخته با خطر تا فراهم آوردن شرایط مناسب تأخیر بیاندازد. سرپرست علاوه بر مورد توجه قرار دادن شرایط روحی روز مره پرسنل تحت سرپرستی خود بایستی با توجه به شناختی که از نظر شرایط عمومی روحی ، عصبی ، خلاقیت های کاری ، میزان هوش ، سرعت انتقال و تمرکز فکر و حواس و توانائی های جسمی آنها پیدا می نماید ، نسبت به تقسیم کار ، تعیین و تغییر مسئولیت های پرسنل عمل نماید.
برای رسیدن به این اهداف ایجاد روابط صمیمانه و انسانی در محیط های کار شرط اصلی می باشد।

 
 
آلودگی‌ هوای‌ منتشر از نیروگاه‌های‌ برق
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:٢۳ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ فروردین ۱۳۸۸
 

دکتر منصور غیاث‌الدین‌ ـ مهندس‌ ناصر بازرگان‌

مرکز تحقیقات‌ نیرو

ایران

 

واژه‌های‌ کلیدی‌ ـ آلودگی‌ هوا ـ نیروگاه‌ ـ سوخت‌ فسیلی‌ ـ محیط زیست‌

 

چکیده‌

نیاز روز افزون‌ جهان‌ و به‌ خصوص‌ کشورهای‌ در حال‌ توسعه‌ به‌ انرژی‌ برق‌ توسعه‌ نیروگاه‌ را طلب‌ می‌کند که‌ این‌ امر طی‌سالهای‌ اخیر بسیار پرشتاب‌ بوده‌ است‌.بدیهی‌ است‌ همسو با افزایش‌ نیروگاه‌ها سوخت‌های‌ فسیلی‌ به‌ خصوص‌ نفت‌ کوره‌ که‌مهمترین‌ تأمین‌ کننده‌ نیاز سوخت‌ نیروگاه‌ها است‌ افزایش‌ یافته‌، به‌ طوری‌ که‌ در سال‌ 1373 بیش‌ از 90 درصد از برق‌ تولیدی‌در کشور از طریق‌ نیروگاه‌های‌ حرارتی‌ بوده‌ و فقط 7/9 درصد از انرژی‌ ابی‌ استفاده‌ شده‌ است‌.

بدین‌ ترتیب‌ نیروگاه‌هابزرگترین‌ مصرف‌ کننده‌ سوخت‌های‌ سنگین‌ می‌باشند.وجود گوگرد که‌ غلظت‌ آن‌ در نفت‌های‌ ایران‌ 5/2 تا 5/3 درصدمی‌رسد و حدود 0/26 درصد ازت‌ بانضمام‌ ازت‌ موجود در هوا و شرایط احتراق‌، اکسیدهای‌ گوگرد و ازت‌ را تولید و انتشارمی‌دهد، علاوه‌ برآن‌ منوکسیدکربن‌ و هیدروکربنهای‌ ناشی‌ از احتراق‌ ناقص‌ بانضمام‌ ذرات‌ معلق‌ و دوده‌ از جمله‌ دیگرآلاینده‌های‌ هوا هستند که‌ در محیط انتشار می‌یابد با این‌ حال‌ شاید یکی‌ از مشکلاتی‌ که‌ امروزه‌ به‌ نیروگاه‌های‌ با سوخت‌فسیلی‌ مربوط می‌شود دی‌اکسیدکربن‌ می‌باشد که‌ اثرات‌ آن‌ در نیروگاه‌های‌ با سوخت‌ فسیلی‌ کشور از نظر انتشار تغییر اقلیم‌هم‌ اکنون‌ مشهود است‌.در این‌ مطالعه‌ اعم‌ آلاینده‌ها مورد بررسی‌ قرار گرفته‌ و در چندین‌ نوبت‌ اندازه‌گیری‌ گازهای‌ خروجی‌از دودکش‌ اندازه‌گیری‌ شده‌ است‌.دامنه‌ انتشار ایت‌ آلاینده‌ها و اثرات‌ آنها بر سلامت‌ انسان‌ و محیط زیست‌ مورد بحث‌ قرارگرفته‌ است‌.آنچه‌ بعنوان‌ نتیجه‌ می‌توان‌ بیان‌ کرد این‌ است‌ که‌ انتشار آلاینده‌هائی‌ چون‌ اکسیدهای‌ ازت‌ و گوگرد تقریباًدر کلیه‌نیروگاه‌های‌ با سوخت‌ مایع‌ کشور بیش‌ از حد استاندارد می‌باشد و در نیروگاه‌های‌ گاز سوز نیز مشکل‌ انتشار اکسیدهای‌ ازت‌وجود دارد.در پایان‌ این‌ مطالعات‌ راه‌ حلهائی‌ نیز برای‌ کاهش‌ اثرات‌ آلاینده‌ها بر محیط زیست‌ پیشنهاد شده‌ است‌.

 سرآغاز

فعالیت‌های‌ بشر برای‌ تامین‌ امکانات‌ رفاهی‌ و تامین‌ نیازهای‌ زندگی‌ و بالاخره‌ بهبود کیفیت‌ زیستی‌ بطور مستقیم‌ وغیرمستقیم‌ بر محیط زیست‌ اثر گذاشته‌ و چنانچه‌ چاره‌ اندیشی‌ نشود در دراز مدت‌ و شاید هم‌ میان‌ مدت‌ نه‌ تنها کیفیت ‌زندگی‌ را بهبود نبخشد بلکه‌ آن‌ را به‌ نابودی‌ بکشاند.تولید برق‌ به‌ خصوص‌ با استفاده‌ از سوختهای‌ فسیلی‌ نمونه‌ای‌ از این‌ فعالیتها و یا توسعه‌ زیر بنایی‌ است‌ که‌ آلودگی‌های‌ زیادی‌ را وارد محیط زیست‌ می‌نماید و تخریب‌ آن‌ را باعث‌ می‌گردد. بطورکلی‌ می‌توان‌ گفت‌ توسعه‌ به‌ قول‌ دکتر ماهلر اگر در برنامه‌ توسعه‌ بهداشت‌ و محیط زیست‌ فراموش‌ شود همه‌ چیز فراموش‌شده‌ است‌ (1) زیرا زندگی‌ در محیط زیست‌ ناسالم‌ بسیار ملال‌آور خواهد بود.سالانه‌ صدها هزار نفراز ساکنین‌ کره‌ زمین‌ و به‌خصوص‌ در شهرهای‌ صنعتی‌ از سرطان‌های‌ مرتبط با آلودگی‌ هوا جان‌ می‌سپارند.صدها هزار نفر از بیماریهای‌ برونشیت‌، آمفیزم‌ و سایر بیماریهای‌ تنفسی‌ رنج‌ می‌برند. (2) هزاران‌ هکتار از جنگلهای‌ آلمان‌، کانادا و سایر نقاط جهان‌ در اثر گازهای ‌اسیدی‌ منتشره‌ از صنایع‌ و عمدتاً نیروگاه‌ها نابود شده‌ یا رو به‌ نابودی‌ می‌روند.(3و 4)در چنین‌ شرایطی‌ جلوگیری‌ از آلودگی‌هوا یا بهتر بگوییم‌ کنترل‌ آلاینده‌ها امری‌ ضروری‌ و اجتناب‌ناپذیر می‌نماید.

مهمترین‌ آلاینده‌های‌ هوا منتشره‌ از نیروگاه‌ها از نظر اثرات‌ فوری‌ و محلی‌ دی‌ اکسید گوگرد و اکسیدهای‌ ازت‌ و ذرات‌ هستند و از نظر اثرات‌ جهانی‌ دی‌ اکسید کربن‌ می‌باشد.

 دی‌اکسید گوگرد (SO2)

تقریباً 100 درصد گوگرد موجود در سوخت‌ مایع‌ مصرفی‌ نیروگاهها که‌ بین‌ 5/2 تا 5/3 درصد در سوخت‌های‌ ایران‌ است‌ تبدیل‌ به‌ SO2 می‌شود. به‌ عبارت‌ دیگر هر کیلوگرم‌ گوگرد موجود در سوخت‌ 2 کیلوگرم‌ SO2 تولید می‌نماید و استاندارد  SO2 در هوای‌ آزاد برای‌ میانگین‌ 24 ساعته‌ 260 میکروگرم‌ در متر مکعب‌ است‌.

مقادیر بیشتر با توجه‌ به‌ غلظت‌، باعث‌ تحریک‌ مجاری‌ فوقانی‌ تنفسی‌، تحریک‌ و تورم‌ ریه‌ها، کاهش‌ DNA  و تغییرات‌کروموزومی‌ می‌شود.

ضمناًدر محیطی‌ که‌ SO2وجود داشته‌ باشد لنفوسیت‌ها از بین‌ می‌روند و مقاومت‌ بدن‌ در برابر بیماریهای‌ عفونی‌ کاهش ‌می‌یابد مقدار 2قسمت‌ در میلیون‌ دی‌اکسید گوگرد برای‌ بسیاری‌ از گیاهان‌ سمی‌ است‌ و دی‌اکسید گوگرد در هوا بهSO2اکسید شده‌ و بصورت‌ باران‌ اسیدی‌ به‌ زمین‌ باز می‌گردد، که‌ این‌ پدیده‌ اکنون‌ با تغییرPHدریاچه‌ها و رودخانه‌ها زندگی‌ آبزیان‌را به‌ خطر انداخته‌ و با بارش‌ بر جنگل‌ها و مزارع‌ کشاورزی‌ خسارات‌ اقتصادی‌ زیادی‌ به‌ بار آورده‌ است‌. از اثرات‌ دیگر آن ‌خوردگی‌ فلزات‌ به‌ خصوص‌ در خود نیروگاه‌ را می‌توان‌ ذکر کرد.

اکسیدهای‌ ازت‌

استاندارد اکسیدهای‌ ازت‌ برای‌ میانگین‌ 24 ساعته‌ تعریف‌ نشده‌ ولی‌ میانگین‌ سالانه‌ 05/0 قسمت‌ در میلیون‌ می‌باشد، دی‌اکسید ازت‌ در ششها تبدیل‌ به‌ نیتروزامین‌ که‌ یک‌ ماده‌ سرطان‌زا می‌باشد می‌گردد و یا وارد خون‌ شده‌ بیماری‌ خونی‌Methemoglobinemiaرا باعث‌ می‌گردد بطور کلی‌ دی‌اکسید ازت‌ یک‌ محرک‌ قسمتهای‌ تحتانی‌ ریه‌ بوده‌ و ایجاد تورم‌ درریه‌ها می‌نماید و ضمناً ماکروفاژها را مهار کرده‌ و مقاومت‌ بدن‌ را در برابر بیماری‌ها ضعیف‌ می‌کند. اکسیدهای‌ ازت‌ درچرخه‌ واکنشهای‌ فتوشیمیایی‌ تولید، اوزن‌، PANو اسماگ‌ می‌نماید که‌ هم‌ برای‌ سلامت‌ انسان‌ و هم‌ گیاهان‌ مضر می‌باشد.

دی‌اکسید کربن‌

هر چند از نظر محیط زیست‌ و بهداشت‌ در واکنش‌ احتراق‌ هر چقدر دی‌اکسید کربن‌ بیشتری‌ تولید شود بهتر است‌ ولی ‌بهرحال‌ دی‌اکسید کربن‌ از جمله‌ گازهای‌ گلخانه‌ای‌ شناخته‌ شده‌ می‌باشد که‌ به‌ علت‌ افزایش‌ غلظت‌ آن‌ طی‌ پنجاه سال‌ اخیر بین‌ 6/0 تا 1 درجه‌ سانتی‌گراد به‌ میانگین‌ دمای‌ کره‌ زمین‌ افزوده‌ شده‌ است‌. (6) در مورد اثر تغییر دما همین‌ نکته‌ کافی‌ است‌ که‌ بافقط 6 درجه‌ سانتی‌گراد دوران‌ یخبندان به‌ بین‌ یخبندان‌ تبدیل‌ شده‌ است‌ تا زمانی‌ که‌ انرژیهای‌ جانشین‌ مانند خورشید، باد،زمین‌ گرمایی‌ و امواج‌ دریا به‌ بهره‌برداری‌ کامل‌ نرسد استفاده‌ از سوختهای‌ فسیلی‌ و انتشار هر چه‌ بیشتر دی‌اکسید کربن‌ غیرقابل‌ اجتناب‌ است‌.تنها کمکی‌ که‌ می‌توان‌ انجام‌ داد استفاده‌ بهینه‌ از انرژی‌ و در نتیجه‌ صرفه‌ جویی‌ در مصرف‌ می‌باشد.

استفاده‌ از نیروگاه‌های‌ سیکل‌ ترکیبی‌ یکی‌ از اقدامات‌ مؤثر در جهت‌ کاهش‌ مصرف‌ در نیروگاه‌ و در نتیجه‌ تولید CO2 می‌باشد.

با توجه‌ به‌ آنکه‌ اشاره‌ شد بخش‌ محیط زیست‌ مرکز تحقیقات‌ نیرو طی‌ یک‌ برنامه‌ مدون‌ ظرف‌ سه‌ سال‌ آلودگیهای‌ منتشره‌ از نیروگاه‌های‌ کشور را بررسی‌ نموده‌ است‌ که‌ در اینجا چکیده‌ بخشی‌ از این‌ مطالعه‌ که‌ مربوط به‌ آلودگی‌ هوا می‌باشد به‌ اطلاع‌ خواهد رسید.

روش‌ تحقیق‌

محل‌ بررسی‌ تقریباً کلیه‌ نیروگاه‌های‌ حرارتی‌ اعم‌ از بخاری‌ یا توربین‌های‌ گازی‌ می‌باشد که‌ آلاینده‌ها هم‌ در گاز خروجی‌ وهم‌ در محیط اطراف‌ اندازه‌گیری‌ شدند.

 روش‌ اندازه‌گیری‌

اندازه‌گیری‌ آلاینده‌های‌ گاز خروجی‌ دودکش‌ با استفاده‌ از Stack Analyser Testo -350  مجهز به‌ سنسورهای‌ الکتروشیمیایی ‌برای‌ گازهای‌ O2, CO2, CO, SO2, NO2 و NO فشار گاز و برای‌ سرعت‌ گاز خروجی‌ از Pitot tube استفاده‌ شد وسنجش‌ دمای‌ گاز با استفاده‌ از سنسور Testo انجام‌ گرفته‌ است‌ و اندازه‌گیری‌ آلاینده‌ها در محیط اطراف‌ با روش‌های ‌شیمیایی‌ مندرج‌ در ASTM صورت‌ گرفته‌ (9) و برای‌ محاسبه‌ پراکندگی‌ آلاینده‌ها از مدل‌ گوس‌ و نرم‌افزار Screen استفاده‌شده‌ است‌.

یافته‌ ها

هم‌ اکنون‌ در کشور ما 34نیروگاه‌ حرارتی‌ در شبکه‌ برق‌ سراسری‌ روزانه‌ 5887میلیون‌ لیتر مازوت‌ و 12541 میلیون‌ مترمکعب‌ گاز طبیعی‌ و 1151 میلیون‌ لیتر گازوئیل‌ مصرف‌ می‌کنند و سالانه‌ 1365 کیلووات‌ ساعت‌ برای‌ هر هموطن‌ برق‌ تولیدمی‌نمایند. در بین‌ نیروگاه‌های‌ مطالعه‌ شده‌ 8 نیروگاه‌ که‌ از سوخت‌ مازوت‌ استفاده‌ می‌نمایند غلظت‌ دی‌اکسید گوگرد درگازهای‌ خروجی‌ آنان‌ با توجه‌ به‌ گوگرد بالای‌ مازوت‌های‌ مصرفی‌ بیش‌ از استانداردهای‌ رایج‌ است‌.

ولی‌ چنانچه‌ به‌ استاندارد اولیه‌ پیشنهادی‌ سازمان‌ حفاظت‌ محیط زیست‌ ایران‌ مقایسه‌ شود فقط 6 نیروگاه‌ از حد مجاز 800 قسمت‌ در میلیون‌ تجاوز نموده‌ است‌.

ضمناً بر اساس‌ ضریب‌ انتشار بدست‌ آمده‌ در این‌ پژوهش‌ مقدار SO2تخلیه‌ شده‌ توسط نیروگاه‌ در هوای‌ ایران‌ به‌ 547500 تن‌ در سال‌ بالغ‌ می‌شود. بدیهی‌ است‌ این‌ مقدار همراه‌ با آنچه‌ از طریق‌ سایر صنایع‌ وارد جو می‌شود می‌تواند خسارات‌اقتصادی‌ زیادی‌ را بر محیط زیست‌ وارد آورد.

همچنین‌ 6 نیروگاه‌ که‌ در بین‌ آنها نیروگاه‌های‌ گازسوز نیز دیده‌ می‌شود بیش‌ از حد استاندارد 135گرم‌ به‌ گیگاژول‌ انرژی‌ورودی‌ اکسیدهای‌ ازت‌ وارد هوا می‌نماید باید اضافه‌ نمود که‌ استاندارد ملی‌ برای‌ NOX خروجی‌ هنوز مشخص‌ نشده‌ است‌.برآورد NOX تخلیه‌ شده‌ در ایران‌ از طریق‌ دودکش‌ نیروگاه‌ها به‌ 147450 تن‌ در سال‌ میرسد میزان‌ CO2 در گاز خروجی‌بین‌ 3 تا 15 درصد اندازه‌گیری‌ شده‌ است‌ که‌ دقیقاً با توجه‌ به‌ تنظیم‌ نسبت‌ هوا به‌ سوخت‌ متغیر بوده‌ است‌ به‌ عبارت‌ دیگرغلظت‌ CO2 عکس‌ غلظت‌ CO می‌باشد. طبق‌ محاسبات‌ انجام‌ شده‌ در شرایط استیوکیومتری‌ با احتراق‌ هر کیلوگرم‌ مازوت‌ 55/1 کیلوگرم‌ CO2 و هر متر مکعب‌ گاز طبیعی‌ 98/1 متر مکعب‌ CO2 تولید می‌نماید که‌ با توجه‌ به‌ دمای‌ متوسط گاز خروجی‌ (60 درجه‌ سانتی‌گراد) جمعاً با مصرف‌ مازوت‌ و گاز طبیعی‌ 103*38141 تن‌ CO2 در سال‌ تولید می‌شود. ولی‌ ازآنجا که‌ سوخت‌ کامل‌ نیست‌ و شرایط استیوکیومتری‌ برقرار نمی‌باشد با توجه‌ به‌ اندازه‌گیری‌های‌ انجام‌ شده‌ بطور متوسط103*21900تن‌ دی‌اکسیدکربن‌ از طریق‌ نیروگاه‌ها تولید می‌گردد و هر چند این‌ مقدار نسبت‌ به‌ کل‌ دی‌اکسیدکربن‌ تولیدی‌ در جهان‌ فقط کسری‌ از درصد را تشکیل‌ می‌دهد ولی‌ از آنجا که‌ ایران‌ قرارداد کنواکسیون‌ تغییرات‌ اقلیم‌ را پذیرفته‌ و به‌تصویب‌ مجلس‌ شورای‌ اسلامی‌ رسیده‌ است‌ ناچار باید مطالعاتی‌ در این‌ زمینه‌ نیز صورت‌ گیرد و سهم‌ ایران‌ در انتشار آنهاتعیین‌ گردد. در این‌ راستا یک‌ بررسی‌ کلی‌ به‌ منظور تدوین‌ متدولوژی‌ تحقق‌ در بخش‌ محیط زیست‌ به‌ موجب‌ قراردادی‌ که‌ با سازمان‌ حفاظت‌ محیط زیست‌ داشته‌ است‌ صورت‌ گرفته‌ که‌ موضوع‌ بحث‌ این‌ مقاله‌ نمی‌باشد.همچنین‌ در برنامه‌ ریزی‌ توسعه‌ ظرفیت‌ نیروگاهی‌ کشور که‌ طی‌ برنامه‌های‌ پنجساله‌ اول‌ تا سوم‌ اجرا شده‌ یا در دست‌ اجرا است‌ عمدتا گرایش‌ به‌سمت‌ ایجاد نیروگاههای‌ ابی‌ در اولویت‌ اول‌ و سپس‌ سیکل‌ ترکیبی‌ بوده‌ است‌ که‌ در مجموع‌ انتشار آلاینده‌های‌ نیروگاهی‌ وگلخانه‌ای‌ را از نظر مقدار سرانه‌ کاهش‌ می‌دهد.

انتشار آلودگی‌ در محیط اطراف‌ نیروگاه‌

برای‌ اندازه‌گیری‌ دی‌ اکسید گوگرد در اطراف‌ نیروگاه‌ از روش‌ آب‌ اکسیژنه‌ و تیتراسیون‌ و برای‌ اکسیدهای‌ ازت‌ از روش‌ گریس‌-سالتزمن‌ و برای‌ ذرات‌ معلق‌ از نمونه‌ برداری‌ حجم‌ زیاد استفاده‌ شده‌ است‌.از آنجا که‌ ارائه‌ نتایج‌ کلیه‌ نیروگاه‌ها در این‌ مقاله ‌نمی‌گنجد به‌ یک‌ مورد اشاره‌ می‌شود.

غلظت‌ اکسید گوگرد در جهت‌ وزش‌ باد حتی‌ تا فاصله‌ 5000متری‌ 149 میکروگرم‌ در متر مکعب‌ بوده‌ که‌ تقریباً 2/5 برابر میانگین‌ سالانه‌ بوده‌ ولی‌ از استاندارد 24 ساعته‌ تجاوز نمی‌کند در این‌ اندازه‌گیری‌ سرعت‌ جریان‌ باد 6 متر در ثانیه‌ و دمای‌هوا 23 درجه‌ سانتی‌گراد بوده‌ است‌ در همین‌ شرایط و در همین‌ فاصله‌ مدل‌، عدد 345 میکروگرم‌ در متر مکعب‌ را داده‌ است‌که‌ با ضریب‌ 3/2 با مقادیر اندازه‌گیری‌ شده‌ تطابق‌ دارد معمولا تا این‌ مقدار انحراف‌ مورد قبول‌ مدل‌ سازان‌ است‌ و حداکثرآلودگی‌ ناشی‌ از نیروگاه‌ مورد بحث‌ که‌ دارای‌ دودکش‌ به‌ ارتفاع‌ 120 متر می‌باشد در حالت‌ پایداری‌ جوی‌ C در فاصله‌ 4390متری‌ حدود 3/345 میکروگرم‌ در متر مکعب‌ بر آورد شده‌ است‌.بطور کلی‌ میانگین‌ غلظت‌ دی‌ اکسید گوگرد در نمونه‌های‌جمع‌ آوری‌ شده‌ در فصول‌ مختلف‌ در اطراف‌ نیروگاه‌ تا فاصله‌ 5 کیلومتری‌ در جهت‌ غرب 034/0 با انحراف‌ معیار 013/0 در جهت‌ جنوب‌ 026/0 با انحراف‌ معیار 007/0 ، در جهت‌ شرق‌ 031/0 با انحراف‌ معیار 013/0 و در جهت‌ شمال‌ 013/0 با انحراف‌ معیار 009/0 قسمت‌ در میلیون‌ بوده‌ است‌.

در محاسبات‌ انجام‌ شده‌ حداکثر SO2 در شرایط بحرانی‌ در فاصله‌ 1278 متری‌ 1187 میکروگرم‌ در متر مکعب‌ برآوردشده‌ است‌.

دی‌ اکسید ازت‌

حداکثر غلظت‌ اکسیدهای‌ ازت‌ در نمونه‌ها 36 میکروگرم‌ در متر مکعب‌ در 500 متری‌ جنوب‌ شرقی‌ نیروگاه‌ زمانی‌ اتفاق ‌افتاده‌ که‌ سرعت‌ باد 3 متر در ثانیه‌ بوده‌ است‌ در برآورد انجام‌ شده‌ توسط مدل‌ حداکثر ممکن‌ در شرایط بحرانی‌ 305میکروگرم‌ در متر مکعب‌ در بدترین‌ شرایط جوی‌ و در فاصله‌ 1258متری‌ از پای‌ دودکش‌ خواهد بود.این‌ مقدار حدود دوبرابر استاندارد می‌باشد ولی‌ در اندازه‌گیری‌های‌ انجام‌ شده‌ همیشه‌ مقدار NOX در فواصل‌ و جهات‌ مختلف‌ از دودکش‌نیروگاه‌، کمتر از استاندارد بوده‌ است‌ و محاسبه‌ مدل‌ هم‌ در شرایط اندازه‌گیری‌ حدود 68میکروگرم‌ در متر مکعب‌ را نشان ‌می‌دهد که‌ تا حدود زیادی‌ با آنچه‌ قبلا بحث‌ شد توافق‌ دارد.

علاوه‌ بر این‌ میزان‌ گوگرد موجود در برگ‌ چندین‌ گونه‌ گیاهی‌ منطقه‌ اندازه‌گیری‌ شده‌ است‌ که‌ نشان‌ می‌دهد میانگین‌ گوگرد دربرگ‌ گیاهان‌ تا فاصله‌ 5000 متری‌ در مقایسه‌ با گیاهان‌ پارکی‌ که‌ حدود 16 کیلومتر از نیروگاه‌ فاصله‌ دارد حدود 2 برابر تفاوت‌دارد (286/0 در پارک‌ و 484/0 در 5000 متری‌ و 484/0 در 3000 متری‌).

 

پیشنهادات‌ برای‌ کاهش‌ به‌ ترتیب‌ شامل‌:

 

مطالعات‌ انجام‌ شده‌ به‌ این‌ نتیجه‌ رسیده‌ است‌ که‌ چون‌ نیروگاه‌های‌ مازوت‌ سوز در شرایط مختلفی‌ از نظر هواشناسی‌، توپوگرافی‌ و امکانات‌ قرار گرفته‌اند لازم‌ است‌ با توجه‌ به‌ شرایط موجود برای‌ هر کدام‌ جداگانه‌ تصمیم‌ گرفته‌ شود، مثلا برای ‌نیروگاهی‌ که‌ بین‌ یانگسترم‌ و دودکش‌ فضای‌ کافی‌ وجود ندارد نمی‌توان‌ از اسکرابر استفاده‌ کرد لذا روشهای‌ پاشش‌ خشک‌ یاکاتالیست‌ را می‌توان‌ بررسی‌ نمود و یا در جائیکه‌ مشکل‌ تهیه‌ آب‌ وجود دارد اسکرابرتر اقتصادی‌ نخواهد بود در این‌ زمینه‌ مطالعاتی‌ انجام‌ گرفته‌ و یک‌ مورد در حال‌ بررسی‌ نهائی‌ می‌باشد. بهر حال‌ روشهای‌ رایج‌ به‌ ترتیب‌ شامل‌:

1- تغیر سوخت‌ مایع‌ به‌ گاز

2- گوگرد زدایی‌ از سوخت‌ قبل‌ از مصرف‌.

3- استفاده‌ از روش‌های‌ کنترل‌ شامل‌ اسکرابرهای‌ تر یا خشک‌ و سایر فراینده‌های‌ رایج‌ (FGD)

فهرست‌ مراجع‌ و ماخذ

1- Panel op Experts for Environmental Management Water ressources (1989) management

2- World Bank, World Development Report 1992, Develpment and the Oxford University, Press. Environment

3- IUCN - The World Conservation Union Caring for the Earth, A straregy for Sustanable Living; Gland,Switzerland 1991.

4- World Bank, World Development 1994, Infrastrucure for Development, University Press. Oxford

5- World Health Organiation; Air Quality guideline for Europe 1987.

 

6ـ منصور غیاث‌الدین‌، آلودگی‌ هوا (ترجمه‌) موسسه‌ انتشارات‌ دانشگاه‌ تهران‌، چاپ‌ دوم‌ 1373.

7ـ غیاث‌الدین‌، منصور، نشریه‌ علمی‌ دانشکده‌ بهداشت‌، دانشگاه‌ علوم‌ پزشکی‌ تهران‌، 1372.

8ـ مرکز تحقیقات‌ نیرو، گزارشات‌ پروژه‌ اثرات‌ زیست‌ محیطی‌، نیروگاه‌، آلودگی‌ هوا، 1375.

9- Annual Book of ASTM Standards Volum 11.03 0994.

10- مرکز تحقیقات نیرو، گزارشات نیرو پروژه اثرات زیست محیطی، نروگاه، آلودگی هوا، 1375.


 
 
مشکلات و عوارض کار با کامپیوتر و پشت میز نشینی
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:۱۸ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ فروردین ۱۳۸۸
 
دردهای ناشی از کار با کامپیوتر :

 

۹ad۳c۱cc۱e۰۴۳۷۱۰۳۷۰e۲e۳۴۵۹a۱۶۹۰۸.jpg

کاربرد کامپیوتر در زندگی بشر بسیار زیاد است و تعداد زیادی از افراد ساعتهای متمادی با کامپیوتر کار می کنند. به همین دلیل شناخت عوامل موثر در محیط کار با کامپیوتر اهمیت زیادی دارد وجود شرایط نامناسب در محیط کاری و عدم توجه به موارد ارگونومیکی و بهداشتی هنگام کار با کامپیوتر ممکن است در بلند مدت سبب بروز بیماریها و ناهنجاریها شود.

عوارض کار طولانی مدت با کامپیوتر شامل ضایعات چشم، سردرد ، کمر درد و فشار در نواحی مچ دست ، شانه و گردن و دردهای گردن و شانه است که با خستگی شدید عضلات این ناحیه همراه است، دردهای مفصل آرنج، مچ، انگشتان و نهایتاً دردهای پشت و کمر می باشد.

فراموش نکنیدزمانی که در هنگام کار با کامپیوتر بدن بیش از حد به جلو خم شده باشد . شانه و عضلات گردن قادر به نگهداشتن وزن سر نیست و به یاد داشته باشید که بیشتر دردهای ناحیه گردن و پشت که هنگام کار با کامپیوتر عارض می شوند به دلیل قرار گیری نادرست بدن روی صندلی و پشت میز است .

جهت جلوگیری از درگیری عضلانی و اسکلتی موارد زیر را رعایت کنید: 

۱- میز و صندلی خود را به شکل استاندارد انتخاب کنید.

۲- از میز، صندلی، مانیتور، صفحه کلید و موس به شکل صحیح استفاده کنید .

۳- انجام حرکات نرمشی ساده به صورت تمرین روزانه را فراموش نکنید.

حال به برسی موارد بالا می پردازیم :

۱۵e۶a۶d۳d۹۸eccec۵۵۰fc۹bb۳ab۴abbe.jpg

صندلی مناسب برای پشت کامپیوتر چه ویژگیهایی باید داشته باشد ؟
۱- ارتفاع صندلی باید قابل تنظیم باشد. ارتفاع صندلی ، ۴۱ تا ۵۲ سانتی متر توصیه می شود.

۲- سطح نشیمنگاه صندلی باید دارای طول و عرض ۴۰ تا ۴۸ سانتی متر باشد.برای افراد چاق صندلی های پهن تر توصیه می شود.

۳- ضخامت تشک در حدود ۴ تا ۵ سانتی متر باشد و رویه آن از جنسی باشد که اصطلاحاً بتواند تنفس کند و لبه جلو صندلی، گرد و لبه بیرونی آن، نرم باشد.

۴- زاویه پشتی با تشک صندلی ، حداقل ۹۵ تا ۱۱۰ درجه باشد. ۵- عرض پشتی صندلی باید حداقل ۳۲ تا ۳۶ سانتی متر باشد.ارتفاع پشتی صندلی را نیز بین ۵۰ تا ۸۲ سانتی متر توصیه می کنند.صندلی باید در قسمت قرار گرفتن گودی کمر (ارتفاع ۱۵ تا ۲۰ سانتی متراز پایین) داری یک قوس محدب و در قسمت پشت دارای یک قوس مقعر باشد.

۶- صندلی های مورد استفاده در کار با رایانه بهتر است دسته دار بوده و دسته آن با ارتفاع میز کار مطابقت داشته باشد. همچنین دارای ۵ چرخ بوده و چرخان باشد. شیب کف صندلی ۵ تا ۱۵ درجه برای تمایل به جلو و ۵ درجه تمایل به عقب را امکان پذیر سازد.

طریقه صحیح استفاده از میز، صندلی، مانیتور، صفحه کلید و موس :

بهترین حالت نشستن پشت میز این است که کمی بدن را به عقب متمایل کنیم، به طوری که زاویه ی بین ران‌ها و تنه حدود ۱۳۵ درجه شود. البته از آنجایی که این زاویه ممکن است باعث سُرخوردن ما به عقب و حتی افتادن شود(اگر تکیه گاهی نداشته باشیم)، محققان به ۱۲۰درجه هم رضایت داده اند. آنها می گویند این گونه نشستن می‌ تواند باعث کاهش کمر درد شود.

به گفته ی این محققان ۳۲ درصد مردم بیش از ۱۰ ساعت را در روز، به صورت نشسته سپری می ‌‌کنند و نیمی از آنان حتی برای صرف ناهار نیز،میز خود را ترک نمی‌ کنند و دو سوم مردم زمانی که از کار به منزل باز می ‌گردند، باز هم می ‌نشینند.

علاوه بر این، بررسی‌ها نشان داده است که یک سوم افراد به همین علت، یعنی بد نشستن های طولانی، از کمر درد رنج می برند. پس، از آنجا که بد نشستن می تواند با ایجاد فشار بر ستون فقرات و رباط‌ های مربوطه، انسان را دچار دردمزمن و بد شکلی کند، لازم است اصول درست نشستن را بدانیم تا دچار این مشکلات نشویم.

بیشتر ما در طول ساعات کاری، پشت میز و روی صندلی هایی نشسته ایم که نه به وضعیت قرار گرفتن شان توجه داریم ونه به نحوه ی نشستن خودمان روی آنها. اما وقتی که کارمان تمام می شود، از دردی که در کمر و گردنمان حس می کنیم، می‌فهمیم که باید نشستن خود را اصلاح کنیم.

وقتی که زاویه ی نشستن ما قائمه باشد، انحنای طبیعی ستون فقراتمان کمتر شده و باعث می‌ شود به صفحه های ژله ای بین مهره ها فشار بیشتری وارد شود. در ضمن ثابت نشستن طولانی با فشار پی در پی، باعث خوردگی و ساییدگی مهره ها و نرسیدن خون کافی به دیسک و سخت شدن و کاهش قابلیت انعطاف آن می شود.همه ی این عوامل دست به دست هم داده و ما را دچار کمردرد می کنند.

در نهایت هم این ما هستیم که باید تصمیم بگیریم آیا می ‌خواهیم درست بنشینیم تا سالم بمانیم، یا اینکه با تنبلی، تسلیم کمردرد می شویم و یک عمر عذاب می کشیم. بد نیست بدانید متخصصان برای اصلاح وضعیت نشستن چهار مرحله را پیشنهاد کرده اند:

 صندلی:


تا جایی که می توانید باسن خود را به تکیه گاه(پشت) صندلی نزدیک کنید. ارتفاع نشیمنگاه صندلی را طوری تنظیم کنید که کف پایتان صاف روی زمین قرار گیرد و زانوهای شما در راستای ران‌هایتان باشند (ران وساق پا زاویه ی ۹۰ درجه داشته باشند).

پشتی صندلی باید با نشیمنگاه زاویه ۱۲۰ درجه بسازد. در این زاویه کمترین فشار بر ستون مهره ها وارد می شود و انحناهای آن در وضع طبیعی خود قرار می ‌گیرند. اگر لازم است از کوسن های کوچک استفاده کنید تا پایین و بالای کمرتان هم تکیه گاه داشته باشد.

این کار باعث می شود انحنای طبیعی ستون فقرات حفظ شود و فشار کمتری به کمر وارد شود. دسته های صندلی هم باید طوری تنظیم شود که وقتی دست ها را روی آن قرار می دهید، شانه ها یتان شل و آزاد باشند. 

صندلی مورد استفاده در محیط کار با کامپیوتر باید از خصوصیات زیر برخوردار باشد :
    ۱- دارای پشتی باشد ، به صورتی که گودی کمر را در بر گیرد و ( پشتی ) از نظر افقی و عمودی تراز باشد .
    ۲- چرخان باشد .
    ۳- از هر نظر (زوایا و فواصل) قابل تنظیم باشد .
    ۴- دارای پایه ای محکم باشد .
    ۵- روکش آن از جنسی باشد که هوا را از خود عبور داده و سبب تعریق نشود و لغزنده نیز نباشد .
    ۶- لایه داخلی آن ۲ تا ۳ سانتیمتر ضخامت داشته باشد .
    ۷- حداقل عرض آن ۴۰ سانتیمتر باشد .
    ۸- چرخ آن قابلیت حرکت بر جنس کفپوش اتاق را داشته باشد .
    ۹- ارتفاع آن با ارتفاع میز متناسب باشد .
    بر اساس اصول ارگونومی که از سوی سازمان بین المللی توصیه شده ، ارتفاع نشمینگاه صندلی باید ۲۵ الی ۳۵ سانتیمتر پایین تر از سطح میز کار در نظر گرفته شود .

۴۳۶۵۶.jpg

ماوس :
    ۱- امروزه ماوس ها با شکل های مختلف وارد بازار شده اند.بنابراین انتخاب ماوس عامل مهمی در هنگام کار با کامپیوتر است.
    ۲- حتی المقدور ماوس وصفحه کلید هم سطح باشند.
    ۳- در هنگام کار با موس ، مچ دست و ساعد بایستی دارای تکیه گاه باشند.
    ۴- از کلیدهای میانبر به جای استفاده از ماوس کمک بگیرید: مانندctrl+s برای ذخیره کردن و ctrl+pبرای چاپ کردن.
    ۵-از پدهایی (صفحه های مخصوص ماوس) که امروزه به عنوان پد طبی مطرح است، استفاده شود.

میز و صفحه کلید کامپیوتر
میز خود را طوری قرار دهید که نزدیک ترین فاصله را با شما داشته باشد. اگر با صفحه کلید کامپیوتر کار می کنید، میز کشویی آن یا خود صفحه کلید را تا حد ممکن به سمت خود بکشید. دقت کنید قسمتی که بیشتر از همه استفاده می کنید، مستقیم جلوی شما قرار گیرد که کمرتان مجبور به چرخش نشود.

ارتفاع میز هم باید طوری تنظیم شود که آرنج و شانه های شما بتواند آزاد و شل قرار گیرند و مچ دست های شما خم نشوند (در امتداد ساعد باشد). در این حالت معمولا یک زاویه ۱۱۰ درجه بین ساعد و بازو ایجاد می شود. برای نوشتن هم نباید روی میز خم شوید، بلکه با نزدیک کردن میز و صندلی، خود را به کار مسلط کنید.

صفحه کلید :
    ۱- صفحه کلید مورد استفاده باید در دسترس فرد و در محلی قرار گیرد که در هنگام کار با آن ، ساعد و بازوها زاویه ای بین ۸۰ تا ۱۰۰ درجه ایجاد نمایند . در این حالت باز و باید به زمین عمود باشد و مچ نباید هیچ گونه فشاری را متحمل شود و نباید به بالا ، پایین یا داخل خم شود . برای این منظور می توان از تکیه گاه مخصوصی استفاده کرد .

۴۳۶۵۴۷۸۳.jpg
    ۲- صفحه کلید باید از بدنه کامپیوتر مجزا باشد .
    ۳- صفحه کلید باید بطور دقیق در جلوی فرد قرار گیرد .

میز کار :
    ۱- ارتفاع سطح میز کار باید قابل تنظیم باشد .
    ۲- فضای در نظر گرفته شده برای پاها در زیر میز باید مناسب باشد .
    ۳- سطح میز کار باید به اندازه ای بزرگ باشد که جای کافی برای تمامی اشیا و وسایل موجود باشد .
    وسایلی که در هنگام کار بیشترین موارد استفاده را دارند ، باید در نزدیکی اپراتور و در دسترس وی قرار داشته باشد و سایر وسایل نیز باید به صورتی منظم در جای خود قرار گیرند . لازم به ذکر است که اگر امکان استفاده از یک میز بزرگ وجود نداشــته باشــد ، یا فضـای روی میز کوچک باشد ، می_توان با استفاده از پایه متحرک مانیتور ، ضمن تنظیم فواصل و ارتفاع مانیتور در بهترین حالات مطابق با اصول ارگونومی ، از فضای موجود نیز حداکثر استفاده راکرد که این وسیله با امکان چرخش ۳۶۰ درجه به دور محور خود حرکت وضعی و انتقالی ، قابلیت تنظیم محیط کار را تا حد بسیار زیادی افزایش می دهد و در اثر افزایش قابلیت تنظیم فواصل و ارتفاعات مورد نیاز ، از خســتگی ســتون مهـره ها و سایر اندام ها جلوگیری می شود .
    ۴- سطح میزکار نباید سفید یا خیلی تیره باشد ، چون به نامساعد شدن شرایط روشنایی کمک می کند .

صفحه نمایش کامپیوتر و وسایل روی میز :
دقت کنید وسایل مورد استفاده روی میز را طوری قرار دهید که همه چیز در دسترس شما باشد و برای برداشتن یا کار با هر وسیله مجبور به خم شدن روی میز یا دراز کردن بیش از حد دستتان نشوید.

صفحه نمایش کامپیوتر باید بالای صفحه کلید و مستقیم روبروی چشم های شما باشد، طوری که گردن شما به پایین و بالا یا پهلو ها خم نشود. لازم است حداقل به اندازه ی یک بازو از صفحه نمایش فاصله داشته باشید.

یادتان نرود نسبت به پنجره طوری بنشینید که انعکاس نور در صفحه نمایش شما را اذیت نکند. تلفن هم باید در جایی قرار گیرد که به راحتی در دسترس باشد و برای جواب دادن به آن مجبور به خم شدن یا چرخش کمر نشوید. اگر صندلی تان نمی چرخد، بهتر است کل بدن را به سمتی که می خواهید بچرخانید نه کمرتان را.

مانیتور :
    بطور کلی مانیتورها ، ممکن است دو نوع خطر را برای افراد به وجود آورند که عبارتند از :
    الف ) خطر درخشندگی نور و یا انعکاس و بازتاب نور محیط اطراف به چشمان فرد
    ب ) خطر تشعشع
    از لحاظ اصول ارگونومی ، در هنگام کار با مانیتورها ، خصوصیات و اصول زیر باید مورد توجه قرار گیرند :
    ۱- بالاترین قسمت صفحه مانیتور در امتداد دید اپراتور قرار گیرد .
    ۲- فاصـله بین چشــم ها تا صــفحه مانیتور بین ۳۰ تا ۶۰ ســانتی متر و در بعضــی مـوارد در بهترین حالت ، ۴۶ سانتی متر توصیه شده است .
    ۳- صفحه مانیتور نباید درخشندگی داشته باشد و نور را نیز نباید منعکس کند .
    ۴- تصاویر روی صفحه مانیتور باید واضح و خوانا باشند .
    ۵- جهت کاهش انعکاس نور محیط اطراف در مانیتور ، باید ضمن تنظیم مانیتور ، درخشندگی را نیز در منبع تولید آن کنترلکرد ( کاهش داد )
    ۶- مانیتورها باید در مکانی دورتر از پنجره و در امتداد قائم با آنها قرار گیرند .
    ۷- برای جلوگیری از انعکاس نور ، پس از تنظیم محیط کار می توان از یک فیلتر شیشه ای یا نوری استفاده کرد .
    
    ۸- برای جلوگیری یک زاویه دید مناسب به صورتی که صفحه مانیتور در میدان دید فرد واقع شود ، گردن باید راست نگاه داشته شود و مسیر دید نیز باید به سمت پایین باشد .
    ۹- جهت افزایش قابلیت تنظیم مانیتور نیز می توان از پایه متحرک استفاده کرد . این وسیله به ما امکان می دهد که با افزایش قابلیت تنظیم فواصل بر اساس اصول ارگونومی ، ضمن قراردادن مانیتور در محل مناسب ( از نظر قرار گرفتن در امتداد دید ) ، فاصله مناسبی را نیز بین فرد و مانیتور به وجود آورد و در نتیجه با پدید آوردن مناسب ترین شرایط دید ، از خستگی چشم و سایر عوارض چشمی و هم چنیــن سایــر ناراحتـی ها و عـوارض استـخوانــی ماهیچه ای ( در اثر وضعیتی که فرد برای مانیتور به خود می گیرد ) جلوگیری نمائیم .
    ۱۰- در مواقعی که از کامپیوتر برای اموری چون تایپ یا حروفچینی استفاده می شود ، باید از یک نگهدارنده قابل تنظیم ( copy holder ) در کنار مانیتور استفاده کنید .
    ۱۱- برای جلوگیری از خطرات میادین الکترومغناطیسی ، هیچ گاه نباید در پشت مانیتور قرار گرفت .

۴۳۴۳۲۳.jpg

نورپردازی محیط کار:
    قرار دادن روشــنایی و انتخاب میزان مناســـبی از نور می تواند توانایی شخص را در هنگام دیدن تصاویر بر روی مانیتور افزایش دهد. اگر روشنایی بسیار زیاد باشد و یا نور بیش از اندازه مناسب بر روی صفحه مانیتور بیافتد ، برای دیـدن تصـاویـر بر روی مانیـتور دچــار مشـکل شــده و نمی توان تصاویر را به وضوح مشاهده کرد، بنابراین موجب خستگی چشم و سردرد می شود:
    ۱-میز کامپیوتر و مانیتور خود را به گونه ای در محیط کار قرار دهید که پشت به پنجره محیط کار باشد و نور بیرون ازاتاق بر روی مانیتور تابیده نشود و یا از پرده و نور گیر در پشت پنجره ها استفاده شود تا از ورود نور درخشان جلوگیری شود.
    ۲- ازنورهای مهتابی وخورشیدی بطور ترکیبی در محیط کار استفاده شود تا روشنایی مناسبی جهت خواندن در اختیار داشته باشید.
    ۳-در صورت استفاده از چراغ های مطالعه، منبع نور را به موازات خط دید خود قرار دهید.
    ۴-در صورتی که از مانیتور LCDاستفاده می شود،میزان روشنایی بیشتری مورد نیاز است.
    ۵-منابع روشنایی درخشان که در پشت صفحه نمایش قرار دارند می توانند برای کاربران با کامپیوتر مشکل ایجاد کنندو در واقع دیدن صفحه کار را بطور واضح برایتان مشکل می سازد.
توقف کار و استراحت :
حتی زمانی که کاملا طبق اصول صحیح نشسته اید، نشستن طولانی در یک جا، با ممانعت از جریان خون می‌ تواند برای بدنتان عوارضی ایجاد کند. بنابراین سعی کنید هر ۲۰ تا ۳۰ دقیقه، یکی دو دقیقه کار خود را متوقف کرده و حرکات کششی انجام دهید و بعد از هر ساعت ۵ تا ۱۰ دقیقه استراحت کرده یا کار خود را تغییر دهید.

البته نمی گوییم کار را تعطیل کنید، بلکه منظورمان از استراحت این است که با تغییر وضعیت بدنی خود به عضلات و مفاصل استراحت بدهید. کافی است هر عضله در خلاف جهتی که قرار داشته، قرار گیرد. برای این کار حتی می توانید بلند شوید و در اتاق خود چند قدم راه بروید.

هنگام نهار هم بهتر است از جای خود برخیزید و یک دوری در اطراف بزنید.

یادتان باشد علاوه بر عضلات و مفاصل، چشم های شما نیز نیاز به استراحت دارند. بنابراین گه گاه به جای نگاه کردن به صفحه نمایش به نقطه ای دور دست خیره شوید یا با کف دست تان ۱۰ تا ۱۵ ثانیه چشم هایتان را بپوشانید.

برای خود برنامه ریزی کاری داشته باشید ، به این صورت که بیش از ۳۰ تا ۴۵ دقیقه به حالت ثابت نشسته یا ایستاده نمانید و در بین کار حتماً وضعیت بدنی خود را تغییر دهید. حتی هر نیم ساعت سر جای خود بایستید و یا چند قدم راه بروید.

۱ـ به تناوب از پشت میز کامپیوتر برخاسته، و با نرمشهای خیلی ساده، گردن ، بازو ، مچ دست و پاها را حرکت دهید. برای این منظور نرم افزار Stretch Break می تواند به شما کمک زیادی کند.این نرم افزار در مدت زمانهایی که از طرف خود شما مشخص می گردد بر روی صفحه مانیتور شما ظاهر شده و انواع نرمشها را به شما نشان می دهد و شما می توانید به همراه آن چند دقیقه نرمش نمائید.

۲ـ صفحه مانیتور (صفحه نمایش) را طوری تنظیم کنید تا ستون فقرات شما به صورت مستقیم قرار گرفته و چشمان شما با قسمت بالایی صفحه نمایش در یک خط مستقیم قرار گیرند. این وضعیت برای چشمان شما راحتی بیشتری به همراه خواهد داشت.

۴۳۵۴۳۵۳.jpg

۳- فاصله صفحه مانیتور تا چشمان شما باید بین ۵۰ تا ۶۰ سانتی متر باشد.

۴- هر ۳۰ دقیقه به اشیائی که در فاصله ۶ متری قرار دارند ، چند دقیقه چشم بدوزید.

۵ – ارتفاع میز کامپیوتر باید بین ۶۶ تا ۷۱ سانتی متر باشد.

۶- ترجیحاً از یک زیر پایی استفاده نمایید و پاها را روی آن قرار دهید.این وسیله به راحت بودن وضعیت پاهای شما کمک می کند.

۷- میز کار را طوری قرار دهید که روشنایی لامپ های سقف در طرفین قرار گیرد و از قرار دادن میز در محلی که نور لامپ مستقیماً در برابر شما باشد خودداری شود.در استفاده از روشنایی طبیعی نیز نباید صفحه مانیتور در برابر پنجره قرار گیرد.

۸- سطح صفحه کلید، تقریباً هم ارتفاع با دسته صندلی و آرنج باشد و مچ ها به طور عادی روی صفحه کلید ها قرار گیرد، به طوری که هنگام کار، ساعدها تقریباً موازی با افق قرار گرفته و زاویه بین مچ دست و ساعد، ۵ تا ۱۰ درجه باشد. موقعیت mouse در همان ارتفاع و فاصله نسبت به صفحه کلید است.
۹- روشنایی محل کار باید مخلوطی از نورسفید و زرد بوده (ترجیحاً از لامپ مهتابی استفاده شود) و شدت آن درحدود ۳۰۰ لوکس باشد.
۱۰- برای به حداقل رساندن فشار بر روی گردن و کمر هنگام تایپ یک نوشته یا نامه ، استفاده از نگهدارنده های کاغذ برای قرار دادن نامه روی آن لازم است.

۱۱- برای اتاق کار، دمای ۲۳-۱۹ درجه سانتی گراد و رطوبت حدود ۵۰ درصد مناسب است.

۱۲- بهتر است با باز کردن درب و پنجره ها و یا تعبیه دستگاه تهویه ، هوای اتاق به طور مرتب تعویض شود.

۱۳- برای خود  از زیرپایی مناسب و راحت برای پاها استفاده کنید.

حرکات ورزشی که داخل اتاق کار یا میز کامپیوتر:

۱) در حالت کاملاً صاف بنشینید. دست ها در کنار بدن قرار بگیرند. به آرامی هر دو شانه را بالا ببرید. ۵ ثانیه مکث کنید و سپس شانه ها را رها کنید. این حرکت را ۵ مرتبه تکرار کنید.

۲) در حالت کاملاً صاف بنشینید. دست ها در کنار بدن قرار بگیرند. به آرامی هر دو شانه را ۵ مرتبه به جلو بچرخانید و سپس ۵ مرتبه به عقب بچرخانید.

۳) در حالت کاملاً صاف بنشینید:

۰۴۳۶۷۴۸۴.jpg

الف- هر دو دست را به صورت کشیده در جلوی خود بگیرید و انگشتان و مچ را باز و بسته کنید.(۵ مرتبه)

ب- هر دو دست را به صورت کشیده در طرفین خود بگیرید و انگشتان و مچ را باز و بسته کنید.(۵ مرتبه)

ج- هر دو دست را به صورت کشیده در بالای سر خود بگیرید و انگشتان و مچ را باز و بسته کنید.(۵ مرتبه)

۴) در حالت کاملاً صاف بنشینید:

الف- کف هر دو دست را به هم بچسبانید و تا جایی که ممکن است آرنج ها را بالا بیاورید.

ب- پشت هر دو دست را به هم بچسبانید و تا جایی که ممکن است آرنج ها را پایین بیاورید.

۵) در حالت کاملاً صاف بنشینید. دست ها در کنار بدن قرار بگیرند. سر را به یک سمت خم کنید، طوری که گوش به شانه همان سمت نزدیک شود. ۵ ثانیه مکث کنید و سپس به حالت اول برگردید (۵ مرتبه). حرکت را برای سمت دیگر تکرار کنید.

۶) سر را از حالت کاملاً صاف در راستای بدن به آرامی به پایین خم کنید، طوری که چانه به قفسه سینه نزدیک شود. ۵ ثانیه مکث کنید و به حالت اول برگردید.

۷) سر را از حالت کاملاً صاف در راستای بدن به آرامی به عقب خم کنید، طوری که احساس کشیدگی در جلوی گردن کنید. ۵ ثانیه مکث کنید و به حالت اول برگردید.

8) در حالت کاملاً صاف بنشینید. عضلات شکم را منقبض کنید (شکم را داخل بکشید). ۵ ثانیه مکث کنید. این حرکت را ۵ مرتبه تکرار کنید.

۹) در حالت کاملاً صاف بنشینید. پای راست را از روی زمین بلند کنید و مستقیم در راستای ران نگه دارید. ۵ ثانیه مکث کنید (۵ مرتبه). حرکت را با پای چپ تکرار کنید.

۱۰) بایستید و دست ها را در گودی کمر بگذارید. به آرامی و فقط ۱۰ درجه به عقب خم شوید و قفسه سینه را باز کنید. ۵ ثانیه مکث کنید و به حالت اول برگردید. (۵ مرتبه)

سپس ۳ تا ۵ نفس عمیق بکشید و به کار خود ادامه دهید.

در صورتی که مراحل بالا را رعایت نکردید و دچار درد شدید بهترین راه استراحت، ماساژ ملایم نواحی درگیر، ریلکس کردن عضلات و آرامش است.

ویژگیهای یک محیط کاری مناسب برای کاربران کامپیوتر به قرار زیر است :

۱ـ وجود سیستم تهویه مطبوع
۲ـ نور کافی و مناسب
۳ـ استفاده از میز مخصوص که دارای عرض و ارتفاع استاندارد باشد.
۴ـ استفاده از صندلی مخصوص کامپیوتر با ارتفاع قابل تنظیم برای جلوگیری از ناراحتی ستون فقرات کاربر .
۵ـ استفاده از زیرپایی برای قرار گیری مناسب و راحت پاها.

۶-کف پوش چوبی یا پلاستیکی برای جلوگیری از ایجاد الکتریسیته ساکن .
در صورتی که موارد گفته شده در بالا را رعایت کنید فواید بسیاری شامل موارد زیر نصیب شما خواهد شد :

- پیشگیری از اختلالات اسکلتی – عضلانی در بین شاغلین (مانند کمر درد ، سندروم تونل کارپال یا درد شدید در مچ دست ، درد ناحیه گردن ، درد ناحیه زانو یا آرنج و…)
- کمک به پیشگیری از حوادث شغلی
- افزایش میزان رضایت مندی کارکنان
- افزایش رفاه و آسایش کارکنان
- کمک به افزایش بهره وری در کار
- کمک به افزایش تولید

البته با وجود رعایت نکات فوق، باز هم امکان بروز بیماریهای خاص برای اپراتور وجود دارد کم تحرکی هنگام کار با کامپیوتر ، چشم دوختن در مدت طولانی به صفحه مانیتور و حرکات یکنواخت و تکراری مچ دست ، ممکن است سبب بروز انواع عوارض شوند.

۴۳۶.jpg

این نکات را  در مورد کار با کامپیوتر حتما رعایت کنید:

۱-در صورتی که درخشندگی صفحه مانیتور شما زیاد است آن را تنظیم کنید و در صورت لزوم از عینک ضد اشعه استفاده نمایید .

۲- در طول کار با کامپیوتر با تمرکز بر روی هر چیز دیگری به جز صفحه رایانه چشم ها را در حالت استراحت و آرامش قرار دهید .

۳- پلک بزنید ، بسیار از کاربران کامپیوتر حتی به اندازه کافی پلک نمی زنند ، این امر منجر به خشک شدن چشم و مشکلات دیگری می شود .

۴- در صورتی که زیاد تایپ می کنید از نگهدارنده کاغذ استفاده کنید.

۵- مچ شما نباید در حالت خم قرار گیرد و در زمان استفاده از کیبرد ، موس و سایر وسایل ورودی مچ باید در امتداد ساعد باشد تا دچار عوارض مزمن در مچ دست نشوید.

۶- بازو ها و آرنج ها زمانی آرامش دارند که نزدیک بدن باشند .

۷- در فاصله زمانی ۴۵ دقیقه تایک ساعت از جای خود بلند شوید چند قدم راه بروید و نرمش کنید به این کار که کلاً ۳ تا ۵ دقیقه در هر نوبت طول می کشد به چشم وقت تلف کردن نگاه نکنید  

در صورتی که نمی توانید نکات بالا را رعایت کنید حداقل موارد زیر را حتما رعایت کنید :
۱- تا می توانید هنگام کار از جایتان بلند شوید و حرکت داشته باشید.

۲- تا جایی که ممکن است وسایل روی میز را در دسترس خود قرار دهید تا برای استفاده از آنها لازم نباشد مرتب روی میز خم شوید.

۳- هنگام کار عضلات خود را شل و ریلکس(relax) کنید تا متحمل فشار انقباض عضلانی اضافی روی بدن خود نشوید.

  

342450.jpg

آشنایی درمان با عارضه خشکی و بیماری چشم درکار با کامپیوتر واینترنت :

بیماری CVS :
عارضه خشکی و بیماری چشم  CVS یک بیماری کار مداوم با مانیتور  ( صفحه نمایشگر)  است ؛ تقریباً ۳ تا ۴ درصد کسانی که زیاد با کامپیوتر کار می کنند گرفتار این علائم هستند. مهم ترین علائم CVS عبارتنداز: خستگی و خشکی چشم، سوزش، ریزش اشک و تاری دید و ممکن است سبب درد در گردن و شانه ها نیز بشود.
علت پیدایش عارضه CVS آن است که چشم انسان حروف چاپی را بهتر از حروف نمایش داده شده بر روی مانیتور می بیند، زیرا حروف چاپی تضاد بیشتری با صفحه سفید زمینه داشته و لبه های آن ها واضح تر است حال آن که درمورد صفحه مانیتور چنین نیست و لبه های آن به وضوح حروف چاپی نیستند بلکه حروف از یک مرکز با تفاوت رنگ بالا شروع شده و به تدریج کم رنگ تر می شوند و پس از تبدیل به خاکستری کمرنگ ناپدید می گردند.
یکی از مهم ترین دلایل خشکی و سـوزش چشـم هنـگام کار با کامپیوتر کاهش میزان پلک زدن است به طوری که افراد هنگام کار با کامپیوتر تقریباً یک پنجم حالت عادی پلـک می زننـد.
در این گفتار با زبان ساده و نگاه پزشکی در مورد یکی از شایع ترین بیماری چشمی و عارضه خشکی چشمان کاربر در هنگام کار با کامپیوتر است. مقوله را کمی جدی بگیرید!!!!
 
 
بیماری CVS
عارضه موسوم به CVS مجموعه ای از علائم چشمی و بینایی است که بر اثر کار با کامپیوتر ایجاد می شوند. تقریباً ۳ تا ۴ درصد کسانی که زیاد با کامپیوتر کار می کنند گرفتار این علائم هستند. با فراگیرتر شدن به کارگیری کامپیوتر تعداد کسانی که از عارضه CVS رنج می برند رو به افزایش است.
 
مهم ترین علائم CVS :
مهم ترین علائم CVS عبارتنداز: خستگی و خشکی چشم، سوزش، ریزش اشک و تاری دید. CVS همچنین ممکن است سبب درد در گردن و شانه ها نیز بشود.
 
علت پیدایش عارضه CVS :
 علت پیدایش عارضه CVS آنست که چشم انسان حروف چاپی را بهتر از حروف نمایش داده شده بر روی مانیتور می بیند، زیرا حروف چاپی تضاد بیشتری با صفحه سفید زمینه داشته و لبه های آن ها واضح تر است حال آن که درمورد صفحه مانیتور چنین نیست و لبه های آن به وضوح حروف چاپی نیستند بلکه حروف از یک مرکز با تفاوت رنگ بالا شروع شده و به تدریج کم رنگ تر می شوند و پس از تبدیل به خاکستری کمرنگ ناپدید می گردند. بنابراین لبه های حروف بر روی صفحه مانیتور وضوح حروف چاپی را ندارد.
 
خشکی و سـوزش چشـم هنـگام کار با کامپیوتر:
 یکی از مهم ترین دلایل خشکی و سـوزش چشـم هنـگام کار با کامپیوتر کاهش میزان پلک زدن است به طوری که افراد هنگام کار با کامپیوتر تقریباً یک پنجم حالت عادی پلـک می زننـد.
 این مسأله به همراه خیره شدن به صفحه مانیتور و تمرکز بر روی موضوع کار سبب می شود تا پلک ها مدت بیشتری بازبماند و در نتیجه اشک روی سطح چشم سریع تر تبخیر می شود.
 
کاهش عوارض CVS :
کارشناسان برای کاهش عوارض CVS رهنمودهائی را توصیه می کنند از جمله آن که:
- اگر پیوسته با کامپیوتر کار می کنید، بهتر است هنگام کارکردن با آن به طور ارادی پلک بزنید، این کار سبب می شود سطح چشم شما با اشک آغشته شده و خشک نشود.
-در صورتی که مشکل شما شدید باشد می توانید از قطره های اشک مصنوعی استفاده کنید. مرکز مانیتور باید حدود ۱۰ تا ۲۰ سانتی متر پایین تر از چشمان شما باشد. این وضعیت علاوه بر این که باعث می شود پلک ها پایین تر قرار گیرند و سطح کمتری از چشم در معرض هوا باشد .
- از خستگی گردن و شانه ها نیز می کاهد. در این موارد هم باید مانتیور را در ارتفاع مناسب قرار داد و هم ارتفاع صندلی را نسبت به میز کار تنظیم کرد به طوری که ساعد شما هنگام کار با صفحه کی بورد موازی با سطح زمین باشد.
-مانیتور خود را طوری قرار دهید که نور پنجره یا روشنایی اتاق به آن نتابد. هنگام کار با کامپیوتر سعی کنید پرده ها را بکشید و روشنایی اتاق را نیز به نصف وضعیت معمولی کاهش دهید.
-اگر از چراغ مطالعه بر روی میز خود استفاده می کنید آن را طوری قرار دهید که به صفحه مانیتور یا چشم شما نتابد. همچنین می توانید صفحه های فیلتر نیز بر روی صفحه مانیتور نصب کنید. تابش نو ر به صفحه مانیتور سبب کاهش تفاوت رنگها و در نتیجه خستگی چشم می شود. این موضوع به خصوص زمانی که زمینه صفحه تیره باشد شدیدتر خواهد بود.
- هر از چند گاهی به چشمان خود استراحت دهید. سعی کنید هر ۵ تا ۱۰ دقیقه چشم خود را از مانیتور برداشته و به مدت ۵ تا ۱۰ ثانیه به نقطه ای دور نگاه کنید. این کار سبب استراحت عضلات چشم می شود. همچنین به شما فرصت می دهد پلک بزنید و سطح چشم شما مرطوب شود. اگر مجبورید که متناوباً به یک صفحه نوشته و مانیتور نگاه کنید (خصوصاً درمورد تایپییست ها)
-ممکن است چشم شما خسته شود زیرا باید تطابق خود را تغییر دهد. برای جلوگیری از این عارضه سعی کیند صفحه نوشته شده را در حداقل فاصله و هم سطح با مانیتور قرار دهید. برای این کار می توانید از دستگاه گیره کاغذ استفاده کنید. – فاصله مانیتور با چشمان شما باید ۵۰ تا ۶۰ سانتی متر باشد.
- روشنایی و کنتراست مانیتور خود را تنظیم کنید. میزان روشنایی مانیتور باید با روشنایی اتاق هماهنگی داشته باشد. یک روش برای تنظیم روشنایی مانیتور این است که به یک صفحه وب با زمینه سفید نگاه کنید. اگر سفیدی صفحه برای شما مثل یک منبع نور است روشنایی مانیتور زیاد است و باید آن را کم کنید.
-در مقابل، اگر صفحه کمی خاکستری به نظر می رسد روشنایی را زیاد کنید. در مجموع روشنایی باید در حدی باشد که چشمان شما احساس راحتی کنند. اختلاف رنگ مانیتور باید حداکثر باشد تا لبه های حروف بیشترین تفاوت رنگ را داشته باشد.
در این گفتار با زبان ساده و نگاه پزشکی در مورد یکی از شایع ترین بیماری چشمی و عارضه خشکی چشمان کاربر در هنگام کار با کامپیوتر یا همان رایانه خودتان است.
بدیهی است انتخاب مانیتور مناسب با مشخصات فنی جالب اگر چه گرانقیمت به نظر برسد اما بهترین و مطلوبترین راه حل است . در آینده در مورد بیماری کاربری اینترنت و کامپیوتری سخن خواهیم گفت به طوری که با بیماری آشنا می شوید که براثر کار مداوم و نامطلوب با مانیتور صفحه نمایشگر کامپیتور کاربر کور و نابینا می شوید کمی مسله را جدی بگیرید

عوارض و مشکلات کار اداری و پشت میز نشینی :

 مشاغل اداری و پشت میزنشینی این روزها بسیار زیاد شده است و متأسفانه اثرات مضر آن بر جسم افراد روز به روز بیشتر دیده می شود. در واقع بدن ما طوری طراحی نشده است که بتوانیم ساعت های متمادی را پشت میز بنشینیم. اما به ناچار بسیاری از ما به انجام چنین کاری مشغول هستیم، بخصوص اگر با رایانه کار می کنیم، فشار زیادی به بدن ما وارد می شود. در اینجا سعی می کنم که به عوارض شایع و متداول چنین مشاغلی و نیز راه های حفظ سلامت جسم اشاره کنم.

۱- از عوارض شایع و دردسر آفرین، افزایش وزن است. بنابراین این گونه افراد باید حتماً در طول روز برنامه پیاده روی، دو یا ورزش های دیگر را داشته باشند. باید توجه داشت که این برنامه ورزشی حتماً در طی روز آنها گنجانده شود.

۲- خطر دیگر این جور مشاغل ضعف عضلانی مثل عضلات سرین، شکم و پشت است که موجب کمردرد یا تغییر شکل بدن می شود و گاهی این تضعیف عضلات به حدی شدید است که فرد بارها و بارها به دلیل کمردرد و درد پشت مجبور به استراحت در منزل می شود. بنابراین این افراد حتماً باید در اوقات فراغت خود در طول روز، ورزش های مخصوص کمر، پشت و گردن را انجام دهند تا این عضلات استحکام خود را حفظ کنند. همان طور که پشت میز کار خود نشسته اید می توانید عضلات شکم و سرین را چند بار و هر بار به مدت ۱۰ دقیقه سفت و بعد رها کنید. بهتر است بیش از ۵۰ دقیقه به طور ممتد پشت میز خود ننشینید، بلکه بعد از ۵۰ دقیقه نشستن چند دقیقه بلند شوید، کمی راه بروید، کمر خود را به طرفین خم و راست کنید. دستهایتان را از ناحیه کتف بچرخانید. بکوشید دستان خود را باز کرده و حالت کششی به بدن بدهد تا عضلات گردن، کمر، پشت، ران، شانه و سینه به حالت کشش در آیند و تقویت شوند.

۳- استفاده از صندلی ارگونومیک با قابلیت تنظیم را فراموش نکنید. ارتفاع صندلی تان باید به گونه ای باشد که کف پایتان روی زمین قرار گرفته و زانوهایتان زاویه ۹۰ درجه داشته و ران هایتان موازی زمین باشد.  صندلی باید در قسمت گودی کمر، محدب و در قسمت پشت دارای کمی قوس مقعر باشد. صندلی های کامپیوتر بهتر است دسته دار باشند. فراموش نکنید حتماً هنگام کار با کامپیوتر به پشتی صندلی تکیه کنید تا از کمر و ستون فقرات شما حمایت کند. ضمناً فقط هنگامی که با موس کار نمی کنید و تایپ انجام نمی دهید، ساعد شما باید بر روی دسته صندلی قرار گیرد.

۴- مانیتور مناسب بکار برید. بهتر است مانیتور در مرکز میز و درست در مقابل چشم شما قرار گیرد. هر چه صفحه مانیتور بزرگتر باشد تصویر راحت تر دیده می شود و تطابق و تقارب چشم ها کمتر شده و بنابراین دیرتر خسته می شود. فاصله مناسب مانیتور تا چشمان شما ۵۰ تا ۶۰ سانتی متر یا معادل یک دست کشیده شماست. بخش بالایی مانیتور باید هم سطح چشمان شما باشد. برای این کار می توانید صندلی خود را بلندتر کنید و یا مانیتورتان را پایین تر بیاورید. فراموش نکنید اگر از عینک استفاده می کنید، مانیتور را کمی به سمت بالا بچرخانید، طوری که بخش پایینی آن به چشم شما نزدیک تر باشد.

۵- خستگی چشم از دیگر عوراض کار با رایانه است. از خیره شدن به تصویر مانیتوری که نقص دارد بپرهیزید. تماشای تصاویری که برفک یا لرزش دارد، چشم را خسته می کند. استفاده از عینک برای افرادی که دارای عینک هستند، هنگام کار با کامپیوتر ضرورت دارد. اما استفاده بی مورد از عینک هایی که دارای شیشه های رنگی هستند سبب خستگی چشم خواهد شد.

هرگز به مدت طولانی به مانیتور نگاه نکنید. حداکثر پس از هر ۲ ساعت، ۵ دقیقه چشمان خود را ببندید. یک روش دیگر برای رفع خستگی چشم این است که هر ۲۰ دقیقه، ۲۰ ثانیه به چشمانتان استراحت دهید و اشیاء دور را در فاصله ۶ متری نگاه کنید.

اندازه حروف باید ۲ تا ۳ مرتبه بزرگتر از ریزترین متنی باشد که شما می توانید بخوانید. به علاوه خواندن مطالب با رنگ مشکی بر روی صفحه سفید بسیار آسان و واضح است. اگر مطلبی را در صفحه مانیتور مطالعه می کنید، به علت تغییرات دائمی جسم دیدنی و تغییرات دائمی نور خواندن بسیار خسته کننده می شود و این عمل فشار زیادی به عضلات چشم وارد می کند. نکته مهم دیگر برای کاستن از خستگی چشم این است که نور مانیتور را تنظیم کنید .شما باید نور مانیتورتان را به گونه ای تنظیم کنید که تقریباً مشابه سطح روشنایی محیطی باشد که دقیقاً در پشت آن قرار دارد. اگر بین روشنایی مانیتور و محیط پیرامون آن تفاوت روشنایی شدید وجود داشته باشد، شما دچار سردرد و مشکلات بینایی خواهید شد. بنابراین در ساعات مختلف روز، نور مانیتورتان را با نور اتاق تنظیم کنید.

۶- درد انگشتان و مچ دست و نشانگان تونل مچ دست از عوارض استفاده مستمر از کامپیوتر و سایر وسایل اداری محیط کار است. برای پیشگیری رعایت نکات زیر ضروری است:

باید صفحه کلید کامپیوتر هم سطح آرنج شما یا هم ارتفاع با دسته صندلی قرار گیرد. به طوری که تقریباًَ صفحه کلید هم سطح ران های شما پشت میز کامپیوتر باشد. در شرایط مطلوب ساعدها تقریباً موازی با افق بوده و زاویه بین مچ دست و ساعد ۵ تا ۱۰ درجه است و زاویه بین بازو و ساعد روی دسته صندلی باید حدود ۹۰ درجه باشد. در هنگام تایپ کردن از هر دو دست کمک بگیرید و با نیروی متوسط و ملایمی روی صفحه کلید فشار وارد کنید. فراموش نکنید که هنگام تایپ کردن نباید مچ دستتان بر روی جایی قرار گیرد یا خم شود و به سمت بالا یا پایین زاویه دار قرار نداشته باشد. گاهی به مچ هایتان استراحت دهید و به آنها ورزش دهید.

۷- دردهای مزمن گردن و شانه هم می تواند از الطاف کار با رایانه باشد. به منظور پیشگیری از این عارضه اولاً صفحه مانیتور را دقیقاً روبروی خود قرار دهید و از قرار دادن آن در گوشه های میز خودداری کنید تا مجبور نشوید هنگام استفاده از آن، به خصوص موقع تایپ، مرتباً گردن خود را به این سو و آن سو بگردانید. همچنین سعی نمایید در نزدیکترین فاصه از صفحه کلید باشید تا از مشکلات مختلف گردن و شانه در امان باشید

منبع : سایت پزشکان بدون مرز


 
 
آلودگی های صنعت برق
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:۱٥ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ فروردین ۱۳۸۸
 

انواع آلودگی نیروگاه‌ها

شاید زمانی که به آلودگی نیروگاه‌ها فکر می‏کنیم، قبل از هرچیز فاجعه چرنوبیل را به‏خاطر می‏آوریم، و یا دودکشهای بلند درنظرمان مجسم می‏شود. تاثیرات زیست محیطی منفی نیروگاه‌ها به فاجعه اتمی یا آلودگی هوا محدود نمی‏شود. تولید مقادیر عظیم انرژی الزاماً با افت‏هایی در منابع آن، تخلیه خاکستر و دیگر آلاینده‏ها در هوا، ایجاد اختلال در رواناب رودخانه ها و بسیاری از عوارض و پدیده‏های دیگر همراه است که همگی در تغییر زیست‌کره موثر می‏باشند. برق را می‏توان به روشهای متعدد تولید کرد که هریک از آنها ویژگیهای فنی ، اقتصادی و محیطی منحصر به فردی دارد. هر روش تولید، مجموعه تأثیرات محیطی خاص خود را دارد که قبل از هر چیز با خصوصیات ذاتی فن‏آوری مورد استفاده تعیین می‏شوند. حتی نیروگاه‌هایی که از فن‏آوری‏های اصلی یکسانی استفاده می‏کنند، بسته به شرایط بومی متفاوت، تأثیرات محیطی کاملاً متفاوتی دارند. این تأثیرات را می‏توانیم به‏صورت زیر طبقه‏بندی کنیم:
آلاینده‏های گازی
نشر آلاینده‏های گازی از دودکش نیروگاه‌های حرارتی با سوخت فسیلی، یکی از عوامل مهم انتشار آلودگی در این نیروگاه‌ها است. ترکیبات حاصل از احتراق سوخت‏های فسیلی عبارتند از: اکسیدهای کربن، خاکستر فرار، ذرات نسوخته یا نیم‏سوز سوخت، اکسیدهای گوگرد، اکسیدهای ازت و گازهای ناشی از سوخت ناقص مثل هیدروکربورها، که تمام این ترکیبات، سمی، خطرناک و گاه سرطان‏زا هستند. در ایران در سال 79 با مصرف حدود 5/6 میلیارد لیتر مازوت، 3/1 میلیارد لیتر گازوئیل، و 23 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی برای تولید برق، طی یکسال حدود 300 هزار تن گازSO2 و حدود 72 میلیون تن گاز CO2 و 110 هزارتن اکسیدهای ازت وارد هوا شده است. منواکسیدکربن یکی از آلاینده‏های موجود در گاز خروجی از نیروگاه‌ها است. انتشار ذرات معلق نیز از دیگر عوامل آلوده کننده هوا است که بیشتر منابع انتشار آن ناشی از احتراق سوخت های فسیلی است. درمیان منابع و صنایع مختلف، نیروگاه‌ها پس از بخش حمل و نقل، بیشترین سهم را در آلوده‏کردن محیط زندگی انسان دارند .در مقایسه آمار سال‌های مختلف می‏توان‏گفت که نیروگاه‌های بخاربیشترین سهم را در انتشار آلاینده‏ها دارند. اما در اینجا گذشته از نوع نیروگاه، نوع سوخت هم اهمیت پیدا می‏کند. گاز طبیعی سوختی است که بیشتر از سایر سوختها در نیروگاه‌های توربین بخار به‏کار می‏رود. گرچه گاز طبیعی یک سوخت فسیلی منتشر کننده CO2 است، اما انتشار کربن آن بسیار کمتر از زغال سنگ یا نفت جایگزین می‏باشد. آلایندگی SO2 گاز طبیعی ناچیز است. آلایندگی NOx آن گرچه درخور توجه است، اما راههای کاهش آن ساده‏تر از مورد زغال‏سنگ می‏باشد. زغال سنگ بیشتر از سایر روشهای تولید الکتریسیته، کربن منتشر می‏کند. همچنین هنگام استخراج از معدن و نیز موقع حمل به فواصل دور، گازهای گلخانه‏ای بطور غیر مستقیم منتشر می‏شوند. علاوه برآن احتراق زغال سنگ، با انتشار اسیدهای SO2 و NOxو ذرات تجزیه‌پذیر توام‏است. بسیاری از جوامع این موضوع را پذیرفته‏اند که گاز طبیعی کم زیان‏تر از سایر روشهای تولید الکتریسیته‏است و استفاده از آن‏برای تولید برق، مرحله‏مناسبی درانتقال کامل به انرژی پایدار آینده محسوب میشود .
آلودگی تشعشعی
تاثیرات زیست محیطی نیروی هسته‏ای، با ریسک وعدم‏اطمینان مشخص می‏شود. قبل از هر چیز باید از ریسک فاجعه اتمی نام برد.در نیروگاه‌های برق هسته‏ای و تأسیسات وابسته به آن که از فن‏آوریهای پیچیده برخوردارند، آنچه که به صورت حادثه‏ای «بسیار ناچیز» شروع می‏شود، می‏تواند به سرعت از کنترل خارج شود و فاجعه بزرگی به بار آورد. در نیروگاه «چرنوبیل» از زمانی که رایانه برای توقف راکتوراعلام خطر کرد تاتخریب کامل راکتور، بیشتر از 90 ثانیه طول نکشید .زباله‏های حاصل از فعالیت یک نیروگاه هسته‏ای با سوخت اورانیوم به قدری آلوده‏است که برای بشر خطرهای جدی به‏وجود می‏آورد. بیشتر زباله‏های هسته‏ای، قرن‏ها به‏طور خطرناک برجای می‏مانند و ممکن است زندگی نسل‏های آتی را به‏خطر بیاندازند. اگر تمام مواد زاید نیروگاه‌های اتمی سال 2000 در یک زمین فوتبال جمع شوند، بلندی آن به ارتفاع 8/1 متر خواهد رسید.
محصول فرعی دیگر راکتورهای هسته‏ای، پلوتونیوم‏است که می‏توان از آن به عنوان سوخت هسته‏ای استفاده‏کرد. ولی پلوتونیوم به دلیل عمر طولانی، برای بشر خطرناک است و باید به دقت به کار رود. برای نمونه اگر یک ذره کوچک از پلوتونیوم وارد ریه شود، سبب بروز سرطان می‏شود. آنچه اهمیت بیشتری دارد این است که پلوتونیوم جزء اصلی ساخت بمب اتم است و تنها ده کیلو از آن برای ساختن یک بمب با نیروی تخریبی 100 تنTNT کافی استآخرین پیش بینی آژانس بین‏المللی انرژی که یکی از وظایف آن ارتقاء و توسعه انرژی اتمی است، نشان می‌دهد که سهم نیروی برق هسته‏ای نسبت به کل برق تولیدی در مقایسه با میزان فعلی، 16% کاهش خواهد یافت و تا سال 2020 میلادی این مقدار در حدود 10 تا 14 درصد خواهد بود. ملاحظات ایمنی و هزینه‏های مرتبط با فن‏آوری مورد استفاده برای کاهش ریسک حوادث، نقش بسزایی در کاهش میزان استفاده از برق هسته‏ای داشته‏اند.
آلودگی حرارتی
براساس آمار سال 1980 حدود20% کل آبهای جاری به‏مصرف خنک‏کردن نیروگاه‌ها رسیده‏است و درحال حاضر نیاز آبی نیروگاه‌ها 50% کل نیاز انسانی و 75% کل نیاز صنعتی را تشکیل می‏دهد. آلودگی حرارتی هر نوع انتقال حرارت نامطلوب به محیط زیست است که می‏تواند آلودگی حرارتی آبی (پساب حاصل از زیر آب بویلرها، پساب خروجی از سیستم‏های خنک‏کن) و یا آلودگی حرارتی گازی (بخار یا هوای داغ خروجی از سیستم‏های خنک کن، و گاز خروجی از اگزوزها) باشد. تخلیه پساب حرارتی باعث تغییراتی در اکوسیستم آب های پذیرنده می‏شود و به دنبال آن تغییراتی در زندگی آبزیان مجاور خود به‏وجود می‏آورد.
پساب های صنعتی
میزان آب مصرفی برای یک نیروگاه بخاری در هر مگاوات ساعت معادل 2 تا 3 مترمکعب تخمین زده شده است و با این فرض که 70 درصد مقدار الکتریسیته تولیدی در جهان را نیروگاه‌های بخاری تولید می‏کنند، مقدار متوسط مصرف سالیانه آب خام به 1014 × 5/6 مترمکعب خواهد رسید که قسمت اعظم آن به فاضلاب های نیروگاهی تبدیل شده و در آلوده‏سازی منابع آبی مختلف جهان سهم بسزایی را به خود اختصاص خواهد داد.نیروگاه‌های بخار، ازجمله صنایع تولید کننده پساب هستند که با ایجاد آلودگی در آبهای سطحی و عمقی منطقه، سهم بسیاری در آلودگی آب ها دارند. نیروگاه‌های گازی چنین پسابی تولید نمی‏کنند. عمده منابع تولید پساب‏های صنعتی در نیروگاه‌های بخار، مربوط به واحدهای تصفیه آب خام، زیر آب برج‏های خنک کننده تر، و شست‏وشوی شیمیایی تجهیزات به‏کار رفته در بویلر و متعلقات آن است. این پساب ها از نظر کیفی بیشتر به پنج گروه پساب‏های نمکی، پساب های سمی، پساب های بهداشتی، پساب های آلوده به سوخت و روغن، و پساب‏های داغ تقسیم می‏شوند.
آلودگی میدان‏های الکتریکی و مغناطیسی
آلودگی برق فقط به نیروگاه‌ها محدود نمی‏شود. خطوط انتقال و پست‏های فشارقوی از مکان‏هایی است که علاوه بر نیروگاه، به علت وجود جریان‏ها و ولتاژهای بالا، دارای میدان‏های الکتریکی و مغناطیسی بالایی هستند. محوطه ژنراتور، ترانس‏های اصلی در نیروگاه‌ها، زیرباس بازها، بریکرها و دیگر تجهیزات فشار قوی پست، از جمله مناطق مهم ایجاد میدان‏ها هستند.
درمورد زندگی در کنار خطوط فشار قوی باید گفت اثرات وتغییرات ناشی از انتقال برق بر روی محیط زیست و سلامت انسان‏ها آنچنان کند است که تقریباً نادیده گرفته می‏شود. خطوط انتقال همچنین ممکن است پوشش‏های گیاهی را در مسیر خود از بین ببرند.
آلودگی صوتی
براساس اندازه‏گیریهای انجام گرفته برروی اکثر نیروگاه‌های کشور، قسمت های توربین، ژنراتور، مشعل‏ها، دی‏اریتورها، پمپ های تغذیه و دمنده‏های هوایی بویلر از منابع مهم تولید صدا بوده و از سروصدای زیادی برخوردارند، به‏طوری که در بعضی نیروگاه‌ها شدت تراز صوت از مرز 115 دسی‏بل نیز می‏گذرد واین درحالی است که استاندارد شدت تراز صوت 85 دسی‏بل است.
تأثیر مثبت یا منفی منابع آبی بزرگ
گفته می‌شود برق آبی برای محیط زیست مشکل به‏وجود نمی‏آورد و موجب افزایش گرمای خاک یا باران اسیدی نمی‏شود. علاوه بر آن به‏علت زیاد شدن سطح تبخیر آب و بالارفتن رطوبت منطقه، شرایط اقلیمی منطقه در مقیاس کوچکی بهبود یافته و سطح پوشش گیاهی و غلظت اکسیژن افزایش می‏یابد.{25} اما باید گفت شاید بیش از هر روش دیگر تولید الکتریسیته، تأثیرات زیست محیطی نیروگاه‌های آبی بزرگ به دست خود انسانها است. توانایی تهیه مقادیر فراوان برق در کشورهای پیشرفته بدون تقریباً هیچ نوع آلودگی گازهای گلخانه‏ای را می‏توان با ترک خوردن و شکسته شدن سد در جوامع دیگر و تخریب اکوسیستم مقایسه کرد. تأثیرات زیست محیطی نیروگاه‌های آبی بزرگ، تقریباً به‏طور کامل نتیجه فعالیت‏های مرحله ساخت است. به‏عبارت دیگر اگر فساد، کم‏کاری، سهل‏انگاری و نظایر آن در مرحله ساخت نیروگاه آبی وجود نداشته باشد، در آینده نیز فقط تأثیرات مثبت زیست محیطی را برای این نیروگاه‌ها خواهیم دید. در آن صورت شاید تنها اثر منفی این نیروگاه‌ها، وسعت زمینی باشد که مورد استفاده قرار می‏گیرد، زیرا ممکن است عده‏ای را مجبور به مهاجرت کند و یا منطقه‏ای که گیاه دارد زیر آب برود.
آلودگی منابع تجدیدپذیر
به‏موازات استفاده بشر از منابع تمیزتر، حساسیت او نسبت به آلودگیها نیز افزایش می‏یابد. مثلاً در مورد نیروگاه‌های بادی، از کشته‏شدن پرندگان و نیز سر و صدا به‏عنوان مسایل زیست محیطی یادشده است. و یا درمورد منابع آبی کوچک، به احتمال از دست رفتن جانوران نادر به دلیل تغییردر جریان رودخانه اشاره شده است. انرژی خورشیدی نیز به بدمنظری و اشغال زمین محکوم شده است. دراین صورت باید گفت این‏تنها نوع اشغالگری است که به سود همگان خواهد بود و باید از آن استقبال کرد!
سایت فناوری صنعت آب و برق


 
 
ایمنی در جانمایی تجهیزات
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:۱۳ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ فروردین ۱۳۸۸
 

با استفاده از مقاله آقای دکتر محمودی – فصلنامه علمی تخصصی فرایند

جانمایی واحد موضوع مهمی در ایمنی و اقتصاد طرح است. جانمایی می تواند از طریق جداکردن و کم کردن خطرات ، حداقل کردن لوله کشی های آسیب پذیر ، مستقل کردن حوادث ( یک حادثه منجر به ایجاد حوادث مشابه نشود ) ، حداقل کردن تماس ( با مواد سمی و اشتعال پذیر ) ، ساخت واحد به شیوه ایمن و اقتصادی ، عملکرد ایمن و اقتصادی ، نگهداری ایمن و اقتصادی ، طراحی ایمن اطاق کنترل ، تجهیزات کنترل اضطراری ، تجهیزات آتش نشانی ، دسترسی به امکانات برای حالات اضطراری و امنیت روی ایمنی یک واحد صنعتی مؤثر باشد. همچنین جانمایی اثر زیادی روی اقتصاد واحد دارد چون با زیاد شدن مساحت واحد اگر چه ایمنی واحد بیشتر می شود ولی از طرفی هزینه خرید زمین ، لوله کشی و عملیات واحد بیشتر می شود ، پس زمین باید به اندازه کافی در دسترس باشد ولی هیچ مساحتی از آن به هدر نرود.
موضوعاتی که تحت عنوان جانمایی بررسی می شوند بسیار گسترده هستند از جمله : تکنیک های جانمایی ، مهندس ساختمان و فنداسیون ها ، وزن تجهیزات ، طبقه بندی مناطق پر خطر ، کار با مواد ، راهها ، فاصله جدایی ، لوله کشی ، خوردگی ، ساختمانها ، سازه ها و دسترسی ، امکان فرار و نجات ، روشنایی ، روشنایی اضطراری ، تهویه ، مقاومت در برابر باد ، زلزله و سیل ، مقاومت در برابر فرسایش ، محل کمپرسورها ، محل اتاق کنترل ، پناهگاه ، ذخیرع مواد ، جلوگیری از آتش ، دودکش ها ،تخلیه ها ، اتصال به زمین ، آمادگی برای زمستان ، طرحهای بخش بخش شده ، طرح های در سطح دریا ، بررسی مخاطرات وسایل بسیار دیگر.
باید دقت داشت که همه اصول و نتایجی که اینجا بحث می شوند مربوط به یک حالت خاص هستند و باید برای سایر حالات همه اصول دوباره بررسی شوند. چون احتمال دارد موضوعی که برای یک طرح خیلی مناسب و حتی ضروری به نظر بیاید برای طرح دیگری غیرلازم و گاهی خطرناک باشد .گاهی حتی 2 واحد یکسان در یک طرح ( برای افزایش ظرفیت نمی توان تجهیزات را تا هر اندازه دلخواه بزرگ طراحی کرد بلکه گاهی باید دو یا چند واحد موازی و مشابه با هم کار کنند. ) یک جانمایی یکسان ندارند. اگر چه می توان چنین واحدهایی را یکسان نیز جانمایی کرد ولی اگر آنها به شکل تصویر آینه ای هم باشند ( اجزای تغییر مکان چرخشی بدهند ) مزایایی دارد از جمله دسترسی ساده تر از طریق یک راه ارتباطی و ارضای این نیاز که هر دو واحد از یک خط لوله خوراک یا سرویس بگیرند و به یک خط نیز محصول خود را تحویل بدهند.
ملاحظات ایمنی در جانمایی
در اینجا به طور پراکنده مسایلی که در ایمنی جانمایی نقش دارند ارائه می شوند . مسلماً هر کدام از این مسایل مربوط به یک یا چند مورد از ملاحظات کلی قبلی می باشد.
1- بین تجهیزاتی که با مواد اشتعال پذیر سروکار دارند و منابع ایجاد شعله و جرقه مثل کوره ها باید حداقل فاصله ای در نظر گرفته شود که بسته به نوع منبع نشتی و نوع منبع شعله فاصله ها متغیر هستند ( منابع نشتی را می توان به سه نوع کلی طبقه بندی کرد ، نشتی همیشگی ، نشتی محتمل به شکل منظم یا رندوم و نشتی غیر محتمل ).
2- کانالهای روباز فاضلاب یا تخلیه های مرتبط با فاضلاب های بسته نباید در معرض منابع جرقه باشند چون امکان تماس موارد اشتعال پذیر موجود در فاضلابهای صنعتی با جرقه و ایجاد آتش سوزی وجود دارد.
3- برای کوره هایی که با سوختهایی با گوگرد بالا کار می کنند و دودکشهای مشعل و زباله سوزها ( Incinerator) باید فضای کافی برای جلوگیری از انتشار مواد سمی در نظر گرفت.
4- مسیرهای فرار مناسب بخصوص در اطراف طرحهای پر مخاطره بسیار ضروری است.
5- راکتورهایی که امکان انجام واکنش مهار نشدنی دارند را باید با دیوارهای امنیتی از سایر نقاط جدا کرد.
6- تجهیزاتی که با ذرات ریز و گرد وغبار سروکار دارند مثل سیکلونها و مجاری مختلف عبور چنین موادی می توانند منبعی برای انفجار باشند که البته از سایر منابع انفجار ضعیف ترند ولی نباید نادیده گرفته شوند.
7- به دور بودن محل تخلیه های گازی از منابع جرقه باید توجه کرد و حتی تخلیه سیکلونها و خشک کن هایی که احتمال حضور گرد وغبار اشتعال پذیر دارند نیز از این قضیه مستثنی نیستند.
8- به روغن های به کار رفته در Mechanical Seal پمپها و دمای فلش آنها و دمای عملیاتی پمپ باید توجه کرد.
9- برای مواد خورنده باید تجهیزات ویژه ای در نظر گرفت که اشخاص و تجهیزات در معرض نشتی اینگونه مواد قرار نگیرند. فنداسیونها ، کف واحد ، راهروها و محل عبور ، سکوهای عملیاتی ، راه پله ها و محافظ آنها و تخلیه ها در واحدهایی که با مواد خورنده سروکار دارند باید به خوبی جانمایی شوند تا در صورت نشتی احتمالی خطری متوجه تجهیزات مذکور نباشد.
10-در لوله کشی های مواد سمی و اشتعال پذیر باید تا حد امکان از جوش به جای اتصالات پیچی و فلنجی استفاده کرد.
11-بهتر است در لوله کشی ، خطوط بخار در بیرونی ترین بخش قرار بگیرند و برای لوله های انتقال مایعات شیب کمی در نظر گرفت تا هنگامیکه در لوله ماده ای منتقل نمی شود ، مایعی نیز در لوله باقی نمانده و باعث مشکلات ایمنی ( از نظر آتش سوزی و نشت مواد سمی و اشتعال پذیر ) و خوردگی نشود.
12-محل نمونه گیری و یا باز و بسته کردن شیرهای دستی باید در سطح زمین و یا روی سکوهای مناسب باشد و در معرض نشتی از لوله ها و تجهیزات نباشد.
13-نردبانها باید به نحوی باشند که هنگام رفت و آمد از آنها روی شخص متوجه وسیله باشد و پشت به تجهیز بالا یا پایین نرود. همچنین نگهدارنده های نردبانها نیز نباید به سطح تجهیزاتی جوش داده شوند که دمای بالایی دارند.
14-اسناد همه تغییرات در واحدها و لوله کشی و تجهیزات باید به خوبی نگهداری شود و به روز باشد تا در هنگام ایجاد خطرات و یا تغییر در واحد مشکل کمتری وجود داشته باشد.

 
 
لزوم استفاده از دستکش های ایمنی
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:۱٠ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ فروردین ۱۳۸۸
 

دستکش محافظ
موقعیت هایی در کار وجود دارند که به خطر افتادن ایمنی وسلامت افراد به دلیل تماس پوستی ، در آن اجتناب ناپذیر است. در این صورت بکار بردن روش هایی غیر از استفاده از دستکش های محافظ ، برای کنترل خطرات عملاً معقول نیست. لذا کارفرما قانوناً مسؤول خواهد بود که به هر یک از کارکنانی که ممکن است در معرض خطر قرار گیرند دستکش محافظ ارایه نماید.
افراد و مشاغل
کارکنان امور بهداشت ، نظافتگران ، کارکنان سردخانه ، کارکنان آزمایشگاه ، تکنسین های برق ، کارکنان امور غذایی ، جوشکاران ، آرایشگران ، داربست بندها ، باطری سازها و افراد مشاغل در کارخانجات تولید باطری ، پتروشیمی ، صنایع نفت ، واحدهای نقاشی ، کارخانجات تولید رنگ و صنایع خودروسازی ملزم به استفاده از دستکش می باشند.
کارفرمایان و وظایف
کارفرمایان محترم موظفند نسخه هایی از MSDS ( برگه های اطلاعات ایمنی مواد ) را برای هر یک از مواد خطرناکی که در محل کار وجود دارد به منظور نشان دادن تطابق دستکش ها با MSDS تهیه کنند. همچنین می بایست کارگران را از نحوه صحیح استفاده مطلع کرده و همینطور به عملکرد کارکنان جهت حصول اطمینان از استفاده صحیح از دستکش ها ، نظارت داشته باشند.
کارکنان و وظایف
کارکنان می بایست طبق دستورالعمل از دستکش ها استفاده کنند. برای مثال دستکش ها را قبل و بعد از استفاده به منظور تشخیص ضعف ها و نقص ها بازبینی نمایند. همچنین قبل و بعد از استفاده دست ها را کاملاً شسته و خشک نمایند. به علاوه در صورت بریدگی و خراش دستکش از استفاده مجدد آن خودداری نمایند. در ضمن دستکش های آلوده شده را به طور صحیحی مرتب و تمیز کنند و قبل از لمس اشیای دیگر از دست خارج نمایند.
خرید صحیح
دستکش می بایست با توجه به نیاز و متناسب با کار مورد نظر خریداری شود. فاکتور هایی نظیر میزان ظرافت مورد نیاز در کارهای دستی و مدل و سایز دستکش باید مد نظر قرار گیرد.
استفاده در کنار ماشین آلات
برخی دستکش ها برای کار کردن با ماشین آلات مناسب نیستند. به عنوان مثال در هنگام استفاده از دستکش مشبک ( توری ) در کنار ماشین اره باید دقت شود که دستکش کاملاً اندازه باشد تا خطر گیر کردن آن در قسمت های متحرک دستگاه کاهش یابد.
نکات مهم
در صورتی که کیفیت دستکش تنزل یابد و یا تراوش مواد به داخل آن صورت گیرد ، دستکش قادر به حفظ فرد در مقابل مواد خطرناک نخواهد بود.
برخی نشانه های عمومی در رابطه با کیفیت نامناسب دستکش عبارتند از ساییده شدن بین انگشتان ، باز شدن درزها ، ترک خوردن و برآمده شدن یا سوراخ شدن نوک انگشتان ، باد کردن و چروک شدن پس از استفاده ، خارش پوست.
در صورتی که داخل دستکش رطوبت ایجاد شود یا مواد مورد استفاده بداخل دستکش نفوذ کنند یا پوست نسبت به مواد سازنده دستکش حساسیت نشان دهد ، استفاده از دستکش ممکن است باعث خارش یا سوزش شود.
آماس پوست ( درماتیتیس ) یکی از التهابات پوستی است. این التهاب در صورت تماس بعضی مواد با پوست ایجاد می شود. برخی دستکش ها باید مدت طولانی مورد استفاده قرار گیرند تا باعث شوند پوست واکنش از خود نشان دهد. برای مثال حساسیت لاتکس زمانی ایجاد می شود که پروتئین های موجود در لاتکس دستکش ، واکنش آلرژیک در شخص ایجاد نماید.
سازندگان باید فهرست مواد بکار رفته در ساخت دستکش را روی بسته بندی آن درج کنند و قید نمایند که آیا این مواد حساسیت زا انتخاب محصولاتی یا موادی نظیر لاستیک طبیعی با حساسیت زایی پایین ، لاتکس بدون پودر یا دستکش های PVC می دهد.
کسانی که نسبت به لاتکس ( لاستیک خام ) حساسیت دارند ، باید از تماس با محصولات ساخته شده از لاتکس خودداری کنند و دستکش های غیرلاتکس بپوشند.
کارکنانی که هر گونه علامت یا نشانه التهاب نظیر خارش ، قرمزی ، پوسته شدن ، ترک خوردن یا خونریزی پوست را در دست های خود مشاهده کنند ، باید مسئله را فوراً به کارفرما اطلاع دهند. در برخی موارد درمان دارویی و در برخی دیگر تغییر در وظایف لازم می باشد.


 
 
کاهش خطرات کار و خطای انسانی در نیروگاهها با استفاده از دستورالعمل OSHA
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٢:٠٢ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ فروردین ۱۳۸۸
 

خسارات ناشی از خطاهای انسانی چه در رابطه با عدم استفاده یا نصب صحیح تجهیزات در نیروگاه و چه در رابطه با جان افراد همیشه مورد توجه بوده است. استفاده از برچسب معرفی وسائل و قطعات نظیر آنچه در فروشگاههای مواد غذائی مشاهده می گردد مفید می باشد. در یک نیروگاه اتمی که استفاده از دستورالعملLockout/Tagout به صورت یک روال همیشگی درآمده برای تعمیرکاران، بهره برداران و کارگران بطور خوشایندی موجب بالارفتن ایمنی در محیط کار می شود.
بطورمعمول دریک نیروگاه، بیش از10000 قطعه وجودداردکه عمدتا"، سیستم تأ سیسات (لوله کشی ها)، پمپها وگرم کننده ها است میتواند موجب سردرگمی تعمیرکاران و بهره برداران گردد و بهمین جهت استفاده از دستورالعمل (Occupational Safety & Health Adminstration) OSHA که عمدتا"برچسب دارکردن المانهای نیروگاهها و ایمنی پرسنل را در بر میگیرد، بسیار با اهمیت میشود.
در یک نیروگاه اتمی که دو واحد قرینه هم دارد، یک گردش به چپ ناخواسته بهره بردار، به جای گردش به راست می تواند یک سیستم بحرانی را به جای یک سیستم دلخواه به نیروگاه تحمیل کند.
برای مثال دریک نیروگاه، تعمیرکاری می بایست پمپ شماره A را که یک پمپ مشابه آن به صورت رزرو و بنام B درکنارش بود ازخط خارج میکرد، ولی اشتباها"پمپB را ازخط خارج نمود. نتیجه اینکه درهنگام استفاده تکنسینها فشاردرخط بالارفت وآب درلوله به بخار با دمای 212 درجه فارنهایت تبدیل شد که چنانچه یک پیچ در این مسیر سست یا شل بود باعث سوختگی یا حتی مرگ تکنسین می شد.
راه حل، مقید نمودن سیستم به چسباندن برچسب بر روی کلیه قطعات المانها می باشد که بصورت کدهای رنگی و با دستور العمل مشخص، بهره بردار را برای انجام وظیفه خود به خوبی و روشنی راهنمائی کند.
این کار سود دو چندان دارد. از یک طرف موجب صحت عملکرد دستگاهها می شود و از طرفی ایمنی را بالا می برد که خود موجب کاهش ضرر و زیانهای ناشی از خطاهای انسانی می گردد.
علاوه بر مزایای فوق جوائزی نظیر جایزه کنترل کیفیت W. Edwards Deming توسط انستیتو تحقیقات انرژی الکتریکی برای عملکرد خوب یک سیستم در نظر گرفته شده است. دستورالعمل ایمنی OSHAممکن است روی کاغذخیلی خوب تدوین شده باشد ولی همواره باید به فکر راههای بهتر ارتقاء سیستم ایمنی بود.
هر روزه شرکتهایی که حقیقتا" بدنبال تأمین حفاظت و ایمنی برای کارگران و بهره بردارهایشان با استفاده از قانونمند نمودن سیستم میباشند، به سمت استفاده از برنامه Lockout/Tagout متمایل میگردند.

منبع :Poweronline


 
 
دستورات ایمنی در برقکاری
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱۱:٥٩ ‎ق.ظ روز جمعه ٢۸ فروردین ۱۳۸۸
 

1- برقکاران موظفند هنگام کار تمام اشیاء فلزی از قبیل ساعت ، انگشتر ، گردنبند و ... را از خود دور نمایند.

2- در گروههای دو نفره ، انجام کار همزمان در ارتفاع و یا روی تابلو برای بیش از یکنفرممنوع می باشد و فرد دوم باید مراقب بر چگونگی اجرای صحیح کار باشد.

3- قطع و وصل مدار بصورت غیر استاندارد و به هرگونه روش شخصی ممنوع می باشد .

4- در مدت زمان انجام کار گروه تعمیرات روی تجهیزات الکتریکی ، بایستی وسیله نقلیه گروه در محل کار آماده باشد.

5- در محیط کار باید نوربه حد کافی موجود باشد.

6-در شرایط جوی غیر عادی (رعد و برق) انجام کار روی خطوط برقدار ممنوع است.

7- هر گونه تغییر در لوازم ایمنی استاندارد شده ممنوع می باشد.

8- در صورت نیاز به کار نفر دوم روی یک پایه ، صعود و فرود تا استقرار نفر اول ممنوع است.

9- در صورتیکه شبکه به طریقی احداث شده باشد که انجام کار بصورت برقدار میسر نباشد لازم است قبل از هر گونه عملیات روی شبکه مورد نظر فرم قطع و وصل مدار دریافت گردد.

10- افراد اجرایی بایستی از لوازم ایمنی و ابزار کار سالم استفاده نمایند .

11- هنگام کار حضور سرپرست گروه در محل کار الزامی است .

12- افراد گروه اجرایی موظف می باشند ضمن استفاده از لوازم ایمنی و ابزار کار موارد زیر را رعایت نمایند
الف : تمیز و سالم نگهداشتن لوازم ایمنی و ابزار کار (افراد می بایستی لوازم ایمنی و ابزار کار را سالم و تمیز نگهداشته و از بکار بردن لوازم ایمنی و ابزار کار معیوب خودداری نمایند.)
ب : حمل و کاربرد صحیح لوازم (افراد می بایستی لوازم و ابزار کار را بطور صحیح بکار گرفته و در حمل آن رعایت احتیاط را بعمل آورده و از انداختن آنها به اطراف خود داری نمایند.)

13- در صورت استفاده از خودرو ، موتورسیکلت ، ماشین آلات و ماشین آلات سنگین ، رعایت مقررات ایمنی و خاص آن الزامی است .

14- در صورت استفاده از موتور سیکلت بایستی از کلاه ایمنی استفاده شود .

15- خودرو اتفاقات باید مجهز به بی سیم ، آژیر ، چراغ گردان ، پرژکتور ، کپسول اطفاء حریق ، فلاشر و کمربند ایمنی باشد

16- در صورت استفاده از نردبان مقررات ایمنی و خاص مربوطه الزامی است .

17- در صورت نیاز به نردبان با ارتفاع بیش از سه متر ، ضمن مهار نمودن نردبان به پایه و بصورت عمودی نفر دوم همکاریهای لازم را به عمل آورد.

18- مجریان موظف می باشند قبل از اجرای کار و بعد از آن موضوع قطع و وصل نمودن برق مدار را به اطلاع مشترکین برسانند.

19- چنانچه وضعیت شبکه به طریقی باشد که برای افراد اجرایی ، اهالی و یا تاسیسات خطر آفرین باشد بایستی شبکه بلافاصله از نزدیکترین محل قطع گردد .

20- برقکار گروه اتفاقات هنگام عزیمت به ماموریت حق رانندگی خودرو اتفاقات را ندارد.

21- در صورت کار با شبکه بی برق ، پس از جدا نمودن شبکه از منبع تغذیه و قطع کلید راه انداز معابر و آزمایشات بی برقی مدار بایستی طرفین محل کار اتصال زمین گردد.

22- آزمایش الکتریکی بمنظور حصول اطمینان از بی برق بودن مدار با استفاده از ولت سنج ضمن رعایت فاصله مجاز

23- بستن دستگاه اتصال زمین موقت در طرفین محل کار و در معرض دید مجری بطریقی که تا پایان کار نیازی به جابجایی آن نباشد

24- تخلیه الکتریکی مدار

25- قبل از وصل نمودن برق مدار اطمینان حاصل شود که مدار سالم و افراد مشغول کار نمی باشند.

26- کارگران نباید از سیم مهار ، میخ ها ، تسمه ها ، سیم ها و امثال آن که ممکن است استحکام کافی نداشته باشد آویزان شوند.

27- دستکش عایق لاستیکی را بدون روکش چرمی نباید بکار برد .

28- قبل از نصب یا برچیدن هادی یا کابل ، نیرویی که بعدا به تیرها و یا تاسیسات مشلبه وارد خواهد شد باید مورد نظر قرار گیرد و اقدام لازم جهت جلوگیری از انهدام اجزاء یا اشیا حامل نیرو به عمل آید .

29- طنابهایی که در نزدیکی خطوط برقدار مورد استفاده قرار می گیرند باید

از جنس غیر هادی باشند


 
 
سیستم های اعلام حریق
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱۱:٤٧ ‎ق.ظ روز جمعه ٢۸ فروردین ۱۳۸۸
 
امروزه از سیستم ها ی اعلام حریق به طور گسترده در ساختمان ها و اماکن مسکونی و صنعتی استفاده می شود تا خسارتهای ناشی از حریق را به حداقل برسانند و همچنین برای اطلاع دادن به ساکنین ساختمان در مواقع بروز حریق از این سیستم ها استفاده می شود تا حدالامکان از تلفات جانی جلوگیری شود.
برای تشخیص حریق از اثرات سه گانه آن یعنی دود و حرارت و شعله استفاده می شود. به طور کلی سیستم های اعلام حریق در دو نوع عادی و هوشمند ساخته شده اند. درسیستمهای عادی مکانی را که از نظر حریق می خواهیم حفاظت کنیم به مناطق مشخص تقسیم میکنیم تا در صورت بروزحریق بتوان محل حریق را سریعترو راحت تر تشخیص داد . به هر کدام از این مناطق یک زون ( Zone ) گفته می شود . این عمل در سیستم ها ی هوشمند نیز انجام می پذیرد ولی مزیتی که این سیستم ها نسبت به سیستم ها ی عادی دارند این است که این سیستم ها دارای اجزای قابل آدرس دهی هستند و علاوه براینکه می توان زونی را که در آن حریق اتفاق افتاده است تشخیص داد بلکه می توان دقیقا عنصری را که حریق را تشخیص داده معین کرد و محل دقیق حریق را مشخص نمود و خبردهنده ها یی را که مربوط به آن محل می باشد فعال نمود .
اجزای سیستم اعلام حریق به سه قسمت اصلی تقسیم می شوند :
1- تجهیزات تشخیص حریق ( دتکتورها )
2- تجهیزات اعلام حریق ( فلاشرها ، آژیرها و ... )
3- مرکز کنترل یا پانل مرکزی که وظیفه ارتباط بین دتکتورها و وسایل اعلام حریق را به عهده دارد.
تجهیزات جانبی دیگری نیز برای تکمیل و قدرتمند نمودن سیستم اعلام حریق به کار می روند.
تجهیزات تشخیص حریق ( دتکتورها )
دتکتورها وسایل الکترونیکی هستند که در شکل ها و طرح ها ی مختلف و معمولا به رنگ سفید توسط کارخانه های سازنده ارائه می شوند و در محلهای مناسب ساختمان مانند آشپزخانه – موتورخانه – اتاق بایگانی – راهروها – اتاق ها منزل – اتاق ها ی کنفرانس به صورت سقفی یا دیواری روی پایه های مخصوص نصب می شوند و وظیفه آنها تشخیص حریق و اعلام آن به مرکز کنترل میباشد. تغذیه دتکتورها معمولا با ولتاژ 24 ولت DC صورت می گیرد ولی دتکتورها یی وجود دارند که از ولتاژ های 12 و 48 ولت DC و یا AC 220 ولت تغذیه می شوند. جریان عبوری از آن ها در حالت عادی چند ده میلی آمپر است و در مواقع بروز حریق افزایش می یابد. بسته به اینکه دتکتورها از کدام اثر آتش برای تشخیص استفاده می کند در انواع گوناگونی به صورت زیر ساخته می شوند :
1- دتکتور دودی
2- دتکتور حرارتی
3- دتکتور شعله ای
تجهیزات اعلام کننده حریق
برای آگاه کردن ساکنین ساختمان از بروز حریق از وسایل سمعی و بصری خاص سیستم های اعلام حریق استفاده می شوند که به سه گروه تقسیم می گردند:
1- آژیر ( Sounder ) یا زنگ ( Bell )
2- چراغ ها ی نشانگر ( (Flasher
3- شستی ها ی اعلام حریق ( Manual Call Point ) ( MCP )
کابل کشی سیستم اعلام حریق
نصب و استقرار تجهیزات سیستم اعلام حریق طبق استاندارد BS 5839 و کابل کشی طبق استاندارد BS 6207 انجام می گیرد . به طور کلی می توان سیم ها ی مدار اعلام حریق را به دو گروه تقسیم کرد و با توجه به خصوصیات هر گروه کابل مناسب باآن را به کار برد :
گروه1 :کابلهایی که بعد ازآشکارشدن حریق استفاده نمی شود مانندکابل ها ی دتکتورها وشستی ها
گروه 2 : کابلهایی که بعد ازکشف حریق استفاده میشوند مانندکابلهای منبع تغذیه وآژیرها و چراغها
در حالت کلی می توان برای هر دو گروه کابل 5/1 میلی متر مربع با روپوش و عایق پروتودور به کار برد ولی در مکان ها ییکه امکان ضربه یا ساییدگی و جویده شدن توسط حیوانات وجود دارد باید کابل ها را حفاظت مکانیکی کرد. می توان در مورد سیم ها ی آژیرها و چراغ ها برای حفاظت آنها را داخل دیوار زیر حداقل 12 میلی متر گچ به صورت توکار گذاشت . کابلها ی سیستم اعلام حریق باید جدا از سایر کابل ها سیم کشی شوند . تست کابل ها توسط اهم متر انجام می شود و در صورت استفاده از مگا اهم سنج باید تمام تجهیزات اعم از دتکتور – آژیر – پانل کنترل و ... را از مدار باز کرد تا ولتاژ تست بالابه آنها آسیب نرساند . هنگام کابل کشی نباید از مسیر زون ها انشعاب گرفت . همچنین نباید از آژیر ها هم انشعاب گرفت . کابل کشی سیستم ها ی عادی به صورت رادیال یا خطی و کابل کشی سیستم ها ی هوشمند به صورت حلقوی انجام می گیرد . در انتهای مسیر زون ها همیشه یک مقاومت موازی با خط که مقدارآن معمولا 7/4 یا 8/6 کیلو اهم است متصل می کنند یا از واحد انتهای خط AEOL استفاده می نمایند .

 
 
ایمنی و بهداشت ساختمان واحد کلرزن
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۳:٠۳ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٥ فروردین ۱۳۸۸
 

ایمنی و بهداشت ساختمان واحد کلرزن

پیشگفتار
مقدمه
هدف و دامنه کاربرد
فضاهای تشکیل دهنده واحد کلرزنی گازی
اصول و ضوابط طراحی ایمنی و بهداشت ساختمان واحد کلرزنی و انبار سیلندر گاز
نکات ایمنی سیلندرهای گاز کلر
ضوابط نگهداری و انبار سیلندرهای گاز کلر
ضوابط حمل و نقل سیلندرهای گاز کلر
روش‌های تشخیص نشت کلر و مقابله با آن
اقدامات بهداشتی و امداد در هنگام بروز خطر نشت گاز
تجهیزات و وسایل حفاظت فردی
تجهیزات و اتصالات کلرزن‌های گازی


پیشگفتار
استاندارد آیین کار اصول ایمنی و بهداشت ساختمان واحد کلرزن گازی در تصفیه آب آشامیدنی به وسیله کمیسیون فنی مربوطه تهیه و تدوین شده و در کمیته ملی استاندارد مورخ مورد تأیید قرار گرفته، اینک باستناد بند 1 مادة 3 قانون اصلاحی قوانین و مقررات مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران مصوب بهمن ماه 1371 رسمی ایران منتشر می‌گردد.
برای حفظ همگامی و هماهنگی با پیشرفتهای ملی و جهانی در زمینه صنایع و علوم، استانداردهای ایران در مواقع لزوم مورد تجدیدنظر قرار خواهند گرفت و هرگونه پیشنهادی که برای اصلاح یا تکمیل این استانداردها برسد در هنگام تجدیدنظر در کمیسیون فنی مربوط مورد توجه واقع خواهد شد.
بنابراین برای مراجعه به استاندارد سعی شده است که ضمن توجه به شرایط موجود و نیازهای جامعه حتی المقدور بین این استاندارد و استاندارد کشورهای صنعتی و پیشرفته هماهنگی ایجاد شود.
لذا با بررسی امکانات و مهارتهای موجود و اجرای آزمایشهای لازم این استاندارد با استفاده از منابع زیر تهیه گردیده است:
1- شهلا فروزانفر – وزارت نیرو – شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور – مدیریت نظارت در بهداشت آب و فاضلاب شهری «دستورالعمل‌های بهره‌برداری کلرزن‌های گازی» - تهیه و تدوین – آذرماه 1376.
2- مهندس ابراهیم‌نیا، پریدخت و مهندس بازرگان، ناصر و مهندس سهرابی، امیر - «بهداشت و ایمنی کار با مواد شیمیایی» - انتشارات مرکز تحقیقات نیرو (متن) – سال 1376.
3- مهندس رزمیان فر، پرویز - «خطرات حریق مواد شیمیایی» - انتشارات جزیل – سال 1370.
NFPA 43c-Code for the storage of Gaseous Oxidizing Materials-1986.
The Handling of chlorine-IRAN power Generation co. Transmission co. TAVANIR touss power station-Mashad-1984.

مقدمه
آب ترکیبی حیاتی است که حدود 60 تا 70 درصد وزن انسان بالغ را تشکیل می دهد و بعد از اکسیژن مهمترین ترکیب برای زیستن می باشد و بهداشت همگانی اجتماعات انسانی در درجه اول به وجود و فراوانی و در دسترس بودن آب سالم بستگی دارد.
آلاینده هایی که ممکن است در منابع آب موجود باشند شامل مواد معدنی و آلی، گازهای محلول و باکتریهای بیماریزا می باشند که بایستی با توجه به نتایج آزمایش آب خام منبع مورد استفاده ، عمل تصفیه فیزیکی و شیمیایی مناسب برای آن پیش بینی شود. اگر چه در تصفیه فیزیکی ( ته نشینی و صاف کردن) ذرات معلق و تعدادی از باکتریها و موجودات زنده از آب جدا می شوند ولیکن برای اطمینان از سالم بودن آب برای آشامیدن و مصارف بهداشتی و تفریحی و ورزشی، گندزدایی آن یک ضرورت است. مقصود از گندزدایی آب آشامیدنی، از بین بردن عوامل بیماری زا (پاتوژن) و جلوگیری از شیوع بیماری های قابل انتقال بوسیله آب است.
در حال حاضر استفاده از کلر برای گندزدایی به دلیل ارزان بودن و قدرت میکروب کشی و اثر ابقایی نسبتاً خوب آن ، متداول ترین روش در دنیا و از جمله کشور ما می باشد. کلر را می توان به صورت گازکلر (Cl2) و یا به صورت ترکیب هیپوکلریت کلسیم Ca(Ocl)2 و یا هیپوکلریت سدیم NaOCl در گندزدایی آب بکار بردو در تصفیه آب آشامیدنی شهرها و مصارف صنایع بزرگ ، کلرزنی غالباً به صورت گازکلر انجام می شود.
کلرگازی است خطرناک و کار با آن نیاز به احتیاط های لازم دارد. از آنجایی که کلر، گازی جذب شونده، محرک و خفه کننده برای انسان است، حد مجاز آستانه (TLV) آن در هوای استنشاقی معادل 3 میلی گرم در متر مکعب تعیین شده است. تنفس گازکلر به مقدار زیاد باعث مسمومیت بسیار شدید شده و گاهی مرگ آور است.
بطور کلی ایمنی و بهداشت عمومی و محیط کار در تصفیه خانه ها ارتباط مستقیمی به چگونگی طراحی ساختمان و رعایت ضوابط ایمنی کار با گازکلر دارد. لذا به منظور پیشگیری از بروز احتمالی حوادث و خطرات جانی و مالی ناشی از نشت گاز در محیط کار و محیط زیست، آتش سوزی و انفجار و تامین سلامت کارکنان و ساکنان اطراف ، تدوین اصول طراحی ایمنی و بهداشت ساختمان واحد کلرزن در تصفیه آب آشامیدنی یک ضرورت است. 

1- هدف و دامنه کاربرد
هدف از تدوین این آیین کار، تهیه ضوابط و تدوین اصول در طراحی ایمنی و بهداشت ساختمان واحد کلرزنی در تصفیه آب آشامیدنی شهری، روستایی و صنایع می باشد به گونه ای که با کاربرد آن بتوان به اهداف زیر دست یافت :
1- بهبود وضعیت ایمنی و بهداشت محیط کار پرسنل تصفیه خانه ها.
2- کاهش زیان های جانی و مالی ناشی از نشت گاز، آتش سوزی و انفجار در واحدهای کلرزنی.
3- تامین، حفظ و ارتقاء سطح بهداشت و سلامت عمومی و محیط زیست.

2- فضاهای تشکیل دهنده واحد کلرزنی گازی
واحد کلرزنی بخشی از سیستم تصفیه آب آشامیدنی و بهداشت است ( برای گندزدایی شیمیایی آب) که شامل قسمتهای زیر می باشد :
2-1- اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف
2-2- اتاق کلرزنی
2-3- انبار نگهداری سیلندرهای گازکلر
2-4- اتاق فرمان و کنترل
2-5- حوضچه خنثی سازی

2-1- اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف
به اتاقی مسقف و ایمن اتلاق میگردد که بر حسب مصرف آب مورد نیاز، یک یا چند سیلندر یک تنی یا با حجم کمتر بر روی حداقل دو واحد سکوی ویژه مستقر شده باشند.

2-2- اتاق کلرزنی
    به فضای مسقف و ایمن در واحد کلرزنی اتلاق می گردد که عمل تزریق گازکلر به منظور گندزدایی و سالم سازی آب آشامیدنی بوسیله دستگاههای کلرزنی خودکار و سیستم های کنترل و ایمنی مربوطه در این اتاق انجام می شود.

2-3- انبار نگهداری سیلندرهای گازکلر
    به فضای مسقف و ایمن در واحد کلرزنی اتلاق می شود که سیلندرهای گازکلر اعم از خالی یا پر طبق ایمنی در آن نگهداری می گردد.

2-4- اتاق فرمان و کنترل
    فضای مسقف و ایمن در واحد کلرزنی است که از طریق پنجره های شیشه ای بسته، مشرف به اتاق استقرار سیلندرها و اتاق کلرزنی بوده و شخص یا اشخاص اداره کننده و ناظر واحد در آن مستقر می باشند.

2-5- حوضچه خنثی سازی
    حوضچه ای است که نزدیک اتاق کلرزنی و انبار سیلندرهای گازکلر  ساخته می شود و همواره دارای آب آهک و یا ترجیحاً سود در حد اشباع می باشد تا در مواقع بروز نشت گاز با غوطه ور کردن سیلندر در آن موجب خنثی کردن نشتی گازکلر از سیلندر گردیده و از آلوده شدن کار و محیط زیست به گازکلر جلوگیری بعمل آید.

3- اصول و ضوابط طراحی ایمنی و بهداشت ساختمان واحد کلرزنی و انبار سیلندر گاز
 3-1- ساختمان واحد کلرزنی بایستی مستقل از دیگر واحدها و ترجیحاً هم سطح زمین باشد.
3-2- حداقل ابعاد اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف 5* 3* 3 (طول، عرض، ارتفاع) متر باشد تا فضای کافی برای اپراتور جهت انجام تعمیرات یا تعویض سیلندر موجود باشد.
3-3- پی ستون های استقرار سیلندرهای گازداری استحکام کافی باشد.
3-4- دیوارهای جانبی اتاق استقرار سیلندرهای گاز و اتاق کلرزنی حداقل به ضخامت 40 سانتیمتر و مجهز به یک لایه عایق حرارتی با ضخامت حداقل 5/2 سانتیمتر گردد.
3-5- سقف اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف و اتاق کلرزنی به صورت شیب دار اجرا شود تا آب باران و برف در آب رو به راحتی تخلیه گردد، هدف از این امر آن است که هیچگونه رطوبتی بر روی کپسول های گازکلر اثر گذار نباشد.
3-6- سقف اتاق های استقرار سیلندرهای گازکلرزنی باید دارای عایق حرارتی باشد.
3-7- در سقف اتاق استقرار سیلندرهای گاز آماده مصرف شبکه افشانک آب(روش سقفی) مناسب تعبیه شود تا در مواقع اضطراری(نشت گاز) به منظور شستشوی گاز عمل نماید.
3-8- مصالح ساختمانی مورد استفاده برای پوشش دیوارها، کف و سقف اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف، کلرزنی و انبار سیلندرهای گاز می بایست در برابر خوردگی و آتش مقاوم باشد.
3-9- در ورودی برای حمل سیلندر به داخل و خارج انبار می تواند از نوع کشویی یا ریلی باشد ولی در خروج عادی و اضطراری کارکنان باید از نوع لولایی و به طرف بیرون باز شود.
3-10- سیستم جمع آوری و دفع فاضلاب واحد کلرزنی برای مواقع اصطراری پیش بینی شود.
3-11- پیش بینی حوضچه خنثی سازی خارج از اطلاق کلرزنی با ابعاد حداقل 3*5/1*3 (طول، عرض، عمق) متر که همواره باید دارای آب آهک و یا ترجیحاً سود در حد اشباع باشد(برای غوطه ور کردن یک سیلندر یک تنی) همچنین شیر تخلیه در پایین ترین نقطه حوضچه تعبیه گردد.
3-12- محل انبار سیلندرهای کلر باید دور از محل رفت و آمد وسائط نقلیه عمومی باشد.
3-13- محل نگهداری و استقرار سیلندرهای کلر بایستی دور از منابع تولید حرارت و تابش مستقیم نور خورشید باشد.
3-14- سیلندرهلی گاز دور از لولـه‌های بخار آب، رادیاتور، احاق گاز و یا بویلرها نگهداری شوند.
3-15- اتاق نگهداری سیلندرهای کلر و واحد کلرزنی باید دارای دیوارهای بدون درز و سکاف باشد تا امکان نشت احتمالی گاز به اتاق های دیگر وجود نداشته باشد.
3-16- اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف و انبار باید مجهز به جرثقیل سقفی از نوع هیدرولیکی یل الکتریکی چهار حالته باشد و تیری که جرثقیل بر روی آن نصب میگردد به گونه ای باشد که سیلندرهای اتاق استقرار سیلندر های آماده مصرف و انبار را پوشش دهد. ضمناً اتصال بازوهای جرثقیل به کمربند سیلندرها باید به طور خودکار طراحی شود.
3-17- دستة کنترل جرثقیل در خارج از اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف و انبار و در کنار حوضچه خنثی سازی و درون محفظه مناسب قرار گیرد (طول کابل دستة کنترل بگونه ای انتخاب شود که اپراتور قادر به کار کردن با آن از فاصله دور باشد).
3-18- حوضچه خنثی سازی ترجیحاً در مقابل اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف و انبار سیلندرها طراحی و ساخته شود.
3-19- کانالهای تخلیه هوا مجهز به فن مکنده در ارتفاع 20 سانتیمتری از کف اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف و اتاق کلرزنی تعبیه شود و هوای خروجی می بایست به حوضچه خنثی سازی هدایت و بعد از آن به هوای آزاد تخلیه گردد.
3-20- فن دمنده هوای آزاد باید نزدیک به سقف اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف و اتاق کلرزنی نصب گردد.
3-21- سیستم لولـه‌کشی، ساده و دارای حداقل اتصالات و عایق در مقابل حرارت زیاد باشد و هرگز از لوله کشی طویل استفاده نشود.
3-22- تابلوی برق و کلید قطع و وصل(تهویه و روشنایی) اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف در خارج از آن نصب گردد. همچنین تجهیزات ایمنی مناسب برای تابلوهای برق شامل سیم ارت، کفپوش عایق، فیوز، کنتور فاز و ... منظور گردد.
3-23- نقشه استقرار واحد کلرزنی سیلنرهای یک تنی در دو تیپ A و B ذیلاً آورده شده است.


4- نکات ایمنی سیلندرهای گازکلر
4-1- مخازن، سیلندرها و دیگر ظروف گاز کلر بایستی بر اساس مشخصات فنی استانداردهای بین المللی مانند ASME,DOT یا API طراحی و ساخته شود.
4-2- سیلندرهای کلر بایستی مجزا از مواد شیمیایی یا ترکیبی مانند آمونیاک، اکسیژن، روغن و مواد شیمیایی مورد استفاده در کشاورزی و هیروکربن های گازی و مایع نگهداری شوند.
4-3- شیر سیلندرها، مخازن، ظروف گازکلر در انبار بایستی دارای کلاهک ایمنی مخصوص باشند و فقط هنگام استفاده می بایست باز شود.
4-4- سیلندرها و دیگر مخازن گازکلر بایستی از لحاظ خوردگی و نشت مورد بازدیدهای منظم و مستمر قرار گیرد.
4-5- در زمان اتصال یا باز کردن سیلندرها یا مخازن نبایستی کارکنان به تنهایی اقدام نمایند.
4-6- سیلندرها و دیگر ظروف گاز کلر نبایستی به حالتی قرار گیرند که خطر سقوط داشته باشند و یا خطر سقوط جسمی بر روی آنها وجود داشته باشد.
4-7- تجهیزات سیستم کلرزنی در تمام اوقات بایستی از رطوبت عاری باشند.
4-8- استفاده از گریس های معمولی برای روغنکاری قطعات کلرزنی مجاز نمی باشد و بایستی از گریسهای مقاوم در برابر کلر که بنیان فلوئور یا کلرور مناسب داشته باشد، استفاده گردد.
4-9- آموزش افرادی که در ارتباط با دریافت، انبارکردن یا استفاده از کلر و نگهداری آن می‌باشند در زمینه مسایل بهداشتی و ایمنی کار با کلر و نحوه نصب، چگونگی کشف و ردیابی نشت گاز، تعمیر و نگهداری و چگونگی استفاده از وسایل ایمنی و رعایت نکات بهداشتی ضروری است.
4-10- اطمینان از فراگیری کارکنان در مورد مطالب آموزش داده شده حاصل شود.


5- ضوابط نگهداری و انبار سیلندرهای گازکلر
5-1- مخازن بزرگ باید روی پایه های محکم فولادی یا بتنی قرار داده شود و مخازن با حجم معمولی روی سطح محکم و پایدار قرار داده شود.
5-2- از فضاهای زیر زمین یا زیر همکف نبایستی برای انبار گازکلر استفاده کرد.
5-3- سیلندرها و دیگر ظروف گاز نبایستی در نزدیکی آسانسور یا سیستم های تهویه و دیگر بازسوها قرار گیرند تا از خطر نشت و پخش گاز به سایر قسمتهای ساختمان جلوگیری شود.
5-4- سیلندرها یا مخازنی که در محوطه باز انبار می شوند بایستی بر روی کف بتنی یا مقاوم در برابر حریق قرار گیرند.
5-5- چنانچه از سیلندرهای گاز کلر در محل های دور دست و سرپوشیده نگهداری می‌شود می‌بایست حتماً به سیستم تهویه فشار مثبت مجهز باشند. فاصله بین دو سیلندر در محل انبار 1 و حداقل 30 سانتیمتر باشد.
5-6- مخازن یک تنی گاز کلر بایستی مطابق دستورالعمل سازنده انبار شوند.
5-7- سیلندرهای گازکلر ترجیحاً به صورت عمومی انبار شوند.
5-8- سیلندرها کمی بالاتر ازسطح زمین قرارگیرند وبرای جلوگیری ازغلتیدن بایدآنها را مهار کرد.
5-9- سیلندرهای پر وخالی باید جدا از هم نگهداری شوند و با برحسب پروخالی مشخص شوند.
5-10- سیلندرهاودیگرظروف قابل حمل بایستی به نحوی انبارشوندکه براحتی قابل بازرسی باشند.
5-11- برای دستیابی آسان به سیلندرها باید یک راه باز و بدون مانع با عرض حداقل یک متر برای دسترسی و بازرسی به هر نقطه از مخازن در انبار وجود داشته باشد.
5-12- یک مسیر باعرض حداقل یک متراز در ورودی تا محل استقرار سیلندرها وجود داشته باشد.
5-13- برای هر سیلندر گاز، شناسنامه ای حاوی اطلاعات زیر تهیه گردد :
شماره سریال- نام ایستگاه- تاریخ رسوب زدایی- تاریخ تست فشار- تاریخ پر کردن سیلندر.
5-14- در انبار سیلندر گاز، وسایل ایمنی مناسب از قبیل کپسول آتش نشانی، ماسک، کپسول اکسیژن، زنگ خطر، دما سنج و تلفن در محل مناسب و در دسترس فوری قرار داده شود.
5-15- مکان تخلیه و بارگیری باید مجهز به وسایل و تجهیزات ایمنی باشد.
5-16- نصب تجهیزات الکتریکی از قبیل وسایل اندازه گیری برقی، جعبه فیوز، کلیدهای برق و امثالهم در انبار و محل نگهداری سیلندرهای گاز کلر ممنوع است.
5-17- داخل انبار باید همواره تمیز، خنک و عاری از بخارات خورنده بوده و از تهویه مناسب برخوردار باشد.
5-18- کنترل روزانه تجهیزات ایمنی واحد کلرزنی و انبار از قبیل ماسک، سیستم تهویه، زنگ خطر، دوش آب، چشم شوی، کپسول آتش نشانی و کپسول اکسیژن و اطمینان از صحت و کارآیی آنها انجام گیرد.
5-19- کنترل و اندازه گیری روزانه دمای انبار و واحد کلرزنی ضروری است.
5-20- ورود افراد متفرقه به انبار اکیداً ممنوع است.
5-21- پوشش درهای انبار باید از جنس مقاوم در برابر آتش باشد.
5-22- محوطه خارجی اطراف انبار بایستی عاری از گیاه و علف های هرز خشک و یا ضایعات قابل اشتعال باشد.


6- ضوابط حمل و نقل سیلندرهای گازکلر
6-1- برای حرکت دادن سیلندرها و دیگر مخازن کلر بایستی تجهیزات مناسب وجود داشته باشد.
6-2- سیلندرهای گازکلر هنگام حمل بایستی به صورت عمودی بارگیری و کاملاً مهر شوند.
6-3- برای بارگیری سیلندرهای گازکلر باید از جرثقیل یا بالابرهای مغناطیسی استفاده شود.
6-4- در هنگام حمل و نقل باید کلاهک محافظ شیر تخلیه بر روی آن قرار داده شود.
6-5- برای بلند کردن سیلندر هرگز از کلاهک محافظ روی شیر کپسول استفاده نگردد.
6-6- ارابه دستی حمل سیلندرهای کوچک بایستی مجهز به بست یا زنجیر جهت مهار کردن سیلندر در جای خود باشد و یا طراحی آن به گونه ای صورت پذیرد که حمل این مخازن و سیلندرها با ایمنی انجام گیرد.
7-6- از انداختن سیلندر از ارتفاع بر روی زمین و یا غلطاندن آن بر سطح زمین و ضربه زدن به آن جداً خودداری شود.
6-8- از قرار دادن سیلندرهای گازکلر پر در معرض تابش مستقیم آفتاب اکیداً خودداری شود.
6-9- در محل بارگیری و تخلیه سیلندرهای گاز، حوضچه خنثی سازی پیش بینی گردد.
6-10- ترجیحاً بارگیری و حمل و نقل سیلندرهای گاز در ساعاتی از شبانه روز انجام گیرد که رفت و آمد کمتر است.
6-11- در مبدأ و قبل از حمل سیلندرهای گاز پر، شیرهای سیلندر بازدید کامل یعمل آید.
6-12- افرادی که با حمل و نقل سیلندرهای گاز سر و کار دارند باید آموزش های لازم در زمینه پیشگیری و مقابله با خطرات احتمالی را فراگیرند.
6-13- وسیله نقلیه حمل کننده سیلندر باید به وسایل هشدار دهنده مجهز بوده و دارای فلاشر و علامت حمل گاز خطرناک باشد.
6-14- راننده وسیله نقلیه و افراد همراه می بایست ماسک ضد گازکلر برای مواقع اضطراری در اختیار داشته باشند.


7- روش های تشخیص نشت گاز و مقابله با آن 
7-1- تشخیص گازکلر در هوا از طریق حس بویایی
7-2- تشخیص بوسیله معرفهای شیمیایی، عملی ترین روش استفاده از یک پارچه آغشته به آمونیاک و قرار دادن آن سر یک چوب که با آن محل نشت گازکلر را در مسیر اولیه و اتصالات می‌توان پیدا کرد(آمونیاک در مقابل گازکلر تولید دود سفید می کند).
7-3- استفاده ازکاغذآغشته به یدورپتاسیم ونشاسته( درصورت وجودکلر رنگ کاغذ آبی می شود).
7-4- در صورت نشت گازکلر، اپراتور مجاز خواهد بود که دوش آب را بر روی سیلندر باز نماید، تا بدلیل کاهش حرارت بدنه سیلندر، گاز کمتری از آن خارج شود.
7-5- ایجاد سیستم خودکار نشت یاب در واحد کلرزنی و انبار و کنترل مداوم آن توسط اپراتور و انبار دار.
7-6- در موقع بروز خطر نشت گاز، ضمن رعایت اصول موارد ایمنی اولیه باید به سازمان آتش نشانی اطلاع داده شود.
7-7- در صورت نشت گاز، ضمن رعایت اصول موارد ایمنی اولیه باید به سازمان آتش نشانی اطلاع داده شود. 
7-8- در صورت نشت گاز باید برای دور کردن افراد از محل خطر با به صدا در آوردن زنگ خطر اقدام گردد.
7-9- در صورت نشت مایع کلر، کپسول را به نحوی قرار دهید که کلر به صورت گاز خارج شود در هر صورت هنگام خروج کلر مایع، از پاشیدن آب بر روی سیلندر جداً خودداری گردد.
 7-10- درزمان انجام تعمیرات،سیستم کلرزنی تماماً ازمدار خارج شود، سپس اقدام به تعمیر گردد.


8- اقدامات بهداشتی و امداد در هنگام بروز خطر نشت گاز
8-1- بدون استفاده از ماسک مخصوص گازکلر از ناحیه ای که آلودگی گاز وجود دارد عبور ننمایید. 
8-2- برای دور شدن از محیط آلوده به گاز مبادرت به دویدن نکنید، بلکه آهسته قدم بردارید در صورت نداشتن ماسک، دهان و بینی خود را با یک دستمال یا پارچه مرطوب بپوشانید.
8-3- در محیط آلوده به گاز خطرناک در جای پست و گود قرار نگیرید.
8-4- برای دور شدن از محیط آلوده به گاز خلاف مسیر جریان باد حرکت کنید( به عنوان مثال چنانچه باد از غرب به شرق می وزد بطرف شمال یا جنوب حرکت کنید).
8-5- از محل آلوده به گاز دور شوید و قبل از این که راه طولانی طی کنید در یک محل برای مدت کوتاهی استراحت کنید.
8-6- افراد مسموم شده از گاز را فوراً از محل آلوده خارج کنید.
8-7- افراد مسموم شده از گاز را به اولین مرکز پزشکی برسانید.
8-8- از تکان دادن فرد مسموم خودداری شود و سعی شود برای انتقال مسموم از برانکارد یا وسیله ای مشابه استفاده شود.
8-9- برای خارج نمودن شخص آسیب دیده از محل آلوده بایستی از ماسک مخصوص گاز کلر استفاده شود.
8-10- در صورت نبودن ماسک مخصوص، گذاشتن دستمال یا پارچه مرطوب روی دهان و بینی فردآسیب دیده و امدادگر توصیه می شود.
8-11- فقط در موردی که تنفس فرد مسموم قطع شده باشد، تنفس مصنوعی بدهید.
8-12- مسموم را طوری بخوابانید که قسمت فوقانی بدن(سر و گردن) بطرف بالا قرار گیرد.
8-13- تا رسیدن پزشک، مسموم را به حالت استراحت نگهدارید و از صحبت کردن با او خودداری گردد.
8-14- روی بدن مسموم را بپوشانید، زیرا خنک کردن بدن مسموم ممکن است باعث شدت مسمومیت او شود.
8-15- در صورتی که فرد مسموم برای تنفس کردن مشکل دارد می توان از کپسول اکسیژن با دستور مصرف پزشکی استفاده کرد، در غیر اینصورت از این کار باید جداً خودداری شود.
8-16- در صورت پاشیده شدن کلر مایع به سطح بدن، شستشوی محل آلوده شده با آب فراوان بسیار مفید خواهد بود.


9- تجهیزات و وسایل حفاظت فردی
9-1- بارانی یا روپوش مخصوص گاز
9-2- دستکش از جنس مقاوم در برابر اسید و آتش
9-3- کلاه ایمنی از جنس مقاوم در برابر اسید و آتش
9-4- ماسک تنفسی ( ماسک حذف کننده گازهای خطرناک)
9-5- وسایل حفاظت فردی بایستی در یک ویترین مخصوص و در دسترس فوری قرار داده شود.
9-6- برای نزدیک شدن به سیلندر گاز دارای نشتی و یا محل آلوده به گازکلر، افراد بایستی از دستگاههای تنفسی فشار مثبت استفاده نمایند.


10- تجهیزات و اتصالات کلرزنهای گازی 
 10-1- حتی الامکان لوله کشی کوتاه و دارای حداقل اتصالات باشد.
10-2- لولـه‌کشی از سیلندرها بطرف کلریناتور با شیب ملایمی( جهت شیب بطرف سیلندر) در نظر گرفته شود تا در صورت فرار کلر نوزاد مجدداً به سیلندر بازگشت داده شود تا اختلالی در کلریناتور ایجاد ننماید (Head Line) .
10-3- برای آب بندی اتصالات از بکار بردن واشرهای لاستیکی پرهیز شود بهتر از فیبرهای فشرده آزبست برای این منظور استفاده گردد.
10-4- جنس لوله کشی از سیلندر تا محل ورود آب باید از لوله فشار قوی یا آلیاژ مس( یا استیل و یا نقره) بوده بنحوی که قابل انعطاف باشد.
10-5- سیلندرهای تک شیر (فازگاز) بایستی بصورت عمودی مورد استفاده قرار گیرند اما سیلندرهای دارای دو شیر در هر دو حالت می تواند مورد استفاده قرار گیرد با توجه به جهت فلش یا علامت ، گاز کلر یا کلر مایع مورد استفاده قرار گیرد.
10-6- در زمان تعویض سیلندر و قبل از برقراری جریان گاز کلر بهتر است لوله کشی و اتصالات با عبور دادن گاز نیتروژن از سیستم و کنترل نشت توسط کف صابون، از عدم وجود نشت اطمینان حاصل شود و پس از تخلیه نیتروژن در آب، جریان گاز کلر برقرار گردد. 
10-7- قدرت بوستر پمپ انتخابی برای پمپ آب باید 5/2 برابر فشار گاز کلر در نظر گرفته شود.
10-8- نصب دو فیلتر یکی قبل از کلریناتور (مانع ورودناخالصی گازکلر) و یکی قبل از بوستر پمپ ( مانع ورود شن و ماسه و مواد معلق بدرون دیفیوزر) مناسب خواهد بود.
10-9- دیفیوز (پخشان) باید بنحوی در لوله یا کانل آب تعبیه گردد که کاملاً در آب غوطه ور باشد و امکان خروج راحت گاز کلر وجود داشته باشد.
10-10- در زمان نصب انژکتور در مسیر ورودی آب باید اطمینان حاصل شود که لوله کاملاً‌ در جای خود قرار و امکان مکش هوا وجود نداشته باشد.
10-11- در صورت عدم وجود دبی سنج، آنالایزر کلر باقی مانده در سیستم بهتر است سیلندرها بر روی باسکول قرار داده شوند تا اپراتور با محاسبه کاهش وزن سیلندر میزان کلر تزریقی در آب را دقیقاً محاسبه نماید.
10-12- بمنظور افزایش ضریب اطمینان در بهره برداری از کلرزنهای گازی، وجود مناسب به شرح جدول شماره 1 توصیه می گردد:

ماده کلر مایع گازکلرخشک گازکلر مرطوب
  حداکثردما دمای اتاق
پلاستیک تقویت شده Atlac(Frp) نامناسب نامناسب 104 مناسب ( تا ° C 104 )
برنج (60 تا90 درصد مس) مناسب مناسب 180 نامناسب
برنز( بدون روی ) مناسب مناسب 180 میزان خوردگی 25 میلیمتر درسال
چدن مناسب مناسب 100 نامناسب
مس مناسب مناسب 100 نامناسب
Duracor 6000 (Frp) مناسب مناسب 100 مناسب ( تا ° C 82 )
شیشه نامناسب مناسب 204 مناسب
آلیاژ نیکل و آهن و مولیبدن (ILASTELLOYC) مناسب مناسب 510 نامناسب
آلیاژ نیکل و کرم  INGONEL مناسب مناسب 540 نامناسب
پلی وینیلیدن فلوراید (KYNAR) نامناسب مناسب 100 مناسب ( تا ° C 100 )
سرب مناسب مناسب 100 نامناسب
آلیاژ مونل (MONEL) مناسب مناسب 100 نامناسب
نیکل مناسب مناسب 250 نامناسب
پلاتینیوم مناسب مناسب 250 مناسب

 


 
 
آیین‌نامه‌ ایمنی‌ کار روی‌ خطوط‌ و تجهیزات‌ برق‌ دار
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱:٠٦ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٥ فروردین ۱۳۸۸
 

مقدمه‌

نظریه‌ اینکه‌ احتیاج‌ صنایع‌ و تأسیسات‌ دیگر (مانند بیمارستانها و غیره‌) به‌ استفاده‌ از نیروی‌ برق مط‌مئن‌ و مداوم‌ روزافزون‌ بوده‌ و قطع‌ برق‌ ممکن‌ است‌ باعث‌ ایجاد خسارات‌ مالی‌ و خطرات‌ جانی‌ شود، لذا اصلاحات‌ و تغییرات‌ باید الزاماً بر روی‌ خطوط‌ و تجهیزات‌ برق‌دار نیز عملی‌ گردد هدف‌ از تدوین‌ این‌ آیین‌نامه‌ بیان‌ مقررات‌ و شرایطی‌ است‌ که‌ در صورت‌ پیروی‌ از آن‌ انجام‌ عملیات‌ مربوط‌ به‌ تغییر و تبدیل‌ و اصلاح‌وتعمیر برروی‌ خطوط‌ و تجهیزات‌ برق‌دار توأم‌ با ایمنی‌ افراد امکان‌پذیر باشد.

 

فصل‌ اول‌ - کلیات‌

ماده‌ 1: انجام‌ هرگونه‌-تبدیل‌-اصلاح‌ و تغییر بر روی‌ خطوط‌ با تجهیزات‌ برق‌دار هنگامی‌ مجاز خواهدبود که آن‌ خطوط‌وتجهیزات‌ برای‌انجام‌ کار به‌ صورت‌ برق‌دار مناسب‌ باشند.

ماده‌ 2: انجام‌ تغییرات‌ در خطوط‌ و تجهیزات‌ موجود برای‌ مطابقت‌ آنها با مفاد این‌ آیین‌نامه‌ به‌ منظور کار به‌ صورت‌ برق‌دار فقط‌ در مواردی‌ لازم‌ خواهد بود که‌ انجام‌ کارهای‌ ذکر شده‌ در ماده‌ 1 به‌ جز تعمیرات‌ ضروری‌ تشخیص‌ داده‌ شود.

ماده‌ 3: مقررات‌ ذکر شده‌ در این‌ آیین‌نامه‌ حداقل‌ شرایط‌ لازم‌ برای‌ تأمین‌ حفاظت‌ و ایمنی‌ کار می‌باشد. لذا ممکن‌ است‌ لازم‌ باشد کارکنان‌ مقررات‌ دیگری‌ را علاوه‌ بر مقررات‌ ذکر شده‌ در این‌ آیین‌نامه‌ (به‌ شرطی‌ با آن‌ مغایرت‌ نداشته‌ باشد) جهت‌ تأمین‌ ایمنی‌ بیشتر مراعات‌ نمایند.

انجام‌ بازرسی‌ها و آزمونهای‌ اولیه‌ و تعیین‌ شرایط‌ موجود

ماده‌ 4: قبل‌ از انجام‌ هر نوع‌ کار باید شرایط‌ موجود از طریق‌ انجام‌ بازرسی‌ها یا آزمونهای‌ لازم‌ تعیین‌ گردد.

تعیین‌ شرایط‌ موجود ذکر شده‌ در بالا شامل‌ تعیین‌ مشخصات‌ خطوط‌ و تجهیزات‌ برق‌دار و وضعیت‌ پایه‌ها - محل‌ استقرار و مدارها و تجهیزات‌ مربوط‌ به‌ خطوط‌ نیرو و کلیه‌ سرویسهای‌ ارتباطات‌ و سایر عوامل‌ می‌باشد.

ماده‌ 5: خطوط‌ و تجهیزات‌ نیرو تا هنگامی‌ که‌ از طریق‌ آزمونهای‌ لازم‌ یا طریق‌ مناسب‌ دیگری‌ بی‌برق‌ تشخیص‌ داده‌ نشوند برق‌دار تلقی‌ خواهند شد.

ماده‌ 6: قبل‌ از انجام‌ هر نوع‌ کاری‌ بر روی‌ خطوط‌ و تجهیزات‌ یا در مجاورت‌ آنها ولتاژ کار باید مشخص‌ شود.

فواصل‌ مجاز

ماده‌ 7: هیچکس‌ مجاز نخواهد بود بدون‌ استفاده‌ از ابزار عایق‌ مناسب‌ با قسمت‌های‌ برق‌دار تماس‌ حاصل‌ نموده‌ و یا از اندازه‌ ذکر شده‌ در جدول‌ شماره‌ 1 به‌ قسمت‌های‌ برق‌دار نزدیک‌تر شود مگر در یکی‌ از موارد زیر:

الف‌ - افراد نسبت‌ به‌ قسمت‌های‌ برق‌دار عایق‌ شده‌ یا در برابر آنها محافظت‌ شده‌ باشند.

تبصره‌: دستکش‌ یا دستکش‌ آستین‌ دار یا وسایل‌ حفاظتی‌ دیگر که‌ مناسب‌ ولتاژ مورد نظر باشد به‌ عنوان‌ وسیله‌ عایق‌ کردن‌ مورد قبول‌ می‌باشد.

ب‌ - قسمت‌ برق‌دار نسبت‌ به‌ افراد یا هر نوع‌ جسم‌ هادی‌ دیگری‌ که‌ ولتاژ آن‌ با ولتاژ قسمت‌ برق‌دار مورد بحث‌ فرق‌ دارد عایق‌ و یا محافظت‌ شده‌ باشد.

ج‌ - افراد نظیر مواقعی‌ که‌ برای‌ کار کردن‌ با دست‌ لخت‌ آماده‌ شده‌اند نسبت‌ به‌ دیگر اجسام‌ هادی‌ عایق‌ شده‌ یا از آنها جدا بوده‌ یا نسبت‌ به‌ آنها حفاظت‌ شده‌ باشند.

ماده‌ 8: حداقل‌ فواصل‌ مجاز کار با حداقل‌ فواصل‌ مجاز کار با پرش‌ که‌ در جدول‌ شماره‌ 1 ذکر شده‌ است‌ باید دقیقاً رعایت‌ شود. حداقل‌ فاصله‌ کار با پرش‌ عایق‌ فاصله‌ ایست‌ که‌ افراد در موقع‌ در دست‌ داشتن‌ پرش‌ و یا لوازم‌ عایق‌ مشابه‌ و انجام‌ کاری‌ روی‌ خط‌ یا تجهیزات‌ برق‌دار با آن‌ پیدا می‌کنند.

ماده‌ 9: از ابزار تکیه‌گاه‌ و نگهدار هادی‌ها مانند پرشهای‌ گیره‌ای‌ و کشش و تکیه‌گاه‌ مقره‌های‌ کششی‌ بشرطی‌ می‌توان‌ استفاده‌ نموده‌ که‌ فاصله‌ مجاز حداقل‌ به‌ اندازه‌ طول‌ زنجیر مقره‌ یا طولهای‌ داده‌ شده‌ در جدول‌ شماره‌ 1 برای‌ ولتاژهای‌ کار مربوط‌ باشد.

جدول‌ شماره‌ 1 - حداقل‌ فواصل‌ مجاز برای‌ جریان‌ متناوب‌

ولتاژ بین‌ فازها به‌ کیلوولت‌

حداقل‌ فاصله‌ مجاز کار یا فاصله‌ مجاز کار با پرش‌های‌ عایق‌ به‌ متر 

11 و کمتر

بالاتر از 11 تا 33

63

132

230

400 

6/0

7/0

9/0

0/1

5/1

5/3 *

ðاین‌ فاصله‌ را می‌توان‌ کمتر گرفت‌ به‌ شرطی‌ که‌ فاصله‌ انتخاب‌ شده‌ از فاصله‌ قسمت‌های‌ برق‌دار خط‌ تا قسمت‌های‌ زمین‌ شده‌ کمتر نباشد.

 

اقدامات‌ اضطراری‌ و کمک‌های‌ اولیه‌

ماده‌ 10: کارفرما باید آموزش‌ لازم‌ در زمینه‌های‌ زیر را برای‌ کارکنان‌ خود فراهم‌ نموده‌ و یا اطمینان‌ حاصل‌نماید که‌ افراد نسبت‌ به‌این‌ مسائل‌ اطلاع‌وتخصص‌ کافی‌ داشته‌ باشند:

الف‌ - روش‌های‌ مربوط‌ به‌ موارد اضطراری‌

ب‌ - اصول‌ کمک‌های‌ اولیه‌ و نجات‌ شخص‌ برق‌ گرفته‌

کار شبانه‌

ماده‌ 11: موقع‌ کار در شب‌ باید چراغهای‌ پروژکتوری‌ یا چراغهای‌ قابل‌ حمل‌ بر حسب‌ مورد برای‌ انجام‌ کار آماده‌ و در اختیار کارکنان‌ گذارده‌ شود.

کار در نزدیکی‌ یا بر فراز آب‌

ماده‌ 12: در موقع‌ کار بر فراز یا در نزدیکی‌ آب‌ و در موقعی‌ که‌ خطر غرق‌ شده‌ وجود دارد باید اقدامات‌ حفاظتی‌ برای‌ جلوگیری‌ از غرق‌ شدن‌ به‌ عمل‌ آید.

مایعات‌ دستگاه‌های‌ هیدورلیک‌

ماده‌ 13: کلیه‌ مایعات‌ مورد استفاده‌ در قسمت‌های‌ عایق‌ کامیون‌های‌ بالابر یا لوازم‌ هیدرولیک‌ که‌ در حوالی‌ یا بر روی‌ خطوط‌ یا تجهیزات‌ برق‌دار مورد استفاده‌ قرار می‌گیرند باید از نوع‌ عایق‌ باشد.

 

فصل‌ دوم‌ - ابزار و لوازم‌ ایمنی‌

وسایل‌ ایمنی‌

ماده‌ 14: وسایل‌ ایمنی‌ لاستیکی‌ باید با استاندارد مطابقت‌ داشته‌ و نکات‌ زیر در مورد آنها رعایت‌ شود:

الف‌ - وسایل‌ ایمنی‌ لاستیکی‌ باید قبل‌ و بعد از استفاده‌ مورد بازرسی‌ قرار گیرد.

ب‌ - دستکشهای‌ لاستیک‌ باید برای‌ حصول‌ اطمینان‌ از سالم‌ بودن‌ آنها قبل‌ و بعد از استفاده‌ با هوای‌ فشرده‌ مورد آزمون‌ قرار گیرند.

ج‌ - تجهیزات‌ ایمنی‌ میز لاستیکی‌ باید از نظر الکتریکی‌ و مکانیک‌ معادل‌ تجهیزات‌ مشابه‌ لاستیکی‌ یا بهتر از آن‌ باشد.

ماده15:کلاه‌ حفاظتی‌ باید بااستاندارد مطابقت‌ داشته‌ و درموقع‌ کار در کارگاه‌هایی‌ که‌ خطر سقوط‌ اجسام‌ برق‌گرفتگی‌ یا سوختگی‌ وجوددارد توسط‌ کارگران‌ مورد استفاده‌ قرار گیرد.

لوازم‌ انفرادی‌ بالا رفتن‌

ماده‌ 16: هنگام‌ کار در بالای‌ تیرها، برجها و دیگر تأسیسات‌ باید از کمربندهای‌ مجهز به‌ طناب‌ و تسمه‌ حفاظتی‌ استفاده‌ شود مگر اینکه‌ استفاده‌ از کمربند تولید خطر بیشتری‌ از نظر ایمنی‌ افراد در برابر سقوط‌ اجسام‌، برق‌ گرفتگی‌ یا سوختگی‌ نماید.

ماده‌ 17: کمربندها و طناب‌های‌ حفاظتی‌ باید با استاندارد مطابقت‌ داشته‌ باشد. از کمربند می‌توان‌ به‌ عنوان‌ نگهدارنده‌ ابزار کار علاوه‌ بر مورد استفاده‌ اصلی‌ آن‌ که‌ تأمین‌ حفاظت‌ کارگر می‌باشد نیز استفاده‌ نمود، کمربندها باید فاقد هر نوع‌ حلقه‌ و قلاب‌ فلزی‌ اضافی‌ جز آنچه‌ در استاندارد ذکر شده‌ است‌ باشد.

ماده‌ 18: قبل‌ و بعد از استفاده‌ از کمربندها و طناب‌های‌ ایمنی‌ باید برای‌ حصول‌ اطمینان‌ از بی‎عیب‌ بودن‌، آنها را مورد بازدید قرار داد.

به‌ طناب‌های‌ ایمنی‌ نباید نیروی‌ ضربه‌ای‌ وارد ساخت‌ و از آن‌ باید فقط‌ برای‌ عملیات‌ نجات‌ اضطراری‌ مانند پایین‌ آوردن‌ افراد استفاده‌ نموده‌ چنین‌ طناب‌هایی‌ باید حداقل‌ به‌ قطر 17 میلیمتر بوده‌ و از 3 یا 4 رشته‌ کنف‌ درجه‌ یک‌ یا معادل‌ آن‌ از نظر دوام‌ و استقامت‌ (1770 نیوتن‌ یا 1300 کیلوگرم‌ نیرو) تهیه‌ شده‌ باشد.

ماده‌ 19: طناب‌های‌ معیوب‌ باید تعویض‌ شود.

نردبان‌

ماده‌ 20: نردبان‌های‌ قابل‌ حمل‌ فلزی‌ یا از جنس‌ هادی‌ دیگر نباید در مجاورت‌ خطوط‌ یا تجهیزات‌ برق‌دار مورد استفاده‌ قرار گیرد مگر در مورد کارهای‌ اختصاصی‌ نظیر کار در پستهای‌ فشار قوی‌ که‌ در آنها نردبان‌های‌ عایق‌ ممکن‌ است‌ از نردبان‌های‌ هادی‌ خطر بیشتری‌ را به‌ وجود آورند.

نردبان‌های‌ هادی‌ باید بطور وضوح‌ علامت‌ گذاری‌ شده‌ و کلیه‌ احتیاط‌های‌ لازم‌ در موقع‌ استفاده‌ اختصاصی‌ از آنها بعمل‌ آید.

ماده‌ 21: نردبان‌های‌ قلابدار و نظائر آن‌ که‌ در بهره‌برداری‌ از تأسیسات‌ مورد استفاده‌ قرار می‌گیرد باید به‎طرز مطمئنی‌ محکم‌ شود تا از تغییر مکان‌ تصادفی‌ آن‌ جلوگیری‌ به‎عمل‌ آید.

ابزار کار روی‌ خطوط‌ برق‌دار

ماده‌ 22: برای‌ کار روی‌ خطوط‌ برق‌دار باید فقط‌ از پرشهایی‌ که‌ دارای‌ گواهی‌ کارخانه‌ سازنده‌ برای‌ ایستادگی‌ در شرایط‌ زیر می‌باشد استفاده‌ شود.

الف‌ - 100000 ولت‌ برای‌ هر 3/0 متر طول‌ به‌ مدت‌ 5 دقیقه‌ در مورد ابزار ساخته‌ شده‌ از پشم‌ شیشه‌ یا

ب-75000 ولت‌ برای‌هر3/0مترطول‌ به‌مدت‌3 دقیقه‌ در مورد ابزار ساخت‌ شده‌ از چوب‌.

تبصره‌ - پرشهای‌ فاقد گواهی‌ کارخانه‌ سازنده‌ که‌ مشخصات‌ آن‌ به‌ موجب‌ آزمون‌ طبق‌ پرشهای‌ بالا باشد نیز می‌تواند مورد استفاده‌ قرار گیرد.

ماده‌ 23: کلیه‌ لوازم‌ خطوط‌ برق‌دار باید روزانه‌ قبل‌ از استفاده‌ مورد بازرسی‌ قرار گیرد. بلافاصله‌ قبل‌ از استفاده‌ از ابزار باید آن‌ را با پارچه‌ یا مواد مشابه‌ تمیز کرده‌ و در صورت‌ مشاهده‌ هر نوع‌ عیب‌ آنرا از کار خارج‌ نمود.

مترها یا نوارهای‌ اندازه‌گیری‌

ماده‌ 24: مترها یا نوارهای‌ اندازه‌گیری‌ فلزی‌ یا دارای‌ الیاف‌ هادی‌ نباید در موقع‌ کار در روی‌ خطوط‌ برق‌دار یا در مجاورت‌ آنها مورد استفاده‌ قرار گیرد.

ابزارهای‌ دستی‌

ماده‌ 25: کلیه‌ ابزارهای‌ هیدرولیکی‌ که‌ بر روی‌ خطوط‌ یا تجهیزات‌ برقداری‌ که‌ در حوالی‌ آنها مورد استفاده‌ قرار می‌گیرد باید مجهز به‌ لوله‌هایی‌ از جنس‌ عایق‌ بوده‌ و تحمل‌ فشار آن‌ کافی‌ برای‌ کار عادی‌ دستگاه‌ باشد.

مقررات‌ مخصوص‌ این‌ نوع‌ دستگاه‌ها نیز باید رعایت‌ شود.

ماده‌ 26: کلیه‌ ابزارهای‌ بادی‌ که‌ بر روی‌ خطوط‌ و تجهیزات‌ برق‌دار یا در اطراف‌ آنها مورد استفاده‌ قرار می‌گیرد باید:

الف‌ - مجهز به‌ لوله‌هایی‌ از جنس‌ عایق‌ بوده‌ و تحمل‌ فشار آن‌ کافی‌ برای‌ کار عادی‌ دستگاه‌ باشد.

ب‌ - دارای‌ دستگاه‌ جمع‌آوری‌ رطوبت‌ بر روی‌ کمپرسور باشد.

 

فصل‌ سوم‌ - تجهیزات‌ مکانیک‌

کلیات‌

ماده‌ 27: قبل‌ از استفاده‌ از تجهیزات‌ مکانیکی‌ لازم‌ است‌ آنها را برای‌ حصول‌ اطمینان‌ از کارآیی‌ مورد بازرسی‌ قرار داد.

ماده‌ 28: در شروع‌ هر نوبت‌ کار برای‌ اطمینان‌ از اینکه‌ تجهیزات‌ در وضعی‌ مناسب‌ کار می‌باشد لازمست‌ کار ترمزها و سیستم‌های‌ عملیاتی‌ مورد آزمون‌ قرار گیرد.

ماده‌ 29: هیچیک‌ از کارکنان‌ حق‌ استفاده‌ از تجهیزات‌ موتوری‌ خودرو را که‌ دید عقب‌ آن‌ مسدود شده‌ باشد نخواهد داشت‌ مگر اینکه‌:

الف‌ - خودرو دارای‌ وسیله‌ خبر سمعی‌ برای‌ حرکت‌ به‌طرف‌ عقب‌ بوده‌ و صدای‌ آن‌ نسبت‌ به‌ صدای‌ محیط‌ اطراف‌ قابل‌ استماع‌ باشد یا

ب‌ - خودرو فقط‌ با راهنمایی‌ فرد دیگری‌ به‌طرف‌ عقب‌ حرکت‌ نماید.

دیرک‌ بالابر

ماده‌ 30: در موقع‌ کار در حوالی‌ خطوط‌ یا تجهیزات‌ برق‌دار، خودروهای‌ مجهز به‌ دیرک‌ بالابر باید از نظر الکتریکی‌ به‌ زمین‌ وصل‌ شده‌ یا در اطراف‌ آن‌ حصار و مانع‌ به‌منظور جلوگیری‌ از تماس‌ افراد بوجود آید(که‌ در این‌ صورت‌ برق‌دار تلقی‌ شده‌) و یا به‌ منظور کار مورد نظر از زمین‌ عایق‌ شود.

ماده‌ 31: اگر فرد یا افرادی‌ که‌ در سبد قرار دارند در وضعی‌ باشند که‌ خط‌ یا تجهیزات‌ برق‌دار در دسترس‌ آنها بوده‌ و با وسایل‌ عایقی‌ محفوظ‌ نشده‌ باشد نباید هیچ‌ نوع‌ مصالح‌ یا تجهیزات‌ دیگری‌ بین‌ تیر یا برج‌ یا تأسیسات‌ مشابه‌ و سبد دیرک‌ رد و بدل‌ شود.

ماده‌ 32: سایر مقررات‌ مربوط‌ به‌ دیرک‌های‌ بالابر نیز باید رعایت‌ شود.

خودروهای‌ دیرک‌ دار و جراثقال‌ و تجهیزات‌ بالابر دیگر

ماده‌ 33: به‌ جز لوازم‌ و ابزارهای‌ مخصوص‌ کار روی‌ خطوط‌ و تجهیزات‌ برق‌دار سایر لوازم‌ و ابزارها نباید از مقادیر داده‌ شده‌ در جدول‌ شماره‌ 1 فصل‌ اول‌ این‌ مقررات‌ به‌ قسمت‌های‌ برق‌دار نزدیک‌تر شود مگر در موارد زیر:

الف‌ - حصار عایقی‌ بین‌ قسمت‌ برق‌دار و تجهیزات‌ مکانیکی‌ نصب‌ شده‌ باشد.

ب‌ - تجهیزات‌ مکانیکی‌ زمین‌ شده‌ باشد، یا

ج‌ - تجهیزات‌ مکانیکی‌ عایق‌ شده‌ باشد، یا

د - تجهیزات‌ مکانیکی‌ برق‌دار تلقی‌ گردد که‌ در آن‌ صورت‌ نکات‌ ایمنی‌ مربوط‌ لازم‌الاجرا خواهد بود.

ماده‌ 34: سایر مقررات‌ مربوط‌ به‌ خودروهای‌ دیرک‌دار جراثقالها و تجهیزات‌ بالابر دیگر نیز باید رعایت‌ شود.

 

فصل‌ چهارم‌ - برقراری‌ اتصال‌ زمین‌ تجهیزات‌ و خطوط‌ برای‌ حفاظت‌ افراد

نصب‌ اتصال‌ زمین‌

ماده‌ 35: در موقع‌ برقراری‌ اتصال‌ زمین‌ (در مورد کار روی‌ خطوط‌ برق‌دار و بی‌برق‌)انتهای‌ مربوط‌ به‌ زمین‌ باید اول‌ وصل‌ شده‌ و سپس‌ انتهای‌ دیگر با استفاده‌ از وسایل‌ عایقی‌ یا سایر وسایل‌ مناسب‌ وصل‌ و یا قطع‌ گردد.

ماده‌ 36: در موقع‌ برچیدن‌ اتصال‌ زمین‌ باید اول‌ وسیله‌ اتصال‌ زمین‌ با استفاده‌ از وسایل‌ کار عایقی‌ یا سایر وسایل‌ مناسب‌ از خطوط‌ یا تجهیزات‌ باز شود.

الکترود زمین‌

ماده‌ 37: به‌ منظور رفع‌ خطر از کارکنان‌ و حصول‌ اطمینان‌ از سرعت‌ عمل‌ وسایل‌ حفاظتی‌ باید در موقع‌ استفاده‌ از الکترودهای‌ زمین‌ مقاومت‌ زمین‌ آنها به‌ حد کافی‌ پایین‌ باشد.

اتصال‌ زمین‌ از طریق‌ برج‌

ماده‌ 38: اتصال‌ زمین‌ از طریق‌ برجها باید با استفاده‌ از بست‌ مخصوص‌ برج‌ که‌ قادر به‌ هدایت‌ جریان‌های‌ اتصالی‌ پیش‌بینی‌ شده‌ باش‌ عملی‌ گردد.

هادی‌ اتصال‌ زمین‌

ماده‌ 39: یک‌ هادی‌ اتصال‌ زمین‌ که‌ به‌ زمین‌ برج‌ یا الکترود زمین‌ دفن‌ شده‌ یا کوبیده‌ شده‌ وصل‌ می‌گردد باید قادر به‌ هدایت‌ جریانهای‌ اتصالی‌ پیش‌بینی‌ شده‌ بوده‌ و حداقل‌ قابلیت‌ هدایت‌ آن‌ معادل‌ یک‌ هادی‌ از جنس‌ مس‌ به‌ مقطع‌ 35 میلیمتر مربع‌ باشد.

 

فصل‌ پنجم‌ - خطوط‌ هوایی‌

کلیات‌

ماده‌ 40: قبل‌ از اقدام‌ به‌ صعود از تیرها - نردبان‌ها - داربست‌ها و سایر تأسیسات‌ مرتفع‌ مشابه‌ باید بررسی‌ لازم‌ از نظر تعیین‌ مقاومت‌ آنها در برابر نیروهای‌ اضافی‌ یا اهرمی‌ که‌ بر آنها وارد خواهد شد به‌ عمل‌ آید.

ماده‌ 41: در مواردی‌ که‌ ممکن‌ است‌ صعود از تیرها یا تأسیسات‌ مشابه‌ ایمن‌ نباشد قبل‌ از اقدام‌ بعمل‌ باید آنها را به‌ وسیله‌ مهار کردن‌، حائل‌ کردن‌ یا روش‌های‌ قابل‌ قبول‌ دیگری‌ ایمن‌ نمود.

ماده‌ 42: قبل‌ از نصب‌ یا برچیدن‌ هادی‌ یا کابل،‌ نیرویی‌ که‌ بعداً بر تیرها یا تأسیسات‌ مشابه‌ وارد خواهد شد باید مورد توجه‌ قرار گرفته‌ و اقدام‌ لازم‌ جهت‌ جلوگیری‌ از انهدام‌ اجزاء یا اشیاء حامل‌ نیرو بعمل‌ آید.

الف‌ - در مواقع‌ کاشتن‌ - حمل‌ یا کندن‌ تیرها از زمین‌ در نزدیکی‌ خطوط‌ یا تجهیزات‌ برق‌دار به‌ کمک‌ جرثقیل‌ دیرک‌، سه‌ پایه‌ یا سایر وسایل‌ مکانیکی‌ باید احتیاط‌ لازم‌ برای‌ جلوگیری‌ از تماس‌ این‌ وسایل‌ یا خطوط‌ یا تجهیزات‌ به‌ عمل‌ آید مگر در مواردی‌ که‌ کار بر روی‌ خطوط‎برق‌دار با دست‌ لخت‌ انجام‌شده‌ و یا از حصارها یا سایرلوازم‎حفاظتی‎استفاده‌ شود.

ب‌ - تجهیزات‌ و ماشین‌ آلات‌ به‌ کار رفته‌ در جوار خطوط‌ یا تجهیزات‌ برق‌دار باید با مفاد فصل‌ سوم‌ مطابقت‌ داشته‌ باشد.

ج‌ - جز در مواردی‌ که‌ از تجهیزات‌ حفاظتی‌ متناسب‌ با ولتاژ مورد عمل‌ استفاده‌ شود، کارکنانی‌ که‌ روی‌ زمین‌ قرار دارند باید از تماس‌ با ماشین‌ آلات‌ و تجهیزاتی‌ که‌ در نزدیکی‌ خطوط‌ یا تجهیزات‌ برق‌دار قرار دارند خودداری‌ نمایند.

د - تجهیزات‌ بالابر باید به‌ نحو مطمئن‌ و مؤثری‌ به‌ زمین‌ وصل‌ شود در غیر این‌ صورت‌ این‌ تجهیزات‌ برق‌دار تلقی‌ شده‌ و باید در موقع‌ استفاده‌ از آنها در نزدیکی‌ خطوط‌ یا تجهیزات‌ برق‌دار در اطراف‌ آن‌ حصارها و موانعی‌ به‌ وجود آورد.

ماده‌ 43: طناب‌هایی‌ که‌ در نزدیکی‌ خطوط‌ برق‌دار مورد استفاده‌ قرار می‌گیرند باید از جنس‌ غیر هادی‌ باشند.

ماده‌ 44: در موقع‌ سوار کردن‌ برجها به‌ کمک‌ تجهیزات‌ بالابر در نزدیکی‌ خطوط‌ انتقال‌ برق‌دار، در صورتی‌ که‌ ممکن‌ باشد باید خطوط‌ را بی‌ برق‌ نمود چنانچه‌ انجام‌ این‌ کار عملی‌ نباشد باید مواظبت‌ شدیدی‌ در حفظ‌ حداقل‌ فواصل‌ مجاز لازم‌ طرق‌ جدول‌ شماره‌ 1 فصل‌ اول‌ به‌ عمل‌ آید.

ماده‌ 45: هنگام‌ وزیدن‌ بادهای‌ شدید با تأثیر سایر عوامل‌ طبیعی‌ غیر عادی‌ که‌ سبب‌ ایجاد خطرات‌ بیشتری‌ می‌شود باید عملیات‌ را جز در موارد تعمیرات‌ اضطراری‌ متوقف‌ نمود.

ماده‌ 46: جهت‌ حصول‌ اطمینان‌ نسبت‌ به‌ رعایت‌ فواصل‌ مجاز در موقع‌ حرکت‌ دادن‌ تجهیزات‌ در زیر یا نزدیکی‌ خطوط‌ برق‌دار لازمست‌ فرد مسئول‌ تعیین‌ شود.

کار بر روی‌ خطوط‌ برق‌دار با دست‌ لخت‌

ماده‌ 47: علاوه‌ بر رعایت‌ دستورالعملهایی‌ که‌ در فصول‌ دیگر این‌ آیین‌نامه‌ ذکر شده‌ است‌ باید هنگام‌ کار با دست‌ لخت‌ بر روی‌ خطوط‌ برق‌دار مواد 48 لغایت‌ 68 نیز رعایت‌ شود.

ماده‌ 48: کلیه‌ کارکنان‌ قبل‌ از اینکه‌ به‌ آنها اجازه‌ کار بر روی‌ خطوط‌ برق‌دار با روش‌ دست‌ لخت‌ داده‌ شود، باید در زمینه‌ کار با دست‌ لخت‌ و رعایت‌ مقررات‌ ایمنی‌ مربوطه‌ تعلیم‌ دیده‌ و تمرین‌ کرده‌ باشند.

ماده‌ 49: قبل‌ از استفاده‌ از روش‌ کار با دست‌ لخت‌ بر روی‌ خطوط‌ یا اجزاء برق‌دار فشار قوی‌ باید مراتب‌ زیر مورد بررسی‌ قرار گیرد:

الف‌ - ولتاژ کار مداری‌ که‌ باید عملیات‌ بر روی‌ آن‌ انجام‌ شود.

ب‌ - فواصل‌ آزاد مجاز خطوط‌ و دیگر قسمت‌های‌ برق‌دار که‌ کار بر روی‌ آن‌ از زمین‌ انجام‌ خواهد شد.

ج‌ - حدود ولتاژ مجاز کار تأسیسات‌ بالابر

ماده‌ 50: فقط‌ از تجهیزاتی‌ که‌ به‌ منظور کار با دست‌ لخت‌ بر روی‌ خطوط‌ برق‌دار طرح‌، ساخته‌ و آزمایش‌ شده‌ باشد باید استفاده‌ شود.

ماده‌ 51: کلیه‌ عملیات‌ باید به‌ وسیله‌ فردی‌ که‌ به‌ منظور کار با دست‌ لخت‌ تعلیم‌ دیده‌ و برای‌ انجام‌ این‌ کار مهارت‌ لازم‌ را کسب‌ کرده‌ باشد حضوراً نظارت‌ گردد.

ماده‌ 52: وسایل‌ خودکار وصل‌ مجدد کلیدهای‌ قطع‌ مدارها را در مواردی‌ که‌ عملی‌ باشد باید قبل‌ از شروع‌ کار بر روی‌ خطوط‌ یا تجهیزات‌ برق‌دار از کار انداخت‌.

ماده‌ 53: چنانچه‌ احتمال‌ وقوع‌ رعد و برق‌ در محل‌ کار وجود داشته‌ باشد عملیات‌ مربوطه‌ باید متوقف‌ شود.

ماده‌ 54: در سبد وسیله‌ بالابر برای‌ اتصال‌ قسمت‌ عایق‌ شده‌ به‌ خط‌ یا تجهیزات‌ برق‌دار باید پوسته‌ای‌ از جنس‌ هادی‌ یا وسیله‌ هادی‌ مناسب‌ دیگری‌ تعبیه‌ گردد:

الف‌ - کارکنان‌ باید با استفاده‌ از کفش‌هایی‌ از جنس‌ هادی‌ با بستهای‌ ساق‌ پا یا طریقه‌ مناسب‌ دیگری‌ به‌ پوسته‌ سبد وصل‌ گردند.

ب‌ - در موارد لزوم‌ با توجه‌ به‌ ولتاژکار باید از پرده‌ الکترواستاتیک‌ مناسب‌ با لباس‌ هادی‌ استفاده‌ شود.

ماده‌ 55: قبل‌ از اینکه‌ کارکنان‌ با قسمت‌ برق‌ داری‌ که‌ بر روی‌ آن‌ کار خواهد شد تماس‌ حاصل‌ نمایند پوسته‌ هادی‌ سبد باید بطور مطمئنی‌ به‌ قسمت‌ برق‌دار متصل‌ شده‌ و تا خاتمه‌ کار بر روی‌ آن‌ قسمت‌ باقی‌ بماند.

ماده‌ 56: فقط‌ از ابزار و تجهیزاتی‌ که‌ به‌منظور کار با دست‌ لخت‌ بر روی‌ خطوط‌ برق‌دار پیش‌بینی‌ شده‌ باید استفاده‌ گردد و این‌ ابزار و تجهیزات‌ باید به‌ صورتی‌ تمیز و خشک‌ نگهداری‌ شود.

ماده‌ 57: قبل‌ از بلند کردن‌ دیرک‌ وسیله‌ بالابر، پایه‌های‌ حایل‌ خودروی‌ مربوطه‌ باید به‌ منظور حفظ‌ تعادل‌ و تحکیم‌ آن‌ تنظیم‌ شده‌ و بدنه‌ خودرو به‌ نحو مطمئن‌ و مؤثری‌ به‌ زمین‌ وصل‌ شود در صورتی‌ که‌ برقداری‌ اتصال‌ زمین‌ عملی‌ نشود باید در اطراف‌ خودرو موانع‌ حفاظتی‌ احداث‌ شود و خودرو جزء تجهیزات‌ برق‌دار تلقی‌ گردد.

ماده‌ 58: قبل‌ از قرار دادن‌ دیرک‌ بالابر در وضع‌ کار باید کلیه‌ کنترل‌ها (چه‌ در خودرو و چه‌ در سبد) مورد بازدید و آزمون‌ قرار گیرند تا بی‌ نقص‌ بودن‌ آنها محرز شده‌ و اطمینان‌ حاصل‌ شود که‌ آماده‌ به‌ کار می‌باشند.

ماده‌ 59: هر روز قبل‌ از شروع‌ کار یا در هر بار در طول‌ روز که‌ قرار است‌ بر روی‌ ولتاژ بالاتری‌ کار شود یا تغییر شرایط‌ کار انجام‌ آزمون‌ اضافی‌ را لازم‌ سازد باید آزمون‌ تعیین‌ جریان‌ نشت‌ دیرک‌ به‌ عمل‌ آید، سبدهای‌ هوایی‌ که‌ برای‌ کار با دست‌ لخت‌ بر روی‌ خطوط‌ برق‌دار مورد استفاده‌ قرار می‌گیرند باید تحت‌ آزمون‌ جریان‌ نشت‌ قرار گیرند. آزمون‌ به‌ این‌ ترتیب‌ اجرا می‌شود که‌ سبد را به‌ مدت‌ حداقل‌ 3 دقیقه‌ در تماس‌ با منبعی‌ که‌ ولتاژ آن‌ مساوی‌ ولتاژی‌ است‌ که‌ بر روی‌ آن‌ کار خواهد شد قرار می‌دهند جریان‌ نشت‌ نباید از 1 میکروآمپر بازاء هر کیلو ولت‌ (ولتاژ اسمی‌ فاز به‌ فاز) تجاوز نماید. در صورت‌ مشاهده‌ هر نوع‌ ایرادی‌ در کار تجهیزات‌، عملیات‌ مربوطه‌ باید فوراً متوقف‌ گردد.

ماده‌ 60: کلیه‌ وسایل‌ بالابری‌ که‌ در عملیات‌ مربوط‌ بکار با دست‌ لخت‌ بر روی‌ خطوط‌ با تجهیزات‌ برق‌دار مورد استفاده‌ قرار می‌گیرند باید دارای‌ فرمانهای‌ مضاعف‌ (در پایین‌ و بالا) طبق‌ مقررات‌ بندهای‌ الف‌ و ب‌ این‌ ماده‌ باشد.

الف‌ - دسترسی‌ به‌ فرمانهای‌ بالایی‌ باید برای‌ کارکنان‌ واقع‌ در سبد به‌ سادگی‌ عملی‌ باشد اگر از دستگاه‌ بالابری‌ که‌ مجهز به‌ دو سبد است‌ استفاده‌ شود فرمانها باید به‌ سادگی‌ از هر دو سبد قابل‌ دسترسی‌ باشند.

ب‌ - فرمانهای‌ پایین‌ باید در نزدیکی‌ ته‌ دیرک‌ قرار گرفته‌ و از نظر صدور فرمان‌ نسبت‌ به‌ فرمانهای‌ بالایی‌ اولویت‌ داشته‌ باشند. به‌طوری‌که‌ بتوان‌ در هر موقع‌ حتی‌ وقتی‌ که‌ فرمانهای‌ بالا در حال‌ عمل‌ کردن‌ می‌باشند از پایین‌ دستورات‌ آنها را لغو و به‌ دلخواه‌ عمل‌ نمود.

ماده‌ 61: استفاده‌ از فرمانهای‌ پایین‌ دیرک‌ جز در موقعی‌ که‌ فرد واقع‌ در سبد اجازه‌ این‌ کار را داده‌ باشد یا در مواقع‌ اضطراری‌ ممنوع‌ می‌باشد.

ماده‌ 62: حداقل‌ فواصل‌ مجاز هوایی‌ برای‌ کار روی‌ خطوط‌ و تجهیزات‌ برق‌دار با دست‌ لخت‌ باید با جدول‌ شماره‌ 2 مطابقت‌ نماید. حداقل‌ فواصل‌ فوق‌الذکر باید بین‌ وسیله‌ هوایی‌ (سبد) و وسایل‌ زمین‌ شده‌ و همچنین‌ بین‌ وسیله‌ هوایی‌ و خطوط‌ و تجهیزاتی‌ که‌ ولتاژ آنها با ولتاژ وصل‌ شده‌ به‌ سبد فرق‌ دارد حفظ‌ شود مگر آنکه‌ اجسام‌ زمین‌ شده‌ یا خطوط‌ و تجهیزاتی‌ که‌ در فوق‌ ذکر شده‌ است‌ با حفاظ‌های‌ عایق‌ پوشیده‌ شده‌ باشد.

حداقل‌ فواصل‌ مجاز هوایی‌ مورد نظر را باید در موقع‌ نزدیک‌ شدن‌، دور شدن‌ و در موقع‌ وصل‌ بودن‌ سبد به‌ خط‌ برق‌دار نیز مراعات‌ نمود.

ماده‌ 63: در موقع‌ نزدیک‌ شدن‌ به‌ یک‌ مدار برق‌دار یا دور شدن‌ از آن‌ یا انجام‌ اتصال‌ بین‌ سبد و مدار، فواصل‌ داده‌ شده‌ در جدول‌ شماره‌ 2 باید بین‌ کلیه‌ قسمت‌های‌ عایق‌ شده‌ دیرک‌ بالابر و هر نوع‌ قسمت‌های‌ زمین‌ شده‌ دیگر (شامل‌ قسمت‌ زیرین‌ دیرک‌ و خودرو) رعایت‌ شود.

ماده‌ 64: در موقع‌ استقرار سبد دیرک‌ بالابر در نزدیکی‌ یک‌ مقره‌ میخی‌ برق‌دار یا یک‌ زنجیره‌ از مقره‌های‌ بشقابی‌ برق‌دار حداقل‌ فاصله‌ بین‌ کلیه‌ قسمت‌های‌ سبد و انتهای‌ زمین‌ شده‌ مقره‌ یا زنجیره‌ باید بر طبق‌ جدول‌ شماره‌ 2 رعایت‌ شود.

ماده‌ 65: استفاده‌ از هر نوع‌ وسیله‌ای‌ (مانند طناب‌ و غیره‌) برای‌ بالا کشیدن‌ لوازم‌ از زمین‌ به‌ سبد یا دیرک‌ ممنوع‌ می‌باشد.

 

‌ فواصل‌ هوایی‌ مجاز کار بر روی‌ خطوط‌ برق‌دار با دست‌ لخت‌ برای‌ جریان‌ متناوب‌

 

فاصله‌ به‌ متر برای‌ ولتاژ حداکثر 

ولتاژ بین‌ فازها به‌ کیلوولت‌ 

فاز به‌ زمین‌ 

فاز به‌ فاز 

11 وکمتر

بالاتر از 11 تا 33

63

132

230

400 

6/0

7/0

9/0

0/1

5/1

5/3 *

6/0

7/0

9/0

5/1

50/2

0/6 *

ð این‌ فاصله‌ را می‌توان‌ کمتر گرفت‌ به‌ شرطی‌ که‌ فاصله‌ انتخاب‌ شده‌ از فاصله‌ قسمت‌های‌ برق‌دار تا قسمت‌های‌ زمین‌ شده‌ کمتر نباشد

ماده‌ 66: در سبد وسیله‌ بالابر جز سیم‌های‌ اتصال‌ (جامپر) یا مفتول‌های‌ تسلیح‌ یا ابزار کار نباید هیچ‎شیئی‌ دیگری‌ از جنس‎هادی‌ که‌ طول‌ آن‌ بیش‌ از92/0متر است‌ وجودداشته‌ باشد.

ماده‌ 67: طناب‌هایی‌ از جنس‌ غیر هادی‌ را می‌توان‌ بین‌ خط‌ و زمین‌ بشرطی‌ که‌ کمک‌ سبد نگهداری‌ نشوند، مورد استفاده‌ قرار داد.

ماده‌ 68: سبد و قسمت‌ بالایی‌ دیرک‌ عایق‌ نباید به‌ منظور بلند کردن‌ یا نگهداشتن‌ بار تحت‌ نیروهایی‌ بیش‌ از نیروی‌ توصیه‌ شده‌ به‌ وسیله‌ سازنده‌ قرار گیرد.

الف‌ - جدول‌ حداقل‌ فواصل‌ هوایی‌ مجاز کار بر روی‌ خطوط‌ برق‌دار با دست‌ لخت‌ (جدول‌ شماره‌ 2) باید بر روی‌ صفحه‌ای‌ از ماده‌ غیر هادی‌ و با دوام‌ چاپ‌ و در داخل‌ سبد یا حوالی‌ آن‌ به‌ نحوی‌ که‌ به‌ وسیله‌ اپراتور دیرک‌ قابل‌ دیدن‌ باشد نصب‌ گردد.

ب‌ - توصیه‌ می‌شود برای‌ کنترل‌ حداقل‌ فواصل‌ هوایی‌ مجاز کار بر روی‌ خطوط‌ برق‌دار از میله‌های‌ اندازه‌گیری‌ از جنس‌ عایق‌ استفاده‌ شود.

این‌ آیین‌نامه‌ مشتمل‌ بر 68 ماده‌ و 2 تبصره‌ به‌ استناد ماده‌ 47 قانون‌ کار تدوین‌ و در چهارصد و پنجاه‌ و یکمین‌ جلسه‌ شورایعالی‌ حفاظت‌ فنی‌ مورخ‌ سه‌شنبه‌ 6/12/53 به‌ تصویب‌ نهایی‌ رسیده‌ است‌ و قابل‌ اجرا است‌.


 
 
ایمنی ماشین آلات راهسازی و ساختمانی
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٠:۳٢ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٢٤ فروردین ۱۳۸۸
 
ایمنی ماشین الات راهسازی و ساختمانی چاپ

 

نکات عمومی (بر اساس آئین نامه حفاظتی کارگاه های ساختمانی و مقررات ملی ساختمان) 1- کلیه رانندگان و اپراتورها باید آموزشهای لازم را فرا گرفته باشد و دارای گواهینامه وی‍ژه باشند

2- ماشین آلات باید با نوع عملیات تطابق داشته و محدوده عملیات برای رانندگان مشخص گردد

3- برای ماشین آلات هر 3 ماه یکبار معاینه فنی توسط متخصص انجام و گواهینامه اجازه کار صادر شود

4- هنگام کار کردن ماشین آلات در نزدیکی خطوط انتقال برق (فشار ضعیف) باید حریم این خطوط در نظر گرفته شود و فا‌صله بالاترین نقطه ماشین آلات تا کابل های برق کمتر از 5/1 متر نباشد.

5- کلیه قسمتهای متحرک و انتقال دهنده نیرو از قبیل تسمه فلکه ، زنجیر، چرخ دنده باید داری پوشش یا حفاظ مناسب و مقاومی باشد.

6- در مواردی که میدان دید راننده محدود باشد وجود یک نفر کمک یا علامت دهنده الزامی است

7- راننده قبل از ترک ماشین باید دستگاه را ترمز و تیغه و یا باکت را روی زمین قرارداده و دستگاه را خاموش کند

8- در زمانی که به سبب سستی بستر و یا شیب زیاد تعادل دستگاه به خطر می افتد نباید آن را به کار انداخت

9- ماشین آلات را نباید شبها در حاشیه جاده های عمومی متوقف نمود در صورت ناممکن بودن این امر باید علائم خطر نصب شود

10- در زمان کار ماشین آلات ورود افراد به داخل شعاع عمل آنها ممنوع گردد

11- ماشین آلات چرخ لاستیکی سنگین که اجبارا روی لبه های تیز حرکت می کنند جهت جلوگیری از ترکیدگی لاستیک باید مجهز به زنجیر حفاظتی گردند

12- هنگام حرکت بیل مکانیکی، باکت آن باید خالی بوده و بوم در جهت حرکت قرار گیرد

13- در زمان تعمیر باکت و تعویض ناخن باید از حرکت ناگهانی دستگاه جلوگیری شود

14- از تیغه بولدوزر نباید به عنوان ترمز مگر در شرایط اضطراری استفاده کرد

15- ورود به کابین ماشین آلات در زمان کار فقط برای مکانیک، مسئول ایمنی و مسئول فنی کارگاه مجاز است

16- جلو و عقب چرخهای ماشین آلات در حال توقف باید

17- به دقت مسدود گردد تا از حرکت احتمالی خصوصا در شیب جلوگیری شود

18- سوار شدن افراد غیر مجاز بر لودر ، گریدر ، بولدوزر و ... ممنوع بوده و هیچکس حق ندارد بر روی جامو تیغهای لودر ، گریدر و ... سوار شود.

19- در هوای تاریک گریدر زنی نزدیک لبه ها و کنار دیوارهای بلند ممنوع است

20- جابجایی باکت با بار از روی افراد و تاسیسات ممنوع است

21- در حفر با بیل مکانیکی هیچگاه نباید از زیر محل ماشین خاکبرداری انجام شود

22- رانندگان لودر باید از عملی به نام (گم کردن لودر) بر حذر شوند.

23- هل دادن خاک با بولدوزر در لبه پرتگاه باید به گونه ای باشد تا در لبه پرتگاه با ایجاد یک مانع شیبدار به سمت بالا از سقوط بولدوزر جلوگیری شود

24- کلیه ماشین آلات باید مجهز به بوق دنده عقب باشند

25- روشنایی مناسب جهت کار در شب تامین شود و در نزدیکی معابر عمومی و جاده ها چراغ چشمک زن نصب شود

26- جهت جلوگیری از سقوط افراد دهانه های سیلوهای مصالح و قیفهای تغذیه تراک میکسر و پمپ بتن باید به وسیله چند میله عمود برهم حفاظ گذاری شود


 
 
نوبت کاری
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱٠:٢٧ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٢٤ فروردین ۱۳۸۸
 

نوبت کاری

1_مقدمه :

نوبت کاری از جمله پدیده های اجتماعی است که ریشه در تاریخ زندگی بشر دارد و امروزه نیز به دلایل اقتصادی و

تکنولوژیک دارای اهمیت است. پدیده نوبت کاری در بساری از صنایع و کارخانجات نظیر: صنعت نفت – نیروگاه ها –

فولاد و ذوب آهن و به طور کلی هر صنعتی که در آن سرمایه گذاری اقتصادی سنگینی شده است و همچنین در برخی

مشاغل خدماتی مثل پزشکی – پرستاری – آتش نشانی – نیروی انتظامی و .... وجود دارد و افراد در این مشاغل بطور

شبانه روزی در حال فعالیت هستند. آنها مجبورند هنگام روز که جامعه فعال است در خواب باشند و شب که جامعه در

خواب به سر میبرد بیدار و مشغول فعالیت باشند. طبق آمارهای منتشر شده 25% از کل نیروی کار با پدیده نوبت کاری

مواجه هستند. با افزایش روز افزون جمعیت و نیاز به خدمات و صنعتی شدن جوامع نوبت کاری به طور مستمر افزایش

خواهد یافت. با توجه به اثراتی که نوبت کاری بر روی سلامتی و ایمنی کارکنان دارد و می تواند در تولید و بهره بری نیز

تاثیر گذار باشد بررسی و توجه به این مشکلات ضروری به نظر می رسد. این مطالب به کارفرمایان – اعضای کمیته

ایمنی و بهداشتکاران و کارکنان کمک می کند تا بدانند:

_نوبت کاری چیست؟

_نوبت کاری چگونه می تواند بر روی کار کنان اثر بگذارد؟

_خطرات نوبت کاری چیست؟

_چطور می توان خطرات نوبت کاری را کنترل نمود؟

 

2_نوبت کاری چیست؟

منظور از نوبت کاری هر نوع کاری است که در خارج از ساعت معمول کار روزانه(7 صبح الی 6 بعد از ظهر)

 

انجام شود و شامل موارد زیر می شود:

 

_شیفت های ثابت شب – شیفت های ثابت دیگر(از قبیل شیفت عصر) و یا شیفت هایی که قبل از 6 صبح شروع

می شوند.

 

_ شیفت های چرخشی که در آنه زمان کار از روز به عصر یا شب تغییر می یابد که این ممکن است به صورت

هفتگی یا ماهیانه باشد.

 

_شیفت های فشرده هفتگی

 

 

3_نوبت کاری چگونه می تواند بر روی کارکان اثر بگذارد؟

مغز انسان دارای سرعت بیولوژیکی (ساعت زیستی) است که وظایف فیزیولوزیک بدن را تنظیم میکند این

 

وظایف به صورت دورهای تغییرمیکنند. مطالعات نشان می دهد که وظایف فیزیولوژیک بدن از قبیل تنظیم دما –

 

تولید هورمون – ضربان قلب – فشار خون – فعالیت های گوارشی وجرخه بیداری و خواب و همه دارای تناوب

 

24 ساعته هستند. این چرخه که به آن ریتم سیرکادین گفته می شود به ما می گوید چه وقت بیدار شویم وچه

 

وقت بخوابیم(تاریکی و روشنایی نقش مهمی در تنظیم این ریتمهای سیر کادین دارد). به طور معمول تاریکی

 

شب تغییراتی در بدن ایجاد می کند که منجر به خواب آلودگی می شوند (همانطور که خداوند در قرآن فرموده

 

است ما شب را وسیله ای بری آرامش شما قرار دادیم) یعنی فشار خون – میزان ضربان قلب – میزان تنفس –

 

دمای بدن – فعالیت های گوارشی کاهش می یابد در حالی که روشنایی روز باعث بالا رفتن ریتم های سیرکادین می گردد.

 

وقتی که فرد در قالب شیفت جرخشی کار می کند مجبور است چرخه خواب و بیداری خود را برای شیفتی که در

 

آن کار می کند تنظیم نماید. ولی با وجود این ریتم های دیگرسیرکادین به صورت آنی با شیفت تنظیم نمی شوند و

 

یک هفته یا بیشتر طول می کشد تا با چرخه جدید بیداری و خواب تنظیم شوند.(دستگاه سیرکادین هنگام تغیر

 

نوبت کاری برای تطبیق کامل مکن است به دو یا سه هفته شب کاری مداوم و پیوسته نیاز داشته باشد).

 

چگونگی تنظیم ریتم های سیرکادین با یک چرخه جدید خواب و بیداری بستگی به فاکتورهای درونی از قبیل سن

 

– جنس – سلامت جسمی و همچنین به فاکتورهای بیرونی از قبیل الگوی شیفت – بار کاری – محیط اجتماعی و خانوادگی دارد.

 

شیفت های چرخشی باعث ایجاد اختلال در ریتم های سیر کادین می گردند. به این صورت که ما سعی می کنیم در

 

طول شب بیدار و فعال بمانیم وقتی که ریتم های سیر کادین پایین است و سعی میکنیم در مدت روز بخوابیم وقتی

 

که ریتم های سیرکادین بالا است. در چنین حالتی احتمال بروز کمبود خواب و ناراحتی گوارشی وجود دارد.

 

کمبود خواب منجر به خستگی – تحریک پذیری – بیحالی – کاهش کارایی و کاهش تمرکز حواس می گردد و

 

همچنین می تواند میزان ریسک حوادث و آسیب ها را بالا ببرد.

تحقیقات بر روی حوادث نشان میدهد که میزان حوادث و آسیبها در میان افراد شب کار به علت کسری خواب و

 

پایین بودن ریتم های سیر کادین بیشتراز افراد روز کار است.

 

اگرچه اثرات نوبت کاری روی ریتم سیرکادین را نمیتوان به طور کامل حذف کرد ولی می توان از طریق کنترل

 

سازمانی و کنترل فردی آنها را کاهش داد.

 

4_خطرات نوبت کاری

خطرات نوبت کاری شامل موارد ذیل می باشد:

الف) خطرات بهداشتی

ب) مشکلات خانوادگی و اجتماعی

ج) پیامدهای ایمنی و اثر برروی عملکرد شغلی

 

_خطرات بهداشتی

اختلال خواب

بررسی ها نشان میدهد که حدودا 62% افراد نوبت کار از اختلال خواب رنج میبرند و این مساله از شایعترین

 

شکایتهای افراد نوبت کاری است. افراد بالغ متوسط در طی شبانه روز به 7 الی 5/7 ساعت خواب نیاز دارند.

 

زمان خواب پس از بیداری شیفت شب 15 الی 20% کاهش میابد و از طرفی تقریبا نیمی از افراد شب کار در به

 

خواب رفتن یا ادامه خواب دچار مشکل می شوند. بنابر این نوبت کاری هم روی مدت خواب و هم روی کیفیت

 

خواب تاثیر میگذارد.

 

مساله دیگرکه اختلال خواب روزانه افراد شب کار را تشدید می کند عوامل محیطی به خصوص سر وصدای

 

محیط میباشد.

 

عادت به چرت زدن مشکل دیگر افراد نوبت کارمیباشد که این امر نیز حاکی از کافی نبودن میزان خواب آنان

 

است. بطور کلی تحقیقات نشان میدهد افراد نوبت کار نسبت به کارگران روزکاربطورمتوسط در هفته 5 الی 7

 

ساعت کسری خواب دارند. بنابراین از آنجا که سیستم عصبی مرکزی حساس ترین عضو نسبت به محرومیت از

 

خواب می باشد و خواب برای تجدید قوا لازم است این محرومیت در افراد شب کار می تواند روی ایمنی –

 

سلامتی و در نتیجه کارایی افراد تاثیر مهمی داشته باشد و پیامدهای آن غیر از افراد نوبت کار متوجه کل جامعه

 

می شود.

 

 

مشکلات گوارشی

تحقیقات نشان می دهد که اختلال گوارشی در میان افراد نوبت کار شایع بوده و علت آن پیروی عمل هضم از

 

ریتم سیرکادین می باشد.

 

نوبت کاری در اثر تغییر زمان کار و زمان خواب ممکن است با الگوهای منظم غذا خوردن و هضم غذا تداخل

 

نماید که منجر به تهوع – زخم های گوارشی – یبوست – کولیت و.... میگردد.

 

همچنین فاکتورهای ذیل نیز میتواند به اختلالات گوارشی در میان افراد نوبت کارکمک نماید که عبارت است از:

 

_صرف غذای بیشتر یا کمتردرشب

_مصرف خوراک مختصر(مثلا ساندویچ) حاوی چربی بالا در شب

_دسترسی کمتر به مواد غذایی در شب

_پایین بودن عمل هضم و سایر فعالیت های بدن در شب

_مصرف الکل – قهوه یا استعمال سیگار.

 

 

مشکلات قلبی عروقی

بررسی ها نشان میدهد که بیماری های قلبی عروقی و حملات قلبی در میان افراد نوبت کار نسبت به افراد روز

 

کار بیشتر مشاهده میشود. بیماری های قلبی عروقی در افراد نوبت کار فقط مربوط به عادات غذایی نامناسب

 

نمی باشد بلکه کمبود خواب – افزایش استرس (در اثر تغییر شیفت از روز به شب – ساعت کار طولانی – بار

 

کاری بالا و برنامه های کاری غیر منظم) افزایش فشار خون – استعمال سیگار و کاهش فعالیت های فیزیکی

 

بدن نیز می تواند به بیماری های قلبی و عروقی کمک نماید.

 

پیامدهای روحی روانی

شکایت های روحی روانی – تحریک پذیری – افسردگی – استرس و اختلال در روابط اجتماعی از جمله

 

پیامدهای روحی وروانی ناشی از تداخل شیفت کاری با زندگی اجتماعی و خانوادگی و همچنین محرومیت از

 

خواب در افراد نوبت کار میباشد.

 

 

مصرف الکل و دارو

مطالعات نشان میدهد که مصرف الکل – کافئین ونیکوتین در اغراد نوبت کار نسبت به افراد روز کار بیشتر می

 

باشد. کارگران نوبت کار به انگیزه بیدار ماندن در شب از این مواد استفاده می کنند. همچنین بررسی ها نشان

 

میدهد که مصرف داروهای آرامبخش در افراد نوبت کار بیشتر است.

 

 

ریسک تماس با خطرات فیزیکی – شیمیایی – بیولوژیکی و ..

افرادی که در شیفت های طولانی مدت کار می کنند ممکن است در تماس طولانی با مواد شیمیایی – بیولوژیکی

 

– صدا – ارتعاشو حرارت زیاد باشند که این خطرات می تواند سلامتی افراد را مورد تهدید قرار دهد.

 

 

اثر روی بارداری

مطالعات محدودی در این زمینه صورت گرفته که شیفت های چرخشی و برنامه های کاری غیر منظم کاری

 

ممکن است روی بارداری نیز اثر بگذارد.

 

 

بیماری های دیگر

افراد نوبت کار که سابقه آسم – دیابت – صرع وافسردگی دارند بیماریشان ممکن است در اثر نوبت کاری تشدید

 

شود.

 

 

مشکلات اجتماعی خانوادگی

شیفت کاری می تواند بر روی زندگی خانوادگی اثرات منفی داشته باشد و زندگی اجتماعی را مختل نماید

 

بخصوص وقتی برنامه شیفت کاری طوری باشد که افراد در اواخر بعداز ظهر و عصر از خانه دور باشد.

 

مطالعات نشان می دهد که میزان اختلالات زناشویی و طلاق در بین کارکنان نوبت کاربیشتر است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پیامدهای ایمنی و اثر بر روی عملکرد شغلی

اگر تعداد حوادثی که در نوبت های مختلف اتفاق می افتد به صورت درصدی از تعداد نیروی انسانی حاضر در

 

محیط کار بیان شود مشخص می گردد که نوبت شب دارای بالاترین میزان حادثه است. این نکته مشخص می

 

سازد که آنچه در درجه اول عامل خطر در محیط کار است وجود فرد نوبت کار تطابق نیافته است و در این مورد

 

محیط پیرامون فرد در درجه دوم اهمیت دارد.

 

یکی از رخدادهای فاجعه آمیز صنعتی حادثه نیروگاه اتمی مایل آیلند(1979)در آمریکاست که کل جامعه را تهدید

 

کرد. سرچشمه این حادثه را میتوان به خطاهای انسانس مربوط دانست که اپراتور نوبت کارخسته در اواسط

 

شیفت مرتکب شده بود. حوادث دیگر نیز علل مشابهی داشتند و در اغلب موارد می توان ساعات کار غیر

 

متعارف و عدم تطابق دستگاه سیرکادین را مورد سرزنش قرار داد.

 

نوبت کاران تطابق نیافته می توانند به طرق مختلف برای خود و سایرین خطر ساز باشند. اولین مورد خواب

 

آلودگی حین کار است. خواب آلودگی هنگام کار ممکن است بی توجهی به علایم هشدار دهنده ویا بروز واکنش

 

نامناسب در برابر هشدار دریافت شده گردد. کاهش عملکرد شغلی فرد نوبت کار دومین عاملی است که می تواند

 

باعث شود تا وی به عنوان عامل بالقوه خطر مطرح گردد. هر چند ممکن است افراد خواب آلود نباشند اما

 

احتمال دارد که از کاهش کارایی رنج برند. این امر امکان بروز آسیب را به دلیل ماهیت بحرانی وظیفه محوله

 

فراهم میسازد.

 

 

5_چه طور می توان خطرات نوبت کاری را کنترل نمود؟

الف) کنترل سازمانی

ب) انتخاب صحیح برنامه شیفت کاری

ج) طراحی مناسب محیط کار

د) آموزش کارکنان

 

 

 

 

 

الف) کنترل سازمانی

_ حتی الامکان از برنامه های شیفت کاری اجتناب شود یا شیفت کاری فقط برای مشاغل ضروری در نظر گرفته

 

شود.

 

_ بار کاری را بایستی طوری سازماندهی نمود که کارهای دشوار و خطرناک در اوایل شیفت انجام گیرد.

 

 

_از انجام کارهای خطرناک در شروع شیفت صبح خیلی زود خودداری شود.

 

_در شیفت شب یا عصر حتی الامکان برنامه کاری را طوری تنظیم نمود که قسمت خسته کننده و یکنواخت آن

 

در آغاز شیفت شب و قسمت جالب تر ومتنوع تر آن در پایان شیفت کاری صورت پذیرد.

 

_نظارت و سر پرستی کافی مخصوصا برای کارهای خطرناک که احتمالا حوادث درآنها بیشتر است وجود داشته

 

باشد(نظارت در ساعت بین 30/3 الی 30/5 صبح خیلی مهم است زیرا احتمال حوادث در این ساعت بیشتر و

 

عملکرد شغلی پایین است) .

 

_نظارت کافی بر روی کارکنان بی تجربه صورت گیرد تا کارشان را بطور ایمن انجام دهند.

 

_مطمئن شوید که افراد نوبت کار به مواد غذایی دسترسی داشته باشند(غذای شب بایستی سبک – مغذی و سهل

 

الهضم باشد).

 

_ زمانهای استراحت کوتاه مدت بین کاری و همجنین زمانی را برای صرف غذا در شب در نظر بگیرید.

 

_از بکارگیری اشخاص با بیش از 45 سال در شیفت کاری اجتناب شود.

 

_از بکارگیری اخاص با سابقه بیماری دیابت – صرع قلبی عروقی در شیفت کاری خودداری شود.

 

_افراد نوبت کار تا حد ممکن به مراقبتهای بهداشتی و پزشکی دسترسی داشته باشند.

 

 

 

 

 

 

 

برنامه های شیفت کاری

ریسک نوبت کاری بر روی کارکنان بستگی به زمان شیفت – طول مدت شیفت و مدت زمان چرخش شیفت دارد.

 

برنامه های معمول شیفت کاری شامل شیفت کاری فشرده هفتگی – شیفت های چرخشی و شیفت های ثابت شب

 

و عصر میباشد.

 

 

شیفتهای کاری فشرده هفتگی:

این نوع شیفت ها معمولا شامل کار3 الی 4 روزه با مدت زمان 10 الی 12 ساعته می باشد. شیفت کاری فشرده

 

در بین شیفت های معمول فرصت بیشتری را یرای فعالیت های اجنماعی و خانوادگی فراهم میکند. ولی این نوع

 

شیفت ها می تواند خستگی را افزایش دهد و در پایان شیفت کارایی فرد کاهش میابد.

 

 

شیفتهای ثابت شب و عصر:

این نوع شیفت ها به فرد اجازه می دهد تا زمانش را بر اساس آن تنظیم نماید. اما ممکن است زندگی اجتماعی

 

فرد را مختل نماید همچنین افراد شب کار دائمی نسبت به سایر افراد شب کار کسری خواب بیشتری دارند.

 

 

شیفتهای چرخشی :

معمولترین نوع شیفت در بین انواع شیفت ها شیفتهای چرخشی هستند. در این نوع شیفت فرد پس از کار در

 

یک برنامه شیفت کاری یا بعد از تغییر شیفت به شیفت جدید معمولا یک یا دو روز استراحت می کند سپس شیفت

 

به زمان دیگری از روز تغییر میابد.

 

 

زمان های شیفت :

_ شیفت صبح : این شیفت از ساعت 5 الی 8 صبح شروع میشود و در ساعت 2 الی 6 بعد از ظهر پایان

 

میابد.

_ شیفت بعد از ظهر(شیفت عصر) : این شیفت از ساعت 2 الی 6 بعد از ظهر شروع می شود و در ساعت

 

10 شب الی 2 صبح پایان میابد.

 

_شیفت شب : این شیفت در ساعت 10 شب الی 2 صبح شروع میشود و در ساعت 5 الی 8 صبح پایان میابد.

 

سازگاری با برنامه های شیفت چرخشی بستگی دارد به :

_طول زمان استراحت قبل از تغییر شیفت به شیفت جدید :

افرادی که شیفت آنها بطور سریع و یا دون در نظر گرفتن زمان استراحت کافی به شیفت جدید تغییر میابد ممکن

 

است در انجام وظایف با مشکل روبرو شوند.

 

_سرعت چرخش شیفت :

 

چرخش های طولانی 10 الی 14 روزه ممکن است زمان بیشتری را برای تطابق بدن با شبفت جدید تامین کند.

 

بررسی ها نشان می دهد که ریتم سیرکادین ممکن است نیاز به زمان دو الی سه هفته داشته باشد تا بطور کامل

 

با شیفت جدید تنظیم گردد. چرخش های سریع 2 الی 3 روزه اجازه نمی دهد ریتم سیرکاردین با شیفت جدید تنظیم

 

گردد.

 

 

ب) انتخاب صحیح برنامه شیفت کاری :

کارفرمایان بایستی سرپرستان – اعضای کمیته حفاظت ایمنی و بهداشت کار- مهندسین ایمنی وکارکنان خود را

 

در طراحی برنامه شیفت کاری درگیر کنند تا با هم بتوانند اثرات نوبت کاری را کاهش دهند.

 

در تصمیم گیری برای طراحی برنامه شیفت کاری بایستی :

_از شروع شیفت های صبح خیلی زود خودداری شود(قبل از ساعت 5 صبح)

 

_حتی الامکان از برنامه های شیفت ثابت شب اجتناب شود.

 

_تعداد شیفت های طولانی پیاپی و اضافه کاری به حداقل برسد.

 

_در برنامه شیفت کاری بایستی یک یا دو روز تعطیل در نظر گرفته شود.

 

_از کارکردن دو شیفت در طی 24 ساعت خود داری شود.

 

_بعد از پایان هر دوره شیفت حداقل 24 ساعت استراحت در نظر گرفته شود.

 

_سعی شود برنامه کاری بطور منظم و قابل پیش بینی نگه داشته شود و کلیه کارکنان ازآن اطلاع داشته باشند و

 

برنامه زندگیشان را بر اساس آن تنظیم نمایند.

 

_برنامه های شیفت کاری بایستی منظم و قابل چرخش به سمت جلو(صبح – عصر وشب) باشد.

 

برنامه های شیفت کاری بایستی مطابق با نیازهای کاری باشد یعنی :

_از انجام کارهای خطرناک در شیفت شب خودداری شود.

 

_کارهای فیزیکی سنگین – تکراری و کارهای فکری دشوار نبایستی بیشتر از 8 ساعت طول بکشند.

 

 

 

ج) طراحی مناسب محیط کار :

مهندسین ایمنی بایستی محیط کار را طوری طراحی نمایند که شرایط کار برای کار کنان مناسب باشد.نکات زیر

 

باید در بهبود محیط کار مورد توجه قرار گیرند :

 

_کاهش ترافیک و صدای شب

 

_کنترل بهداشتی و ایمنی به حداکثر برسد(تامین تهویه مناسب – کنترل حرارت – صدا و ارتعاش و ... حفاظ

 

گذاری ماشین ها)

 

_محیط کار و ترافیک زا روشن نگه داشته شود و سطوح منعکس کنده و درخشنده کاهش یابد.

 

_در صورت امکان برای بیدار ماندن افراد شب کار مدتی موسیقی پخش شود.

 

_محیطی مناسب برای صرف غذا در نظر گرفته شود و امکانات رفاهی تا حد ممکن فراهم گردد.

 

 

 

د) آموزش کارکنان :

سرپرستان و کارکنان را بایستی درباره خطرات نوبت کاری و اهمیت آنها آموزش داد از جمله :

 

_مشکلات ایمنی و بهداشت

 

_مشکلات انجام کار و ریسک حوادث

 

_مشکلات خانوادگی

 

و همچنین به کارکنان آموزش داده شود تا :

 

_ چه طور علایم ضعیف شدن سلامتی خود را تشخیص دهند چرا که ممکن است مرتبط با نوبت کاری باشد.

 

_چه طور اثرات نوبت کاری را کاهش دهند.

_چه طور خطرات شیفت کاری را کنترل نمایند.

 

_محافظت از دوره های خواب بوسیله تنظیم دوره های استراحت و بیداری(خودداری از فعالیت دو ساعت پیش

 

از زمان خواب)

 

_توانایی فیزیکی خود را حفظ نمایند.

 

_استراتژی بیدار ماندن در حین انجام وظیفه را یاد بگیرند.


 
 
گرایش های مهندسی صنایع
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٦:۳٩ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢۳ فروردین ۱۳۸۸
 

گرایش های مهندسی صنایع

 


رشته صنایع دردوره ی کارشناسی دارای چهارگرایش برنامه ریزی وتحلیل سیستم ها، تولید صنعتی، تکنولوژی صنعتی وایمنی صنعتی است.البته گرایش های ذکرشده درسطح کارشناسی تفاوت چندانی با یکد یگر ندارد ، چرا که دانشجویان هر یک از گرایش های فوق ازمیان 142واحدی که دردوره ی کارشناسی می گذارنند تنها10تا15واحد شان بایکدیگرمتفاوت است.(گرایش ایمنی صنعتی با ، بیشترین تفاوت راباگرایش های دیگردارد ، 25واحد اختصاصی متفاوت
که دانشجویان همین واحدهای متفاوت را نیزمی توانند در 8 واحد اختیاری خویش انتخاب کرده و بگذرانند.برای مثال فارغ التحصیل گرایش تولید صنعتی می تواند به جای گرایش تحلیل سیستم ها فعالیت کند
ما دراین بحث سعی برآن داریم تاچهارگرایش مهندسی صنایع را معرفی کرده ودروس مربوطه ی آنهارامشخص کنیم تاعلا قمندان هر چه بیشتر بااین رشته آشنایی پیدا کنند
قبل ازبررسی چهارگرایش، لازم می دانیم دروس مشترک بین گرایش های مختلف مهندسی صنایع یادآورشویم

ریاضی، معادلات دیفرانسیل، برنامه نویسی کامپیوتر، محاسبات عددی، فیزیک،شیمی عمومی با آزمایشگاه،مبانی مهندسی برق با آزمایشگاه،اقتصاد مهندسی، نقشه کشی صنعتی،استاتیک،مقاومت مصالح،علم مواد،اقتصادعمومی،اصول حسابداری وهزینه یابی، ارزیابی کاروزمان، طرح ریزی واحدهای صنعتی، برنامه ریزی وکنترل تولیدوموجودی، کنترل پروژه، کنترل کیفیت آماری،تحقیق درعملیات، روشهای تولید، تئوری احتمالات وکاربردهای آن،آمار مهندسی ،آزمایشگاه اندازه گیری دقیق، کارگاه ماشین ابزار(ماشین
افزار)، کارگاه عمومی جوش، کارگاه ریخته گری

گرایش برنامه ریزی و تحلیل سیستم ها
گرایش برنامه ریزی وتحلیل سیستم ها تاحدودی جنبه نرم افزاری داردوبیشتربه ارائه ی راهکارهای سیستماتیک می پردازد.درواقع هدف این گرایش تربیت کارشناسانی است که بتوانندبابهره گیری از روشهای جدید و سیستماتیک ومدلهای ریاضی، مسائل واحدهای صنعتی راتجزیه وتحلیل نموده و بیشترین رهنمودهارابرای استفاده از منابع موجود درعملکرد اجزاء تشکیل سیستم ارائه بدهند.برای توضیح بیشترمهندس تحلیل سیستمهادرواقع اطلاعات جمع آوری شده رابا استفاده ازنرم افزارهای مختلف ومدل های ریاضی تجزیه و تحلیل نموده موارد بدست آمده راتنظیم وثبت کرده و در اختیار واحدهای مختلف قرارمی دهد(حتی الا مکان اطلاعات رابه صورت نمودارنیزارائه میدهد) برای مثال دریک سیستم صنعتی باجمع آوری اطلاعات وهماهنگ کردن ارگانها وسیستم های مختلف(سیستم های کیفیت،سیستم های مالی، سیستم های تدارک، سیستم های حسابداری و...) وارائه چارتی کامل ازآنهاسعی برآن دارد تاسیستم ها راازنظرمدیریت زمانی(زمان سنجی) بهبود بخشیده،تقسیم کاررا به بهترین نحو بین نیروی انسانی وماشین آلات انجام داده تا بیکاری در سیستم ها کاهش یابد (در مورد ماشین آلات به بررسی وثبت نواقص، ضعف قطعات وعلت کارافتادگی آنها می پردازد) خط تولید را موازنه کرده ونقاط گلوگاهی را مشخص می نماید تا خروجی با حداقل هزینه، بهبودیافته وبالانس شود
مهندسی تحلیل سیستم ها نسبت به سایرگرایش هابه بررسی جامع تر وکلان ترپروژه ها وسیستم ها می پردازد

دروس تخصصی گرایش برنامه ریزی و تحلیل سیستم ها
زبان تخصصی، برنامه ریزی حمل و نقل، اصول شبیه سازی، تحلیل سیستم ها، کار برد کامپیوتردر مهندسی صنایع، پروژه پایا نی
اصول مدیریت وتئوری سازمان ، سیستم های اطلاعاتی ، کنترل مدیریت وکارآموزی

گرایش تولید صنعتی
گرایش تولید صنعتی فن به کارگیری مهارتهای تکنیکی− اقتصادی و استفاده ی موثر و نظام یافته از نیروی انسانی، زمان، ماشین آلات، ساختمان و مواد به منظور تولید کالا با کیفیت مطلوب است.
مهندس تولید صنعتی با استفاده از علوم مختلفی که کسب کرده قادر است با تجزیه و تحلیلی که پیرامون برنامه ریزی تولید، کنترل و مدیریت پروژه، کنترل کیفیت، بهبود کارایی تولیدو نیز طرح ریزی های گوناگونی که درواحدهای اجرایی انجام می دهد امکان موثر تر به تولید رسیدن فراورده ها یا عرضه مطلوب تر خدمات راپدید آورد انتخاب ترکیب مناسب ازمحصولات تولیدشده توسط یک کارخانه برای به حداکثر رساندن سود کارخانه، قسمتهای مختلف یک کارخانه به چه ترتیبی ساخته شوند تا حداقل جابجایی مواد ومحصولات رابا حداقل ضایعات داشته باشند،تدابیرلازم برای ثبات کیفیت محصولات کارخانه ،برنامه ریزی و کنترل موجودی ها،کنترل کیفیت،راه های موثربه تولیدرسیدن فراورده ها یاعرضه مطلوب ترخدمات ازکارهایی است که یک مهندس تولید صنعتی می تواند انجام دهد او می تواند به گونه ای یک نظام اجرایی را برنامه ریزی کند که چند هدف متفاوت و گاه متضاد درقالبی بهینه تحقیق پیدا نماید
مثلا قیمت هاکاهش یافته،ارزش افزوده بالا رفته،حمل ونقل ها کم شده موجودی های محدودتری ذخیره شده ودرعین حال قابلیت اطمینان بالا تری نیز برای حفظ رقابت پذیری وجود داشته باشددرواقع هدف این گرایش تربیت مدیران تولید واحدهای صنعتی است.
دروس تخصصی گرایش تولید صنعتی
زبان تخصصی،پروژه ی طراحی ایجاد صنایع، مهندسی فاکتورهای انسانی، برنامه ریزی تولید،برنامه ریزی وکنترل تولیدوموجودی،
کاربرد کامپیوتر در مهندسی صنایع،برنامه ریزی نگهداری وتعمیرات، اصول مدیریت و تئوری سازمان،پروژه،کارآموزی.

گرایش تکنولوژی صنعتی
گرایش تکنولوژی صنعتی با بینش و دیدی فنی تر از گرایش قبلی به مسایل نگاه می کند. کارشناسان این رشته که از نظر فنی نزدیک تر به مهندسین مکانیک (مخصوصا گرایش ساخت و تولید) می باشند ،آگاه به مسایل بهینه سازی ساخت وساز و فراورده های صنعتی و نیز نگهداشت و راه اندازی فنی واحدهای اجرایی هستند.دارای توانایی هایی از قبیل انتقال و مدیریت تکنوژی همین طور حفظ وحراست از آن هستند که به مد د امکانات سخت افزاری و نرم افزاری در جهت حفظ و نگهداشت نظام فنی و اجرایی گام برمی دارند ، با مدیریت تکنولوژی های در دسترس ، یا مواردی که در قالب انتقال تکنولوژی بده بستان می شود سعی در افزودن کمیت و کیفیت فراورده ها و نیز بهره برداری مؤثر از امکانات در دسترس دارند .با استفاده از تجهیزات کامپیوتری و مدارهای منطقی قادر هستند طیف وسیعی از خواست های اجرایی بشر را که بدلیل محدودیت های انسانی به سهولت قابل تحقق نمی باشند را عینیت بخشند.آنها ازمرحله ی طراحی یک ایده ونمونه سازی آن گرفته تا مرحله ی ساخت وتدارک
امکانات تولید،همین طورمدیریت مراحل اجرایی، توان خدمت رسانی را دارند. ضمنا ضایعات ومنابع بروزآنها را شناسایی می کنند و می توانند تاثیرات گوناگون آنها را مورد سنجش و ارزیابی قراردهند در واقع هدف این گرایش تربیت تکنولوژیست های کارخانه است

دروس تخصصی گرایش تکنولوژی صنعتی
ماشین های افزار، قیدوبندها (جیک و فیسکچر)،طراحی قالب٫ کنترل عددی،مونتاژمکانیکی، عملیات حرارتی،زبان تخصصی، پروژه، کارآموزی

گرایش ایمنی صنعتی
گرایش ایمنی صنعتی یکی ازگرایش های تازه تاسیس مهندسی صنایع درایران می باشد
تکنیک ایمنی صنعتی به وسیله ی مهندسین قابل اعتماد برای اولین بار دراواخرسال 1950میلادی جهت ارزیابی ایمنی سیستم های نظامی و تعیین مشکلات ناشی ازغیرنرمال کارکردن آنها پایه گذاری شدوبعد ازآن استفاده ازاین روش به سرعت افزا یش یافت،به طوری که در ایالات متحده ی آمریکا و فرانسه ازآن به ترتیب برای ارزیابی ایمنی هواپیماهای کنکورد وایرباس استفاده شد و بعدها نیزاین تکنیک به ارزیابی ایمنی صنایع هسته ای توسعه یافت
شاید تصوراینکه ایمنی وبهداشت حرفه ای می تواند نقش بسزایی در بهره وری بسیاری ازواحدهای صنعتی داشته باشد برای اکثرافراد مشکل باشد. بدیهی است با وجود تمام مزایا و منافعی که گسترش و توسعه صنعت برای نسل بشربه دنبال داشته است، سرمنشاخطرات ونارسائی های مختلف نیزبوده است که آمارنگران کننده وبعضاوحشتناک حوادث کوچک وبزرگ که هرلحظه درگوشه ای ازاین دنیای پهناور رخ می دهد بیان کننده ی همین امراست
این گرایش تلفیقی ازمهندسی و بهداشت می باشد ومهندسین این گرایش با کاهش آسیب هاوخطرات انسانی محیط کار،ماشین آلات، مواد خام ونظم ونظافت کارگاهی سعی بربهره ور کردن واحدهای صنعتی یک کارخانه را دارند
برای توضیح بیشترفرض کنیداگریک فرد درکارخانه دچارصدمه ای شود عواقبی همچون افسردگی فرد و سایر کارکنان،ازکارافتادگی، به وجود آمدن محدودیت های اقتصادی برای فرد، توقف دستگاه یا قسمتی که فرد مشغول است(حتی برای مدتی کوتاه )،افزایش مخارج (درمانی و تعمیری) آن واحد ودر نتیجه کاهش کیفیت و بهره وری را به دنبال دارد.
ازاین رو توجه به اصول ایمنی و بهداشت حرفه ای اهمیت ویژه ای می یابد .(چون نتیجه تمام موارد فوق به افزایش بهره وری واحدهای صنعتی خواهد انجامید.) واهمیت نیاز به این گرایش درصنعت بیشتر روشن می شود
دروس تخصصی گرایش ایمنی صنعتی

ایمنی در برق، اعلام و اطفاء حریق، دیگها و ظروف تحت فشار ، عوامل شیمیایی محیط کار ،حفاظت صنعتی (ایمنی صنعتی)، مهندسی احتراق، گاز رسانی،کارآموزی.

 


 
 
ایمنی کار و کنترل خطرات و بیماری‌های ناشی از کار
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٦:۳٤ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢۳ فروردین ۱۳۸۸
 

مقدمه

در زبان عامیانه کار به صورت آنچه که فرد به عنوان یک شغل انجام می‌دهد تا درآمدی داشته باشد تعریف می‌شود. ولی به عبارت دقیق‌تر، کار عبارتست از استفاده از جسم و فکر یک فرد برای انجام یا ساختن چیزی بشرط آنکه جنبه استراحت و بازی نداشته باشد (1). طبیعی است که بشر در انجام هر کاری هدفِ بدست آوردن نتیجه بیشتر و بهتر و مرغوبتر را دنبال می‌کند. وقتی از فکر و جسم انسان به خوبی و به درستی استفاده شود نتیجه کار بهتر و بیشتر و مورد پسندتر خواهد بود. اگر تجهیزات و ابزاری که برای سرعت بخشیدن به انجام کار و ممکن ساختن کار‌های عظیم مورد استفاده انسان قرار می‌گیرند بخوبی نگهداری شده و همواره آماده ارائه خدمات باشند نتیجه حاصل از کار را برای زمان‌های طولانی تداوم بخشیده و ازدیاد آنرا میسر می‌سازند. دقت در انتخاب و کیفیت مواد و مصالح مورد استفاده در انجام کار و همین طور دقت در کیفیت انجام خودِکار و محصول بدست آمده درجه تقاضا و مقبولیت محصول را افزایش می‌دهد. به همین دلیل امروزه مسایل و موضوعات مختلفی چون نیروی کار (شامل انتخاب، دانش، آموزش، مهارت و تواناییهای جسمی و ذهنی و . . .)، روش‌های کاری (مطالعه و تغییر روش‌ها به منظور دستیابی به روش‌های ساده، ممکن، کارآ و کم هزینه و . . .)، تجهیزات و ابزار کار (شامل طراحی و ساخت مناسب، روش‌های استفاده بهینه، برنامه های تعمیر و نگهداری و . . . .) و کیفیت (شامل کیفیت مواد مصرفی، میانی و محصول، کیفیت انجام کار و . . .) بسیار مورد توجه قرار گرفته و به صورت رشته های خاص مورد مطالعه پیوسته انسان می‌باشند.

اما نکته ای که قابل ذکر است اینکه وقتی انسان در انجام کار به میزان بسیار ناچیزی از درستی انجام کار دور می‌شود (که در بسیاری از موارد این دور شدن کاملا غیرعمد و بعضا به دلایلی اجباری است) نتیجه کار لطمه بزرگی می‌خورد و آنطوریکه باید بهتر و بیشتر و مورد پسندتر باشد نمی‌گردد. یا اینکه وقتی در انتخاب مواد اولیه و کیفیت آنها دقت کافی مبذول نمی‌گردد (که می‌تواند بدلایل اقتصادی، جغرافیایی، سیاسی و . . . باشد) منجر به پایین آمدن کیفیت محصول و نتیجه کار می‌گردد. مواقعی که ابزار و تجهیزات کار بخوبی نگهداری نشده و بدرستی مورد استفاده قرار نگیرند ضمن کوتاه شدن عمر کاری آن‌ها در بعضی مواقع شکستگی، فرسودگی و از کار افتادگی زودرس پیش آمده و باعث لطمه وارد شدن به اهداف انسان می‌گردد. همه این اتفاقات یعنی پایین آمدن کیفیت محصول و نتیجه کار و کم شدن آن نسبت به تلاشی که برای انجام کار مبذول شده، از همان ابتدا که بشر شروع به کار نموده وجود داشته است و به همین دلیل یکی دیگر از موضوعاتی که مورد توجه انسان قرار گرفته ایمنی کار می‌باشد.

از همان آغاز بشر به فکر این بوده که در انجام هر کاری جنبه ایمنی آنرا مورد مطالعه قرار داده و از اتفاقاتی که منجر به کاهش میزان محصول یا نتیجه کار و پایین آمدن کیفیت آن و هدر رفتن نیرو و تلاش‌های فراوان صرف شده برای انجام کار میگردند جلوگیری نماید. مثال زیر توجه انسان اولیه به ایمنی کار را بخوبی نشان می‌دهد.

بشر اولیه وقتی تلاش نمود که سنگی را با کمک نیروی بازو طوری بشکند یا باصطلاح امروزی طوری بتراشد که لبه نسبتا نازک و تیزی داشته باشد تا بتواند مثلا بدن حیوان شکار شده را ببرد خیلی زود متوجه شد که پس از انجام کار، آن قسمت از سنگ که بدست گرفته بود باعث وارد شدن صدمه به دست او شده است و لذا با پیچیدن برگ درخت به دور آن میزان صدمه وارده به دست را کاهش داد. این همان فکر و توجه به ایمنی کار می‌باشد.

ایمنی کار

همانطوریکه در مقدمه اشاره شد ایمنی کار یعنی تلاش برای جلوگیری از آنچه که باعث کاهش میزان محصول یا نتیجه کار و پایین آمدن کیفیت آن و هدر رفتن نیرو و تلاش‌های صرف شده در انجام کار میگردد. امروزه ایمنی کار به صورت‌های مختلفی چون پیشگیری از حوادث یا داشتن سطح قابل قبول ریسک‌های مختلف موجود در انجـام کار تعریف شـده اسـت. یکـی از بهتـرین تعـاریف عبارتسـت از میـزان یا درجـه فرار از خطرات (Degree of freedom from hazards) قسمت اصلی در این تعریف، فرار از خطرات می‌باشد و کلمه میزان یا درجه برای تعیین محدوده و مرز بکار رفته است. به مثالی که در مورد بشر اولیه در مقدمه اشاره شد توجه کنید. بشر اولیه می‌توانست برای جلوگیری یا کاهش میزان صدمه به دست یک یا چند برگ درخت را روی دسته سنگ بپیچد. طبیعی است که هرچه تعداد برگ‌های درخت پیچیده شده بیشتر باشد میزان صدمه به دست در حین انجام کار کمتر می‌شود. از طرف دیگر زیاد شدن تعداد برگ‌های پیچیده شده مانعی در انجام راحت و درست کار به شمار می‌آید. بنابراین به خود آن انسان اولیه بستگی داشت که تصمیم گرفته و از یک یا چند برگ درخت استفاده نماید. اگر دست‌هایش بزرگ و قوی بود بخوبی از عهده گرفتن دسته سنگ با چند لایه برگ برمی‌آمد و برعکس. پس می‌توان گفت که هر شخص، هر صنعت، هر کارخانه، هر سازمان و هر کشوری باید خود تصمیم بگیرد که میزان یا درجه فرار از خطرات یا ایمنی چقدر باشد. این بستگی درجه یا میزان ایمنی به خود هر سازمان و کشور یکی از عمده ترین دلایلی است که موجب شده تا امروزه ایمنی نتواند، همانند کیفیت و محیط زیست به صورت استاندارد‌های بین المللی مطرح شود. تصمیم گیری در مورد این میزان یا درجه ایمنی به عوامل مختلفی مربوط می‌شود که عبارتند از :

 

1) دانش و آگاهی : هرچه سطح دانش و آگاهی یک فرد، صنعت یا سازمان بالاتر باشد بیشتر تمایل خواهد داشت که میزان ایمنی را بالاتر ببرد. مثلا اگر در صنعتی میزان صدای موجود بالا باشد و افراد مشغول به کار و مسئولین صنعت، به موضوع آلودگی صدا و اثرات آن در سلامتی انسان‌ها و حد مجاز قرار گیری در معرض صدا در طول ساعات کار، آگاهی داشته باشند طبیعی است که به فکر رفع و کنترل صدا خواهند بود. در غیر این صورت اصلا به وجود صدا پی نخواهند برد.

 

2) توانایی‌های مختلف : اگر صنعت مورد نظر، امکانات مالی خوبی نداشته باشد با وجود تمایل مسئولین و افراد مشغول به کار در آن صنعت برای رفع و کنترل خطر آلودگی صوتی امکان انجام کار مهمی ممکن نخواهد بود. به همین ترتیب سایر امکانات نظیر امکانات فیزیکی، اجتماعی، سیاسی و تکنولوژیکی به صورت مانعی در بالا بردن درجه فرار از خطر خواهند بود. میزان یا درجه ایمنی، نشانگر آن است که ایمنی قابل اندازه گیری است. با تعیین مقدار آن هم می‌توان وضعیت ایمنی یک صنعت یا سازمان را در یک زمان خاص معین ساخت و هم با مقایسه وضعیت ایمنی موجود در دو زمان مختلف در مورد برنامه های ایمن سازی و ارتقاء سطح یا درجه ایمنی صنعت یا سازمان در دوره محدود به دو زمان مزبور اظهار نظر نمود.

شناسایی خطرات (Hazard Identification)

 پس از روشن شدن مفهوم میزان یا درجه در ابتدای تعریف ایمنی به قسمت اصلی آن یعنی فرار از خطرات یا دوری گزیدن از خطرات می‌پردازیم. برای آنکه بتوان از خطرات دوری کرد یا باصطلاح از آن‌ها فرار کرد باید در وهله اول آن‌ها را شناسایی نمود و قبل از هر چیز باید خود خطر را تعریف کرد :

 

تعریف خطر

شرایطی که دارای پتانسیل یا بالقوه گی وارد آوردن آسیب بدنی و خسارت مالی به انسان باشد را خط می‌نامند. خطر دارای انواع مختلفی است که از آن جمله می‌توان به خطرات زیر اشاره نمود :

 

1) خطرات فیزیکی (Physical hazards) مانند تغییر فاز، انتقال گرما، تبخیر و ایجاد سرما

2) خطرات شیمیایی (Chemical hazards) مانند قابلیت اشتعال، قابلیت انفجار، ناپایداری و میل ترکیبی فراوان

3) خطرات تهدید کننده سلامتی (Health hazards) هر ماده شیمیایی یا هر جسم دیگری که طبق مدارک علمی موجود می‌تواند در هنگام قرارگیری انسان در معرض آن‌ها اثرات سوء آنی (Acute effects) یا درازمدتی (Chronic effects) در سلامتی انسان داشته باشد. از جمله مواد شیمیایی مزبور می‌توان به انواع زیر اشاره کــرد: مـواد Carcinogen، مـواد سمـی (toxic agents) یا reproductive toxins ، مواد تحریک کننده (irritants) مواد خورنده (Corrosives) ، مواد حساسیت زا  (Sensitizers)، مـوادی که بـه کبد صدمـه می‌زنند (hepatotoxins) ، موادیکه به کلیه ها آسیب می‌رسانند (nephrotoxins)، موادیکه روی سلول‌های عصبی اثر دارند (neurotoxins) ، موادیکه در مکانیسم تولید خون اثر سوء دارند،  مواد آسیب رسان به ریه ها، پوست و چشم‌ها.

 

بنابراین شناسایی خطرات یعنی شناسایی و تشخیص شرایط موجود در محیط کار یا زندگی انسان. بعضا این شرایط به آسانی قابل تشخیص می‌باشند و متخصصین ایمنی، همانند یک پزشک به هنگام رویارویی با یک بیمار، با مشاهده دقیق یک فعالیت یا یک وضعیت یا محیط کار، بسیاری از خطرات را تشخیص می‌دهند. این نوع شناسایی خطر را اصطلاحا تحت عنـوانWalking, talking through method می‌خوانند که درست شبیه ویزیت و معاینه کردن بیمار توسط یک پزشک می‌باشد. بسیاری از شرایط هم هستند که به آسانی قابل تشخیص و شناسایی نبوده و نیاز به استفاده از روش‌های پیچیده، پرهزینه و زمان بر دارند. درست نظیر پزشکی که برای تشخیص بیماری نیاز به نمونه برداری و انجام آزمایش‌هایی دارد، در شناسایی خطرات هم روش‌های مشابهی  وجود دارند. امروزه نزدیک به 127 روش یا تکنیک شناسایی خطرات وجود دارد که به تدریج و با گذشت زمان در جریان توسعه علم ایمنی ابداع و بکار برده شده اند.  بعضی از این تکنیک‌ها خطرات خاصی را مورد شناسایی قرار می‌دهند و بعضی دیگر برای شناسایی خطرات بالقوه یک فعالیت یا دستگاه خاص بوجود آمده اند. در جدول شماره 1 ـ  اسامی تعدادی از این تکنیک‌ها ارائه شده است.

جدول 1 ـ اسامی تعدادی از تکنیک‌های شناسایی خطر

موارد کاربرد

شرح

نام تکنیک

در مورد مشاغلی چون جراحان، خلبانان و کنترل کننده های اطاق فرمان صنایع، کاربرد دارد.

این تکنیک، تداخل بین انسان و ماشین را بررسی می‌کند و خطاهای بالقوة انسان را در انجام وظایف، شناسایی می‌نماید

تجزیه و تحلیل خطاهای کاری

Action Error Analysis

در کلیه سیستم‌هایی که دارای انرژی هستند کاربرد دارد. مانند فرایندهای شیمیایی

جریان انرژی‌های مختلف را ردیابی کرده و جریان‌های ناخواسته را مشخص می‌سازد

ردیابی انرژی و تجزیه و تحلیل حفاظ‌ها و موانع

Energy Trace & Barrier Analysis

در مواردی ‌که ریسک‌های ترکیبی یک سیستم، ارزیابی می‌شوند کاربرد دارد

ترکیبی از روش‌های بالا به پایین و پایین به بالا می‌باشد

(Even Trace Fault Trace)

تجزیه و تحلیل علت ـ پیامد

Cause Consequence Analysis

در همه سیستم‌ها وقتی تغییری ایجاد شد و نکته اصلاحی انجام شد کاربرد دارد

اثرات اصلاحات و تغییرات را بررسی می‌کند

تجزیه و تحلیل تغییرات

Change Analysis

کادر بهره برداری وقتی اطلاعات کافی در مورد عملیات را جمع آوری کردند این روش مورد استفاده قرار می‌گیرد

روشی جهت شناسایی شرایط ناامن و خطاهای انسانی می‌باشد

تکنیک وقایع بحرانی

Critical Incident Technique

در مورد سیستم‌های الکتریکی، الکترونیکی هوا فضائی و سخت افزارهای مختلف کاربرد دارد

یک تجزیه و تحلیل قابلیت اعتماد سیستم می‌باشد

تجزیه و تحلیل انواع نقص‌ها و اثرات آن‌ها در سیستم

Failure Mode & Effect Analysis (FMEA)

در مورد همة حوادث، قابل اجرا است

روشی جهت تجزیه و تحلیل حوادث به صورت سیستماتیک می‌باشد

تجزیه و تحلیل غفلت‌ها و فراموشکاری‌های مدیریتی

Management oversight and Risk Trace Analysis (MORT)

ارزیابی خطرات (Hazard Assessment)

پس از شناسایی خطرات برنامه کنترل خطرات اجراء می‌شود تا خطرات شناسایی شده به کلی از بین برده شده  یا به نوعی تحت کنترل در آیند. اینکه برنامه کنترل خطر را باید از کدام خطر یا خطرات آغاز نمود نیاز به تعیین اولویت‌های خطرات دارد. برای تعیین اولویت خطرات، اولین کار محاسبه ریسک آنها می‌باشد. ریسک هر خطر از حاصل ضرب احتمال تبدیل شدن آن خطر به حادثه (احتمال وقوع حادثه) در پی آمد حاصله یا شدت حادثه به دست می‌آید. هم احتمال وقوع و هم پی آمد حادثه هر دو به صورت عدد بیان می‌شوند و معمولا با توجه به گذشته و تاریخچه وقوع حوادث محاسبه می‌گردند. چنانچه در صنعتی حوادث اتفاق افتاده به طور دقیق ثبت نشده و در نتیجه محاسبه احتمال وقوع و پی‌آمد از حوادث امکان پذیر نباشد می‌توان با توجه به آمار صنایع مشابه در نقاط مختلف کشور یا حتی جهان این ارقام را محاسبه کرد. به همین دلیل است که ثبت حوادث و نگهداری اطلاعات مربوطه حائز اهمیت فراوان می‌باشد. آنچه که در محاسبه ارقام مورد بحث مهم است این است که اگر احتمال وقوع در مورد یک حادثه خاص یا در مورد یکی از خطرات شناسایی شده بر حسب مثلا درصد بیان شود باید در مورد بقیه خطرات نیز بر حسب درصد معین شود. پی آمد هم به همین ترتیب است یعنی اگر در مورد یکی از خطرات بر حسب مقدار کل خسارت وارده یا بر حسب تعداد کل روزهای از دست رفته محاسبه شود باید در مورد کلیه خطرات به همین ترتیب عمل شود. در غیر این صورت، ریسک هر خطر به صورت مجزا و یک عدد بیان می‌شود و قابل مقایسه با سایر ریسک‌ها نخواهد بود.

با محاسبه ریسک مربوط به کلّیه خطرات شناسایی شده لیستی تهیه می‌شود که در آن ریسک‌های بزرگتر یا بیشتر در اول و ریسک‌های کوچکتر یا کمتر در آخر لیست قرار می‌گیرند و بدین ترتیب اهمیت و اولویت خطرها نسبت به همدیگر تعیین میگردد. پس از آماده شدن این لیست با توجه به خط مشی ایمنی (Safety policy) صنعت یا سازمان مورد مطالعه به خطرات مختلف ضرایبی داده می‌شود. مثلا اگر خطرات مربوط به یک دستگاه خاص که با ارز خارجی خریداری شده و به دلیل کمبود منابع ارزی از اهمیت خاصی برخوردار است به آن‌ها ضریبی بیشتر از یک (در مقایسه با سایر خطرات و اهمیت آن‌ها) تعلق می‌گیرد. این نوع اهمیت دادن‌ها در خط مشی ایمنی مشخص می‌شود. حالا اگر خطری ضریب 2 داشته باشد ریسک مربوط به آن در 2 ضرب می‌گردد. پس از دادن ضرایب مربوط به تک تک خطرات لیست دقیق اولویتی آن‌ها با توجه به ریسک ضرب شده در ضریب تهیه می‌گردد.

امروزه سعی می‌شود که پس از تدوین خط مشی ایمنی، ماتریس ریسک (Risk matrix) نیز تهیه گردد. در ماتریس ریسک که نمونه ای از آن در شکل 1 نشانداده شده احتمال وقوع در محور X ‌ها و پی آمد حادثه در محور y ها برده می‌شود. از جمله نقاط لازم در خط مشی ایمنی تعیین سطح یا میزان ریسک پذیری یا ریسک قابل قبول صنعت یا سازمان می‌باشد که به صورت خطی در ماتریس ریسک مشخص می‌گردد. وقتی لیست ریسک‌های خطرات شناسایی شده تهیه شد همه آن ریسک‌ها را به ماتریس ریسک منتقل می‌کنند. آندسته از ریسک‌هایی که در پایین خط سطح ریسک پذیری قرار دارند خودبخود از لیست خطرات قابل کنترل حذف می‌شوند و ریسک‌های قرار گرفته در بالای سطح ریسک پذیری، مورد توجه قرار گرفته و بین خود به همان ترتیب فوق الذکر (با در نظر گرفتن ضرایب اهمیت آن‌ها) تعیین اولویت شده و برای اجرای برنامه کنترل خطرات آماده می‌شوند.

 

 

میزان احتمال

 

شایع

ممکن

گاهی

نادر

نامحتمل

 

الف

ب

ج

د

هـ

شدت و وخامت

فاجعه آمیــــــــــز(catastrophic)

1

بسیـــــــار زیاد

زیــــــــــــــــــاد

 

 

 

بحرانــــی(critical)

2

متوســـــــــــــــــط

 

 

 

 

متوسط (Moderate)

3

 

کـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــم

 

 

کـــم(Negligible)

4

 

 

 

محدوده خطر

شکل 1 ـ ماتریس ریسک  (Risk Assessment Matrix)

برنامه کنترل خطرات (Hazard Control Program)

برنامه کنترل خطرات از چند مرحله زیر تشکیل یافته که به ترتیب آمده اند و باید در مورد هر خطر به ترتیب عنوان شده، اجراء شوند یعنی اول مرحله 1 از اعمال کنترلی مورد توجه قرار می‌گیرد و اگر خطر قابلیت اجرای مرحله اول را نداشت در مورد آن مرحله 2 اجراء می‌شود.

1) از بین بردن یا حذف خطر (Hazard Elimination)

برای کنترل هر خطر اوّل باید تلاش شود که به ترتیبی خطر از بین برده شده یا حذف گردد و معمولا با خطر دیگری جایگزین می‌گردد. این کار با تغییر تکنولوژی و فرآیند یا تعویض و جایگزینی مواد عملی می‌گردد. طبیعی است وقتی فرآیندی تغییر یافت و خطر مورد بحث از بین رفت در فرآیند جدید هم خطر یا خطراتی وجود خواهد داشت که باید همواره سعی شود تا انتخاب فرآیند جدید به صورتی باشد که خطرات جدید از نظر میزان ریسک در منطقه پایین خط سطح ریسک پذیری مشخص شده در ماتریس ریسک قرار داشته باشند و دیگر نیازی به کنترل مجدد نباشد. به عنوان مثال می‌توان به تغییر رنگ‌های اتومبیل از سیستم حلاّلی مرسوم به سیستم آبی جدید اشاره نمود که در آن پایه یا  base  رنگ‌ها از حلال‌های آلی به آب تبدیل شده و بدین ترتیب خطر حلال‌ها (خطرات تهدید کننده سلامتی) از بین رفته و سیستم جدید دیگر خطری از این بابت ندارد.

2) محدود سازی خطر (Hazard Limitation)

وقتی امکان از بین بردن و حذف خطر وجود نداشته باشد باید سعی نمود که به نوعی خطر محدود گردد. محدود سازی می‌تواند هم از نظر مکانی (جغرافیایی) و هم از نظر زمانی و هم از نظر گروه افرادیکه درمعرض خطر قرار دارند عملی گردد. مثلا عدم صدور مجوز صنعتی برای اطراف شهر‌ها و ایجاد شهرک‌های صنعتی در کشور نمونه ای از محدود سازی کلیه خطرات صنایع به یک منطقه بنام شهرک صنعتی می‌باشد. ممنوع ساختن ورودافراد متفرقه به داخل انبار مواد شیمیایی (فقط انبار دار حق رفتن به داخل انبار دارد) نیز نوعی محدود سازی می‌باشد و بالاخره اجرای عملیات تعمیر و نگهداری در شیفت روز (طبق برنامه نگهداری) نوعی محدودسازی زمانی است.

3) استفاده از طرح‌ها و دستگاههای ایمنی (Use of safety devices)

دستگاه های ایمنی همانطور که از نام آن‌ها پیداست دستگاه هایی هستند که ایمنی سیستم را فراهم می‌نمایند و دارای انواع متعددی می‌باشند که به عنوان نمونه به چند نوع زیر اشاره می‌شود :

 

3ـ1) دستگاه هایی که به خاطر سیستم، از بین می‌روند (Fail-safe devices : FSD)

این دستگاه ها به هنگام خطر از کار می‌افتند یا به عبارت دقیق تر متوقف می‌شوند و سیستم را در حالت ایمن نگهداری می‌کنند. به عنوان نمونه می‌توان به فیوز برق در ورودی ساختمان یا دستگاه اشاره کرد که به محض بروز اشکال در سیستم برق رسانی (خطر مدار کوتاه یا کشیده شدن بار زیادتر از حد) می‌سوزد و باعث نجات سیستم یا دستگاه می‌شود. وقتی فیوز  عمل کرد برق ساختمان یا دستگاه به کلی قطع و کار دستگاه متوقف می‌شود. به همین دلیل فیوز و امثال آنرا دستگاه های FSD از نوع  انفعالی (Passive) می‌نامند. بعضی از این نوع دستگاه ها هستند که پس از عملکرد، کار سیستم یا دستگاه را در حداقل سطح ایمن، حفظ می‌کنند و باعث متوقف شدن کامل کار سیستم نمی‌گردند. آن‌ها را دستگاه های FSD  از نوع عملیاتی (Operational)  می‌نامند.

 

3ـ2) قفل‌های ایمنی (Safety Locks)

قفل‌های ایمنی بر سه نوع می‌باشند :

 

الف) قفل‌های درونی (Lock-ins) قفل‌هایی که خطر را در داخل به صورت محبوس نگه می‌دارند و اجازه نمی‌دهند که در معرض باشند. مثل قرار دادن سموم در یک هود یا قفسه مخصوص و قفل کردن درب آن. بدین ترتیب هیچکس بجز در مواقع ضروری و افراد با تجربه نمی‌تواند دسترسی به سموم داشته باشد و خطر سموم در داخل قفسه به صورت قفل شده می‌ماند. قفل پست‌ها و تابلوهای برق نیز از این نوع می‌باشند.

ب) قفل‌های بیرونی (Lock-outs) قفل‌هایی که بر عکس نوع اول خطر را در بیرون نگه داشته و اجازه ورود نمی‌دهند. بستن در‌ها و پنجره ها و کلّیه روزنه ها به هنگام آلودگی هوا یا نشت گاز در محوطه صنعتی نوعی Lock-out  می‌باشد که خطر آلاینده ها را در بیرون نگه داشته و از ورود آن‌ها به داخل سالن و منزل جلوگیری می‌نماید. کلید‌های برق ضدانفجار نوعی از این قفل‌ها به حساب می‌آیند که در محیط‌های دارای گازهای قابل اشتعال و انفجار نصب می‌گردند.

ج) قفل‌های خودکار (Inter-locks)قفل‌هایی که بطور خودکار و با بروز یک خطر، جریان بالا دستی یا کار سیستم را در بالا دست متوقف می‌سازند تا خطری بوجود نیاید. مثلا در دیگ‌های بخار این نوع قفل با کم شدن جریان آب ورودی به دیگ که خطر انفجار را در پی دارد بطور خودکار شیر فلکه گاز ورودی به مشعل را می‌بندد و از بالا رفتن بیش از حد درجه حرارت در داخل دیگ جلوگیری می‌نماید. در ماشین‌های تراشکاری به محض باز کردن حفاظ شفاف روی قطعه کار قفل مزبور عمل کرده و برق موتور ماشین تراشکاری را قطع می‌نماید تا هیچ بخشی از قسمت‌های گردان در دسترس تراش کار نباشد.

 

3ـ3) دستگاه های تن به ضرر کم دادن (Minor Loss acceptance)

این دستگاه ها باعث می‌شوند که با وارد شدن یک ضرر و زیان کم از ضرر و زیان‌های بزرگتر جلوگیری شود. مثلا صفحاتی بنام Rupture disk که در مخازن یا ظروف تحت فشار نصب می‌شوند و به محض بالا رفتن فشار داخل مخزن از حد مجاز ترکیده و فشار را در مسیر خاصی آزاد می‌سازند و بدین ترتیب از انفجار مخزن تحت فشار جلوگیری می‌نمایند.

 

3ـ4) مانیتور‌ها (Monitors)

با اینکه بسیاری از مانیتور‌ها برای نشاندادن وضعیت یک فرآیند، طراحی و نصب می‌شوند و در جهت بهبود کیفی کار و محصول آگاهی‌های لازم را در اختیار انسان قرار می‌دهند ولی تعداد زیادی از آن‌ها هم شرایط و موقعیت‌های پیش آمده خطرناک را به انسان نشان می‌دهند تا با اقدامات لازم از وقوع حادثه پیشگیری نماید. به عنوان مثال کیلومتر شمار اتومبیل در سرعت‌های پایین یک مانیتور به منظور اهداف تکنیکی است تا راننده با دیدن سرعت ماشین و موتور به موقع دنده عوض کرده و استفاده بهینه از موتور داشته باشد. ولی همین مانیتور در سرعت‌های بالاتر از80 کیلومتر در ساعت به عنوان یک دستگاه ایمنی عمل می‌کند و به راننده پیش آمدن حالت خطرناک را نشان می‌دهد و هیچگونه کار تکنیکی را دنبال نمی‌نماید.

 

3ـ5) دستگاه های هشدار دهنده (Warning devices)

از آنجاییکه انسان به دلایل مختلفی نظیر فراموشکاری، خواب آلودگی و بی توجهی در بسیاری از مواقع به مانیتور‌ها توجه نکرده و حالات خطرناک پیش آمده را متوجه نمی‌شود همیشه در کنار مانیتور‌ها دستگاه های هشدار دهنده ضرورتا نصب می‌شوند تا توجه انسان را به حالات و موقعیت‌های خطرناک پیش آمده که توسط مانیتور‌ها نشان داده می‌شوند جلب نماید. مثلا در صنایع شیمیایی به محض بالا رفتن مقدار گاز‌های خطرناک در داخل دستگاه ها یا در محیط کار و رسیدن عقربه مانیتور به نزدیک حالات خطرناک هشدار دهنده های صوتی (آلارم) عمل کرده و توجه انسان‌ها را جلب می‌نماید. هشدار دهنده های بینایی به صورت روشن شدن لامپ یا چشمک زدن لامپ عمل می‌کنند.

4) استفاده از طرح‌های فرار و بقاء (Escape & survival)

سه مرحله فوق الذکر در برنامه کنترل خطر مخصوص جلوگیری از تبدیل شدن خطر به حادثه بودند و اصطلاحا اعمال کنترلی قبل از وقوع (Pre - event) نامیده می‌شوند. حالا به سه مرحله دیگر برنامه کنترل خطر پرداخته می‌شود که به منظور کاهش پی آمدهای تبدیل شدن خطر به حادثه می‌باشند و اصطلاحا بنام اعمال کنترلی بعد از وقوع (Post - event) خوانده می‌شوند. هدف در این مراحل کاهش تا حد امکان پی آمدهــای حـوادث می‌باشــد کــه در چهـار بخــش صدمـــات جزئــی (Minor injuriesصدمــات ناتـوان کننـده  (Disabling injuries) ، بیماری‌های ناشی از کار (Work-related diseasesخسارات مالی خلاصه شده اند.

طرح‌های فرار و بقاء به آن منظور طراحی، ساخته و نصب می‌شوند که انسان بتواند به محض وقوع حادثه خود و دارایی‌های خود نظیر مواد و تجهیزات را از مهلکه دور کرده و نجات دهد. بهترین مثال برای این گونه طرح‌ها راه های فرار اضطراری (Exit) بخصوص در مواقع آتش سوزی است. هدف از ایجاد راه های فرار اضطراری به عنوان یک طرح فرار وبقاء نشان می‌دهد که وجود هر راه اضافی در یک محیط کار یا ساختمان نمی‌تواند راه فرار اضطراری تلقی شود. اینگونه راه ها باید علاوه بر مقاوم بودن در برابر حریق عاری از دود و گاز‌های ناشی از حریق بوده و حرارت هوای داخل آن‌ها قابل تحمل برای انسان باشد تا بتواند از طریق آن‌ها خود را به سلامت از مهلکه دور کرده و به یک جای امن برساند. از این نوع طرح‌ها برای خارج ساختن مواد شیمیایی از مهلکه وجود دارد که نمونه بارز آن‌ها در مخازن مواد نفتی با سقف شناور نصب می‌شود.

5) سیستم‌ها و دستگاه های امداد (Rescue)

سیستم و دستگاه هایی هستند که به منظور امداد رسانی به شخص گیر افتاده در حادثه و بعضا به منظور نجات مواد و دستگاه ها طراحی و نصب می‌شوند. مثلا امروزه سقف اتومبیل‌ها را به صورت یکپارچه با روزنه ای در قسمت بالای سر راننده طراحی می‌کنند. این روزنه دارای ابعادی در حدود 65 سانتی متر بوده و تقریبا مربعی شکل است و دریچه ای به کمک ضربه یا پیچ آنرا در محل سقف اتومبیل می‌بندد. به هنگام وقوع حادثه مخصوصا مواقعی که حادثه در خارج از شهر‌ها و جاده های دور افتاده باشد پیدا کردن گاز استیلن و دستگاه برش سقف بسیار مشکل و نیاز به زمان زیاد دارد. زمانی که برای راننده مجروح و در حال خونریزی بسیار اهمیت دارد. با خارج ساختن دریچه مزبور، که به آسانی امکانپذیر است، راننده به موقع از خدمات امداد رسانی بهره مند می‌گردد.

6) جداسازی (Isolation)

آخرین مرحله در برنامه کنترل خطرات، جدا سازی می‌باشد. یعنی وقتی نتوانستیم در مورد یک خطر از مراحل قبلی کنترل استفاده کنیم یا اینکه استفاده از مراحل قبلی در حد لزوم کفایت نکرد باید به مرحله جداسازی پرداخته شود. این مرحله مخصوصا در مورد آندسته از خطراتی که با توجه به قوانین و مقررات، اصلا خطر تلقی نمی‌شوند مانند وجود بعضی آلاینده های شیمیایی در هوای محیط کار به میزان کمتر از حد مجاز که قانونا به صورت مشکل مطرح نمی‌گردد ولی در دراز مدت باعث بیماری‌هایی چون سردرد‌های مزمن و ناراحتی‌های عصبی و . . . می‌گردد بسیار مفید و کاربردی است.

جداسازی یعنی جدا کردن فیزیکی یا ایجاد مانع بین فرد و خطر یا بین دستگاه و خطر که از قرار گرفتن فرد یا دستگاه در معرض خطر جلوگیری می‌نماید. در انبار‌های مواد شیمیایی اگر وسعت کافی موجود باشد بین مواد شیمیایی مختلف مخصوصا بین مواد ناسازگار (Incompatible chemicals) باید فاصله کافی (طبق استاندارد‌های موجود) در نظر گرفته شود که نقش جداسازی را ایفا می‌نماید. وقتی وسعت انبار کافی نباشد مواد را نزدیک بهم انبار می‌کنند ولی بین آن‌ها دیواری به ارتفاع حداقل 5/1 متر بالاتر از سطح مواد انبار شده ایجاد می‌نمایند تا به عنوان جدا کننده عمل نماید (2). این نوع جداسازی فیزیکی مخصوصا در طراحی کارخانه های صنعتی بسیار مورد توجه قرار دارد.

لوازم یا وسایل حفاظت فردی (Personal protective equipment = PPE) مهمترین نمونه از سیستم‌های جداسازی است وقتی امکان پیشگیری از نشت گاز در مواقع عادی یا اضطراری وجود نداشت یا به درجات پایین وجود داشت ماسک‌های تنفس در اختیار قرار می‌دهیم تا افراد با پوشیدن آنها سیستم تنفسی و حتی در مواقع خاص پوست خود را از آلاینده ها حفاظت نمایند یا جداسازی کنند و بتوانند به سلامت از محیط آلوده خارج شده و خود را ایمن نگه دارند. لازم به یادآوری است که نقش اصلی لوازم حفاظت فردی همین جداسازی است و باید به هنگام وقوع حالت نامناسب و جهت دور شدن از محیط آلوده یا جدا بودن از خطر مورد استفاده قرار گیرند.

منابع  

1) Oxford Learner's pocket Dictionary, New Ed. , Oxford University  press, 1996. 

 

2) Bretheric, L. Incompatible chemicals in the storeroom  Identification & segregation PP. 87-101 in : safe storage of laboratory chemicals, Pipitone (Editor), John Willey & Sons, New York, 1991.

 


 
 
کیسه هوای اتوموبیل چگونه عمل می کند؟
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:٥٧ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ فروردین ۱۳۸۸
 

کیسه هوای اتوموبیل چگونه عمل می کند؟
تا سالها، کمربند ایمنی، تنها وسیله محافظت در داخل اتومبیل بود. اختلاف نظرهایی در مورد امنیت آنها به خصوص برای کودکان وجود داشت ولی با گذشت زمان قوانین استفاده اجباری از کمربند ایمنی در کشورهای مختلف وضع شد. آمارها نشان می‌دهد استفاده از کمربند ایمنی جان هزاران نفر که ممکن بود در تصادفات جان خود را از دست دهند، حفظ کرده است.
کیسه های هوا چندین سال است که در حال توسعه هستند. اولین ثبت اختراع در مورد بالشهای باد شونده، مربوط به سقوط هواپیماهاست که در طی جنگ جهانی دوم به ثبت رسیده است. در دهه 80 (1980) اولین کیسه هوا برای اتومبیل‌ها ساخته شد.
پس از سال 1998، تمام اتومبیل های تازه ملزم به داشتن کیسه های هوا در سمت راننده و مسافر گردیدند. آمارها نشان می‌دهد، استفاده از کیسه هوا در اتومبیل‌ها باعث کاهش 30 درصدی خطر مرگ در تصادفات رو در رو می‌گردد.



اصول مهم
قبل از پرداختن به مشخصات کیسه هوا، اجازه دهید مروری بر برخی قوانین حرکت داشته باشیم. می‌دانیم هر جسمی که حرکت می‌کند اندازه حرکت دارد . تا زمانی که هیچ نیروی خارجی به جسم وارد نشود، جسم با همان سرعت اولیه و در همان راستا به حرکت خود ادامه می‌دهد. ماشین شامل اجزای مختلف است: خود ماشین، اشیاء داخل ماشین و به خصوص مسافران. و اگر از آنها محافظت نشود، به حرکت خود ادامه خواهند داد حتی اگر ماشین متوقف شود و یا سرعتش کاهش یابد.
متوقف کردن یک جسم نیاز به وارد کردن نیرو در یک مدت زمان معین دارد. در هنگام تصادف اتومبیل، برای توقف اشیاء داخل اتومبیل به نیرویی نیاز داریم زیرا اندازه حرکت اتومبیل تغییر کرده ولی اندازه حرکت اشیاء داخلی تغییر نکرده است و در ضمن برای این کار زمان چندانی هم در اختیار نداریم.
هدف از استفاده از وسایل محافظتی در داخل اتومبیل، کمک به توقف مسافرین با کمترین آسیب می‌باشد.
استفاده از کیسه هوا هم برای به صفر رساندن سرعت مسافرین با کمترین آسیب و یا بدون آسیب می‌باشد. کیسه هوا باید بین راننده و فرمان اتومبیل قرار گیرد و در کسری از ثانیه عمل کند.

هر کیسه هوا از 3 قسمت مهم تشکیل شده است:
• خود کیسه هوا که از پارچه نایلونی و سبک ساخته شده و در بین فرمان یا داشبورد جاسازی شده است و جدیداً در صندلی و درها جاسازی شده اند.

• حسگر (سنسور) که وسیله ای است که به کیسه فرمان می‌دهد تا پر از گاز شده و باد شود. باد شدن زمانی صورت می‌گیرد که نیروی معادل با نیروی برخورد، به دیوار آجری با سرعت 16 تا 24 کیلومتر بر ساعت وارد شود. در اثر برخورد یک جزء در این سیستم تغییر مکان داده و باعث بسته شدن یک مدار الکتریکی شده و به سنسور فرمان می‌دهد که تصادف اتفاق افتاده است. سنسور، اطلاعات لازم را از شتاب سنج دریافت می‌کند.
• سیستم باد کننده، با ترکیب تری نیترید سدیم و نیترات پتاسیم ، گاز نیتروژن تولید می‌کند. جریان گاز نیتروژن گرم، کیسه را باد می‌کند.
سیستم کیسه هوا، سوخت جامدی را که سریعاً می‌سوزد، مشتعل کرده و مقادیر زیادی گاز برای باد کردن کیسه ایجاد می‌کند.
کیسه سریعاً و با سرعتی در حدود 322Km/h سریعتر از چشم به هم زدن از محل خود خارج می‌شود. . یک ثانیه بعد، گاز سریعاً از سوراخهای ریزی که در کیسه تعبیه شده خارج می‌شود تا شما بتوانید دوباره حرکت کنید.



آیا به ماده پودر مانند که در هوا پخش شد دقت نمودید؟
این پودر، پودر تالک می‌باشد که سازندگان کیسه هوا برای نرم و قابل انعطاف نگه داشتن کیسه‌ها در زمانی که استفاده نمی شوند، مورد استفاده قرار می‌دهند.
در هر برخوردی، اصل کار و انرژی باید صدق کند و این بدان معنی است که کار لازم جهت متوقف کردن راننده برابر با انرژی جنبشی راننده است. هر چه مسافت توقف کوتاه تر باشد، ضربه وارده نیز بیشتر است. کمربند ایمنی با بیشتر کردن مسافت توقف راننده باعث کاهش یافتن ضربه وارده می‌شود.



تفاوت کیسه هوا و کمربند ایمنی از نقطه نظر نیروی وارده:
هر چند متوسط نیروهای وارده به راننده ای که از کمربند ایمنی مناسب استفاده می‌کند و یا از کیسه هوا استفاده می‌کند یکسان است، ولی کیسه هوا طبق اصل پاسکال، فشار یکسانی به تمام نقاطی که با آن در تماس هستند وارد می‌کند.

همان نیرو که توسط کمربند ایمنی مناسب به راننده وارد می‌شود، این بار توسط کیسه هوا، در یک سطح بزرگتر پخش شده و فشار کمتری به بدن وارد می‌شود.

استفاده از کیسه هوا بدین معنی نیست که نیازی به بستن کمربند ایمنی نداریم، چون کمربند ایمنی باعث می‌شود تا راننده از جای خود بیرون نیفتد در حالی که کیسه هوا باعث می‌شود ضربه وارده به راننده کاهش یابد.
غیر فعال کردن:
در پاسخ به ملاحظات مرتبط با کودکان و سایر سرنشینان خصوصا افراد ریز جثه که در صورت استفاده نامناسب یا کیسه های هوای بسیار قوی ، در معرض خطر مرگ یا آسیب‌دیدگی قرار دارند، اداره ملی ایمنی بزرگراههای آمریکا (NHTSA) در سال ۱۹۹۷ قانونی را تصویب کرد که بر اساس آن سازندگان را مجاز می کرد که از کیسه های هوای با قدرت کمتر استفاده کنند. این قانون اجازه می‌دهد که کیسه‌های هوا ۲۰ تا ۳۵ درصد کاهش قدرت داده شوند. علاوه بر آن از سال ۱۹۹۸ تعمیرگاهها و فروشگاههای لوازم یدکی مجاز شدند کلیدهای روشن/ خاموش روی خودرو قرار دهند که امکان غیرفعال‌سازی کیسه‌های هوا را می‌دهد. در آمریکا در صورتی که دارندگان خودرو در یکی از گروههای ریسک زیر قرار بگیرند، توسط اداره ملی ایمنی بزرگراههای آمریکا (NHTSA) اجازه خواهند داشت کلید روشن/ خاموش را برای یک یا هر دو کیسه هوای خود نصب کنند: ▪در هردو طرف راننده و سرنشین جلو- در مورد افراد با شرایط پزشکی که در مورد آنها ریسک استفاده از کیسه هوا بیشتر از ریسک برخورد در صورت استفاده نکردن از آن است. ▪در سمت راننده- ( علاوه بر شرایط پزشکی)، کسانی که در صورت رعایت فاصله حداقل ۱۰ اینچی (۲۶ سانتیمتری) از مرکز کیسه هوای راننده ، نمی توانند بدرستی از خودرو خود استفاده کنند . ▪برای سرنشین جلو- (علاوه بر شرایط پزشکی) افرادی که بدلیل عدم وجود صندلی عقب در خودرو یا کوچک بودن فضای آن برای قرار گیری یک صندلی کودک رو به عقب یا بدلیل نیاز به مراقبت دائم شرایط سلامت یک کودک ، لازم است یک کودک را درون صندلی کودک رو به عقب روی صندلی سرنشین جلو قرار دهند. ▪برای سرنشین جلو- ( علاوه بر شرایط پزشکی)، افرادی که لازم است کودکان یک تا ۱۲ ساله را در صندلی جلو بنشانند بدلیل : الف) عدم وجود صندلی عقب در خودرو - ب) اجبار به حمل کودک بیش از گنجایش صندلیهای عقب کودک.- ج) نیاز به مراقبت دائم شرایط سلامت یک کودک در امریکا برای نصب یک کلید غیر فعال سازی کیسه هوا روی خودرو نیاز به دریافت مجوز از اداره ملی ایمنی بزرگراههای آمریکا (NHTSA) است. پس از دریافت این مجوز دارنده خودرو می‌تواند خودرو خود را برای نصب این کلید به تعمیرگاه ببرد. چنین کلیدهایی باید مجهز به یک چراغ هشدار‌دهنده باشند که وضعیت فعال یا غیر فعال بودن کیسه هوا را نشان دهد. واضح است که حتی اگر امکان غیرفعال کردن کیسه هوا وجود دارد، در مورد رانندگانی که امکان قرار گرفتن در فاصله حداقل ۱۰ اینچ را دارند، کیسه هوا باید فعال باشد. در مورد افرادی که حتی با رعایت موارد ذکر شده نمی‌توانند این حداقل فاصله را ایجاد نمایند، کیسه هوا می‌تواند غیرفعال شود. گروهی از پزشکان در کنفرانس ملی توصیه‌های پزشکی برای غیرفعال کردن کیسه هوا شرایط پزشکی که عموما در مقالات گزارش می‌شوند را به عنوان دلایل احتمالی غیرفعال کردن کیسه هوا مورد بررسی قرار داده اند. با این وجود غیرفعال کردن کیسه هوا برای شرایط نسبتا عادی مانند: وجود ضربان ساز (Pacemaker) در قلب، عینک، دردهای موضعی، نفخ (Emphysema)، آسم، جراحی سینه، جراحی پشت یا گردن، سن بالا، پوکی استخوان ، آرتروز یا بارداری توصیه نمی شود. عموما بدون نصب یک کلید روشن/ خاموش نمی توان کیسه هوا را غیر فعال نمود. به هر حال نباید هرگز شخصا اقدام به غیر فعال کردن کیسه هوا کرد. باید به خاطر داشت که کیسه هوا فقط یک بالش نرم نیست بلکه کیسه ای است که با ضربه باز می شود و اگر ندانید که چه می کنید می تواند به شما آسیب برساند. اداره ملی ایمنی بزرگراه های آمریکا (NHTSA) بجز در شرایط خاص ، تنها در حالتی که صندلی عقب وجود نداشته باشد یا فضای آن برای قراردادن یک صندلی ایمنی رو به عقب کودک کافی نباشد مجوز نصب کلید غیر فعال سازی کیسه هوا را برای خودروهای نو نمی دهد. در حال حاضر در آمریکا سازندگان خودرو مجوز نصب کلید غیرفعال‌سازی کیسه هوا را برای صندلی راننده در خودروهای نو ندارند چرا که برای اداره ملی ایمنی بزرگراه های آمریکا (NHTSA) این بیم وجود دارد که در این صورت این کلید در تمامی خودروهای نو حتی در خودروهایی که توسط افراد در گروههای ریسک قرار نمی گیرند جزو تجهیزات استاندارد خودرو در آید. همچنین مواردی از یکپارچه‌سازی این کلیدها در داشبورد خودرو مشاهده شد که احتمال انحراف منابع از توسعه سیستمهای ایمن‌تر و پیشرفته‌تر کیسه هوا را بوجود می‌آورد.

●آینده کیسه‌های هوا:
فعالیتهای مرتبط با بهبود مزایای ایمنی سرنشین توسط کیسه‌های هوا در حال تغییرات مستمر است. آزمونهای جدید با استفاده از مانکنهای آزمون (dummy) دارای معیارهای بهتری در مورد آسیبهای وارده به آن است. گرچه ۴۰ درصد همه جراحات جدی در تصادفات در نتیجه برخوردهای جانبی و ۳۰ درصد کل تصادفات، برخوردهای جانبی هستند، تا همین اواخر بیشتر گامها برای ایمنی خودرو در برخوردهای جلو و عقب برداشته می‌شد. بسیاری از خودروسازان در پاسخ به این آمار ( و در نتیجه استانداردهای جدید) اقدام به قویتر کردن درها، قاب درها و بخشهای کف و سقف نموده‌اند. ولی خودروهایی که از کیسه هوای جانبی استفاده کرده‌اند نماینده موج جدیدی از ایمنی سرنشین می‌باشند. کارشناسان معتقدند که طراحی کیسه‌های موثر جانبی بسیار دشوارتر از کیسه‌های هوای جلو است. این به این دلیل است که در برخورد روبرو، بیشتر انرژی برخورد توسط سپر، کاپوت و موتور جذب می شود وتقریبا ۳۰ تا ۴۰ ثانیه طول می کشد تا ضربه به سرنشین خودرو منتقل شود. ولی در برخوردهای جانبی فقط یک در نازک و چند اینچ فاصله بین سرنشین و خودروی دیگر وجود دارد. این بدان معنا است که کیسه های جانبی هوا که روی در سوار شده اند باید در ۵ تا ۶ میلی ثانیه عمل کنند! مهندسین شرکت ولوو راههای مختلفی را برای نصب کیسه های جانبی هوا آزموده اند و نصب در پشتی صندلی را انتخاب کرده اند چرا که اینکار سرنشین را فارغ از جثه او و چگونگی قرارگیری صندلی محافظت می کند. این ترتیب به مهندسین این امکان را می دهد که یک سنسور با تحریک مکانیکی را روی کناره‌های بالشهای صندلی و زیر راننده و سرنشین جلو قرار دهند. این مانع باد شدن کیسه هوا در سمت آسیب ندیده می‌شود. نصب همه مجموعه کیسه هوا در پشتی صندلی این مزیت را نیز دارد که از فعال شدن کیسه هوا در موارد غیرضروری نظیر برخورد با عابرین پیاده یا دوچرخه‌ها جلوگیری می‌کند. در برخوردهای با سرعت حدود ۱۲ مایل بر ساعت (۱۹ کیلومتر بر ساعت) است که کیسه‌های جانبی هوا تحریک می‌شوند. مهندسان شرکت BMW کیسه‌های جانبی نصب شده روی درها را انتخاب کرده اند. در دارای فضای بیشتری است که نصب کیسه های بزرگتر را ممکن می سازد. کیسه هوای سر یا سازه‌های بادشونده تیوبی (Inflatable Tubular Structure-ITS) در همه خودروهای مدلهای سال ۱۹۹۹BMW (به جز مدل با سقف متحرک) قرار داده شده اند. این کیسه‌های سر کمی شبیه سوسیس‌های بزرگ هستند و بر خلاف کیسه‌های هوا برای آن طراحی شده‌اند که به مدت حدود ۵ ثانیه در حالت باد شده باقی بمانند و در برخی از برخوردهای جانبی حفاظت بهتری را تامین کنند.
●کیسه‌های هوشمند هوا:
تا سال۹۷، ۱۹ بزرگسال و ۳۱ نوزاد در آمریکا توسط کیسه های هوا کشته شده‌اند. برخی از این مرگها در سرعتهای پایینی رخ داده که در حالت عادی معمولا منجر به مرگ نمی‌شد. وسایل ایمنی برای این طراحی نمی‌شوند که خود عامل بروز خطر باشند. برای حذف پتانسیل بروز خطر توسط کیسه‌های هوا تاکنون در مورد غیرفعال کردن صحبت شد. غیر فعال کردن کیسه‌های هوا وقتی کودکان روی صندلیهای مربوط قرار می‌گیرند این ایراد را دارد که اغلب فراموش می‌کنند در صورت نشستن یک فرد بزرگسال مجددا آن کیسه هوا را فعال کنند. یک راه دیگر حذف خطر برای کودکان هوشمند کردن کیسه‌های هوا است به این معنی که بتوانند تشخیص دهند چه کسی در مقابل آنها نشسته است.
●انتخاب‌های موجود:
برای هوشمند کردن کیسه‌های هوا راه‌های زیر وجود دارد: ▪ترازو- وجود ترازو در صندلی سرنشین این امکان را فراهم می‌کند که تنها در صورتی فعال شود که وزن سرنشین از حد مشخصی بیشتر شود. ولی این سیستم نمی‌تواند تشخیص دهد که کودک کمربند خود را بسته است یا خیر. ▪سنسور برچسب- این سنسور می تواند برچسبی را که بر روی صندلی ایمنی نوزاد نصب شده را بخواند. اگر چنین صندلی در جلو این سنسور قرار گیرد، کیسه هوا غیر فعال می شود. ▪واحد اولترا سونیک- وجود این واحد بر روی داشبورد صداهای با فرکانس بالایی تولید می کند که پژواک حاصل از آن مشخص می کند چه کسی یا چه چیزی در صندلی سرنشین قرار دارد. سیستم میدان الکتریکی- این سیستم با استفاده از آنتنهایی در صندلی خودرو میدان الکتریکی ضعیف ولی با فرکانس بالایی تولید می کند . مزیت این سیستم آن است که نه تنها تحلیل زمان واقعی سرنشین صندلی را فراهم می کند بلکه می تواند جرم را ثبت کند و حداقل به صورت تئوریک مشخص کند که آیا سرنشین توسط کمربند مهار شده یا نه. شکل زیر نمونه ای از یک کیسه هوای هوشمند را نشان می دهد: همانگونه که مشاهده می شود در این صندلی یک میدان الکتریکی ضعیف برقرار می باشد . آنتن که در زیر پارچه و یا کفی صندلی قرار دارد میدان الکتریکی را اندازه گرفته و فورا کنترل کننده کیسه هوا اطلاعات خود را از نظر اندازه و موقعیت سرنشین به روز می نماید. در همه این مدلها مشخص است که دانش کیسه های هوا هنوز جدید و تحت توسعه روزافزون است. در این زمینه باید در انتظار ایده های جدید با استفاده از داده های دنیای واقعی برخوردها بود.
کیسه‌ هوا براى عابران پیاده تا 3سال آینده در اروپا


کیسه‌ هوا براى عابران پیاده تا سه سال آینده در اروپا اجبارى خواهد شد و اتحادیه اروپا از تولیدکنندگان خودرو خواسته که کیسه‌ هواى مخصوص عابران پیاده طراحى کند. این کیسه پیش از فرود آمدن مصدوم معلق در هوا روى کاپوت ماشین، باز و با گاز مخصوصى پر مى‌شود.

در اتحادیه اروپا سالانه نزدیک به 50 هزار عابر پیاده بر اثر تصادف جان خود را از دست مى‌دهند. این آمار بدون در نظر گرفتن مصدومانى است که دچار ضربه مغزى و یا آسیب‌هاى شدید بدنى شده‌اند. بالا بردن ضریب ایمنى عابران پیاده یکى از برنامه‌هاى مطرح اتحادیه اروپاست.
اتحادیه اروپا درصدد است ظرف سه سال آینده میزان مرگ و میر ناشى از تصادف عابران پیاده را با اجراى طرح ”امنیت عابران پیاده“ به نصف کاهش دهد. از سال گذشته میلادى مرحله اول این طرح به اجرا درآمده است. در این مرحله تمامى کارخانه‌هاى خودروسازى موظف شده‌اند اتومبیل‌هایی تولید کنند که سپر بزرگترى دارند. این سپر بزرگ‌تر که پایین‌تر از سپرهاى معمولى قرار مى‌گیرد، شدت برخورد اتومبیل با افراد پیاده را تا حد زیادى کاهش مى‌دهد. اتحادیه اروپا همچنین از تولیدکنندگان خودرو خواسته است که کیسه‌ هواى مخصوص عابران پیاده طراحى کند.
در حال حاضر طرح کیسه هواى مخصوص عابران پیاده در مرحله تست است. در موسسه کنترل کیفى خودرو در شهر آخن آلمان، در یک تصادف آزمایشى اتومبیل با سرعت 40 کیلومتر در ساعت به ماکت انسانى برخورد می‌کند. 40 کیلومتر بر ساعت، میانگین سرعتى است که سر عابر پیاده هنگام فرود به شیشه جلو ماشین برخورد مى‌کند. کیسه‌ هواى مخصوص عابران پیاده باید مانع این برخورد شود.
سنسورهاى آزاد کننده کیسه درون اتومبیل قرار مى‌گیرند‌. زمان تصادف پیش از فرود آمدن مصدوم معلق در هوا روى کاپوت ماشین، این کیسه‌ باز و با گاز مخصوصى پر مى‌شود و از برخورد مصدوم به کاپوت و شیشه جلویى اتومبیل جلوگیرى مى‌کند. سرعت فرود مصدوم در تصادفات شدید گاه به 300 کیلومتر بر ساعت مى‌رسد، سرعتى که در جا جمجمه را از بین می‌برد.
مدل‌هاى اولیه‌اى که در مرحله تست هستند، نقص‌هایی دارند که باید برطرف شوند. پیش از همه این که این کیسه هوا، فضاى جلوى اتومبیل را کاملأ مى‌پوشاند و دید راننده را کور مى‌کند. طرح‌هاى پیشنهادى جدید تا حدى این نقص را برطرف کرده‌اند، به عنوال مثال کیسه‌هایی که سوراخ‌هاى کوچک دارند و میدان دید راننده را کمى باز مى‌گذارند. این طرحى است که کارخانه اتومبیل سازى ژاپن، تویوتا طراحى کرده است. گذشته از این، مشکلات اولیه‌ای در طراحى کیسه‌هاى هواى مناسب و استاندارد وجود دارد؛ ولی مساله اینجاست که بسیارى از تولیدکنندگان اتومبیل به این طرح با تردید نگاه مى‌کنند. ساخت و تولید انبوه این کیسه‌ها هزینه قابل توجهى در پى خواهد داشت. بسیارى از این تولیدکنندگان کاپوت فعال را ترجیح مى‌دهند.
اما این نوع پوشش‌هاى موتور مانع از برخورد سر مصدوم به شیشه جلویى اتومیبل نمى‌شوند. علت مرگ در 80 درصد این نوع تصادفات، برخورد شدید سر مصدوم با شیشه جلویى ماشین است. البته کیسه هوا براى عابران پیاده‌اى هم که پس از تصادف به هوا پرتاب مى‌شوند و به جاى کاپوت ماشین روى آسفالت فرود مى‌آیند، فایده‌اى ندارد.
کارشناسان تخمین مى‌زنند کیسه‌هاى هواى مخصوص عابر پیاده احتمال آسیب به ناحیه سر را تا 90 درصد کمتر مى‌کند و جراحات بدنى را دست کم به نصف مى‌رساند. بسیارى از کارخانه‌هاى ماشین سازى هنوز طرح اضافه کردن این کیسه‌هاى هوا را نپذیرفته‌اند.
یکی از آنان مى‌گوید:” هرچند که بسیارى از کارخانه‌هاى اتومبیل سازى در تبلیغاتشان مدعى هستند که امنیت عابران پیاده را نظر گرفته‌اند، اما حاضر به پرداخت هزینه بالا در این زمنیه نیستند. باید قوانینى تصویب شود که تولید کنندگان موظف به اجراى آن باشند.“


 
 
فناوری جدید برای افزایش ایمنی رانندگان
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:٥٥ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ فروردین ۱۳۸۸
 

شرکت تویوتا فناوری جدیدی برای افزایش ایمنی رانندگی ابداع کرد
شرکت خودروسازی تویوتا ژاپن فناوری ایمنی ابداع کرده است که به جلب حواس راننده به هنگام رانندگی در جاده کمک می‌کند. به گزارش پایگاه اینترنتی آسوشیتدپرس، سامانه رایانه پردازش تصویر ساخت شرکت تویوتا موتور از دوربینی که نزدیک فرمان نصب شده برای تشخیص زمانی که راننده به جلو نگاه نمی‌کند استفاده می‌نماید. این سامانه بر روی داشبورد نوری می‌تاباند و بوق می‌زند. اگر راننده بازهم واکنش نشان ندهد ترمز می‌کند. این ویژگی در نمونه‌های لوکس ‪ lexus‬تویوتا که قرار است از بهار سال آینده در ژاپن عرضه شود بکار خواهد رفت. هنوز مشخص نیست در نمونه‌های خودروهای تویوتا که به خارج از ژاپن نیز صادر می‌شود این فناوری بکار رفته است یا خیر. تحقیقات نشان می‌دهد بیشتر تصادفات رانندگان زمانی رخ می‌دهد که حواس راننده متوجه رانندگی نیست.


 
 
برای نان در آوردن کار می کنی ایمنی را رعایت کن
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:٥۱ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ فروردین ۱۳۸۸
 

فعالیت های خطرناک و غیر ایمن ، نیاز به مهندس ناظر ایمنی دارد تا این خاطره های به حوادث تلخ و ناگوار تبدیل نشوند حادثه ای که یک کارگر هرگز انتظار آن را ندارد .

به این مطالب دقت کنید و خود قضاوت نمایید.

******************************

 
رفتارها- همشهری جوان:
فقط تصورش را بکنید که 12ساعت زیر آوار بمانید و ندانید که نجات پیدا می‌کنید یا نه؛ 12ساعت پشت انبوهی از سنگ و خاک بمانید و نه راه پس داشته باشید و نه راه پیش.

12ساعت فقط به روبه‌رویتان نگاه کنید تا شاید باریکه نوری از میان سنگ و خاک بتابد و امیدتان را دوباره زنده کند. نه، اشتباه نکنید، حرف از زلزله نیست؛ صحبت از 9 کارگر تونل آزادراه زنجان - تبریز است که تا ساعت 5:30 بعدازظهر سوم تیر، بی‌‌خبر از همه جا داشتند کار می‌کردند که یک دفعه تونل ریزش کرد و 12ساعت ملتهب را پشت آن دیوارهای خاکی پشت سر گذاشتند و خدا را شکر این دفعه زنده بیرون‌ آمدند.

کارگران این تونل تنها نیستند، خیلی‌های دیگر هم شغل‌هایی دارند که با «خطر» همسایه است. بعضی‌ها از سر ناچاری این شغل‌ها را انتخاب کرده‌اند و از شرایطشان راضی نیستند.

ولی بعضی‌ها سرشان درد می‌کند برای چنین کارهای پرخطری، اصلا کیف می‌کنند که روی هوا و روی زمین و زیرزمین با «خطر» همکار باشند. در این 4 صفحه به سراغ بعضی از آنها رفته‌ایم.

زنده‌ماندن در ارتفاع 435 متری

از پایین که به آن بالا نگاه می‌کنی شعاع نور خورشید، مستقیم می‌خورد توی چشمت. نوک برج را اگر بخواهی از اینجا و در پایین‌‌ترین نقطه آن ببینی، باید سرت را تا آنجا که ممکن است بالا بگیری؛ آن‌قدر بالا که از همین پایین هم احساس می‌کنی سرت دارد گیج می‌‌رود.

اصلا این ویژگی ارتفاع و بلندی است. اسمش که می‌آید، ناخودآگاه کف پایت تیر می‌کشد، دلت هری می‌ریزد پایین و سرت گیج می‌رود.حالا تصور کن‌ آن بالا، در بلندترین نقطه یک برج 435 متری، چند تا جوان هم‌سن و سال خودت، جانشان را می‌گذارند کف دستشان و روزی 12 ساعت کار می‌کنند.

برای خیلی‌هایمان نگاه کردن از پنجره طبقه دهم یک آپارتمان به پایین، شاید سخت‌ترین کار دنیا باشد. خیلی‌ها هم وقتی بخواهند از بزرگ‌ترین هیجان زندگی‌شان بگویند، ایستادن روی لبه بام مجتمع مسکونی چند طبقه‌شان را مثال می‌زنند.

 اینجا و در برج میلاد، چند نفری هستند که دارند دلهره‌آورترین شغل‌های دنیا را تجربه می‌کنند. درست است که محل کارشان یکی از ایمن‌ترین و حفاظت شده‌ترین کارگاه‌های خاورمیانه است اما بالاخره کار کردن توی این ارتفاع و رودررویی مستقیم با انواع و اقسام خطرها هم حال و هوای خودش را دارد.

کار کردن در یکی از بلندترین ساخته‌های دست بشر، شاید برای ما سخت‌ترین کار دنیا باشد. اما برای «صلاح» و دوستانش، عادی‌‌ترین کار دنیاست.برای رسیدن به محل کار صلاح، باید سوار «آلیماک» شویم؛ اتاقکی شبیه آسانسور که کارگران و مهندسان برج را جابه‌جا می‌کند. اینجا تراز 288 در طبقه نهم برج میلاد است (یعنی در ارتفاع 288 متری)؛ جایی که صلاح سلطانی ـ جوان 27 ساله و ریزنقش سقزی ـ کار می‌کند.

او حالا 6 سالی می‌شود که نانش را از نوک برج به خانه می‌برد. متاهل است و چند روزی می‌شود که پدر شده.

صلاح، عضو گروه 6 نفره «کار در ارتفاع» برج است؛ گروهی که روز و شب‌شان میان زمین و آسمان می‌گذرد و تفریحشان آویزان شدن از یک طناب و کار کردن روی سازه‌های برج است. همه‌شان هم کرد هستند و بچه سقز، دیوان‌دره و کرمانشاه.

از لحاف‌دوزی تا برج‌دوزی
«اولین کارم لحاف‌دوزی بود. پدرم مغازه لحاف‌دوزی داشت و من را هم با خودش می‌برد مغازه تا لحاف و تشک مردم را بدوزم. کارم را دوست نداشتم اما بابام مجبورم کرده بود بروم ور دستش کار کنم. بالاخره با هر زحمتی بود لحاف‌دوزی را ول کردم و آمدم تهران دنبال کار.»

صلاح چند سالی را هم در یک آهنگری در تهران می‌گذراند و دوباره کار را رها می‌کند و در جست‌وجوی شغل جدید، گوشه گوشه تهران را زیر پا می‌گذارد تا بالاخره از دوخت و دوز لحاف‌های مردم با نخ و سوزن، به دوخت و دوز برج میلاد با پیچ و مهره می‌رسد؛ «آمدنم به اینجا خیلی اتفاقی بود.

یک روز که داشتم دنبال کار می‌گشتم، کنار اتوبان همت، یکدفعه به سرم زد که بیایم اینجا. اول گفتند تو خیلی کوچکی و هیکلت مناسب کار ما نیست اما بعد از 3 ـ 2 ماه، کارم را که دیدند قانع شدند برایشان کار کنم».

صلاح از همان اول کار ساخت سازه برج، اینجا بوده؛ «استیج (Stage) یک که آمد بالا، زیر پایمان خالی بود. سازه را تازه داشتند می‌ساختند. کارمان این بود که روی تیرآهن‌ها برویم و وسط زمین و آسمان آهنگری و نصابی کنیم.

الان هم دارم روی دکل و آنتن برج کار می‌کنم. انتهای دکل خیلی تنگ است و فقط 60 سانتی‌متر عرض دارد؛ یعنی به اندازه یک آدم خیلی لاغر و تقریبا اینجا فقط من 56 کیلویی می‌توانم بروم توی فضای داخلی دکل و آخرین پیچ و اتصال‌ها را محکم کنم».

فقط خودم دوست دارم
«خواستگاری که رفتم، برایم شرط گذاشتند که باید تسویه حساب کنی و دیگر بالای برج کار نکنی. خانمم اصلا راضی نبود که شوهرش توی آن ارتفاع به یک طناب بند باشد و بالا و پایین برود. هر چقدر هم اصرار می‌کردم که مواظب هستم و طوری‌ام نمی‌شود، قبول نمی‌کرد، بغض می‌کرد و می‌گفت نمی‌خواهم هر روز را با دلهره شب کنم و چشمم به در باشد تا برسی خانه.»

همین باعث شد که صلاح، 5 ـ 4 ماهی دور از برج باشد و دوباره برود پی کار. اما موقع تسویه حساب، دوباره او را خواستند و همسرش هم به هر زحمتی بود قانع شد و او دوباره در برج میلاد به شغل مورد علاقه‌اش مشغول به کار شد.

حالا هم دارد حدودا با ماهی 400 هزار تومان زندگی‌اش را می‌چرخاند؛ «هر چند همین الان هم هر روز صبح موقع آمدن، هزار بار قسم و آیه می‌دهد که تو را خدا مواظب باش!».

با این حال وقتی از او می‌پرسم «دلت می‌خواهد بچه‌ات را هم به همین کار تشویق کنی» جواب متفاوتی می‌دهد؛ «اصلا دوست ندارم بچه‌ام بیاید این بالا کار کند. من شغلم را دوست دارم؛ با همه هیجان‌ها و خطرهایش.

 وقتی هم که برج افتتاح شود، افتخار می‌کنم که یکی از کارگران اینجا بوده‌‌ام و حتی پیچ‌های سازه‌های بالای برج را هم خودم سفت کرده‌ام. اما اصلا دلم رضا نمی‌دهد که بچه‌ام بیاید همچین کار خطرناکی را بکند. همین که خودم از کارم راضی باشم خیلی است».

خدا هوایش را دارد
بچه‌ها می‌گویند او از عزرائیل امان‌نامه دارد، چون تا به حال از همه اتفاق‌های عجیب و غریبی که برایش پیش آمده، جان سالم به در برده است؛ «سال 82 بود. داشتم توی ارتفاع 280 متری روی سازه‌ها کار می‌کردم و زیر پایم خالی بود.

فقط چند تا تخته گذاشته بودند که بین تیرهای آهن راحت‌تر حرکت کنیم. یک میله آهنی دستم بود و داشتم عقب عقب می‌رفتم. حواسم نبود که جای یک تخته زیر پایم خالی است.

یکدفعه دیدم دارم سقوط می‌کنم. ناخودآگاه دست‌هایم باز شد و از دو طرف به تخته‌های بالای سرم قفل شد و فقط دیدم که آن میله آهنی از جلوی چشمم دارد سقوط می‌کند. چند ثانیه‌ای همان‌طور از آن ارتفاع آویزان بودم تا کمک رسید و آمدم بالا».

کار در آن شرایط و آن ارتفاع، هر چقدر هم که با سختگیری در مسائل ایمنی همراه باشد، باز هم دور از خطر نیست. دست‌کم آنها که آن بالا کار می‌کنند، شرایطی را تجربه کرده‌اند که تصورش هم برای ما مشکل است؛ «موقع نصب سازه آهنی قرمز رنگ بالای برج، مسئول ثابت کردن و محکم کردن اتصال‌ها به آن بالا بودیم.

هر روز 8 ساعت با طناب آویزانمان می‌کردند و دستگاه را هم از یک طناب دیگر آویزان می‌کردند و ما باید پیچ‌ها را همان‌جا روی هوا سفت و به اصطلاح «ترک‌بندی» می‌کردیم».

تفریح‌ها هم نوع دیگری است. نشستن روی لبه سازه برج، دیگر برای تمام کارکنان عادی شده. هر وقت هم که فرصت استراحتی پیش بیاید، بساط چای مهیاست. اما به هر حال، موقع بیکاری کارگرها دیرتر از همیشه می‌گذرد چون آن بالا نه می‌شود تیر دروازه کاشت و گل کوچک بازی کرد و نه می‌شود با یکدیگر شوخی کرد چون مرز شوخی و خطر، اینجا باریک‌تر از همه‌جاست.

همه مردان ارتفاع
فرقی نمی‌کند به اختیار آمده‌اند یا جبر زمانه آنها را تا اینجا و بلندترین برج ایران کشانده است. مهم این است که به هر حال، آنها جوان‌هایی هستند که دارند کارهای متفاوتی را نسبت به دیگر هم سن و سال‌هایشان تجربه می‌‌کنند و از همین راه، نان‌آور خانه‌شان شده‌اند. با چند تا از جوان‌های برج میلاد هم‌کلام شده‌ایم.

جلیل رستمی - 21 ساله - اپراتور آلیماک

او متفاوت‌ترین شغل دنیا را دارد. همه آد‌م‌های دنیا روی زمین راه می‌روند و نان درمی‌آورند اما او روزی 12 ساعت روی صندلی‌اش در آسانسور «آلیماک» برج می‌نشیند و حدود 300 متر بالا می‌رود و پایین می‌آید.

12 ساعت بالا و پایین رفتن، برایش روزی 6هزار و 500 تومان نان دارد.

علی منصوری ـ 26 ساله ـ کارگر


علی هم آن بالا کار می‌کند؛ در ارتفاع 288 متری. اما غیر از همکارانش هیچ‌کسی نمی‌داند که او هر روز این بالاست و نوک برج؛ «مادرم می‌ترسد.

هنوز به‌اش نگفته‌ام که کارم بالای برج است.

علی اهل میانه است و بستن پیچ و مهره‌های دکل مرکزی و البته بتن‌ریزی داخل هسته مرکزی در تراز 254 متری، از جمله کارهای او در برج میلاد است.

علیرضا قنبری ـ 33 ساله ـ مسئول ایمنی


شوخ و شنگ‌ترین عضو گروه جوانان برج است. روی همه اسم و صفتی گذاشته است و پهن کردن بساط خنده آن بالا به عهده اوست و البته به واسطه شغل و سن‌اش، همه از او حرف‌شنوی دارند.

 با همه سرحال بودن و شوخ بودن‌اش می‌گوید خیلی وقت‌ها این بالا حوصله‌اش سر می‌رود.

عباس فتحی ـ 36 ساله ـ اپراتور تاورکرین

این شغل خانوادگی اوست. بیشتر مردهای فامیلش اپراتور جرثقیل بوده‌اند. اما هیچ‌کس مثل او  در جرثقیل و تاورکرین در بالاترین نقطه برج میلاد (در ارتفاع 330متری) کار نکرده است و به قول خودش «خیلی‌ها هنوز نمی‌دانند اصلا تاورکرین چی هست».

بخشی از پیش‌بینی وضعیت کار در برج به عهده اوست؛ «آن بالا که توی کابین تاورکرین می‌نشینم، ابرها و بادهایی که همیشه از غرب تهران می‌وزند را می‌بینم و به محض احساس خطر، سریع به مرکز گزارش می‌دهم».

اما بعضی وقت‌ها حوادث پیش‌بینی شده‌ای هم هست که کار را سخت می‌کند؛ «بهار سال83، یک توده ابر با باد شدید داشت می‌آمد. قلاب تاورکرین به بار قفل بود. یک لحظه که به خودم آمدم دیدم باد آن‌قدر شدید است که دارد من را به این طرف‌و آن‌طرف کابین پرتاب می‌کند. در کابین هم قفل شده بود.

توی آن لحظه‌ها فقط خدا خدا می‌کردم که باد بند بیاید و بتوانم یک‌جوری فرار کنم. بچه‌ها هم با بی‌سیم از پایین به من دلداری و قوت قلب می‌دادند. باد آن‌قدر شدید بود که حتی بار 230کیلویی تاورکرین را هم پرتاب کرد اما به هر حال به خیر گذشت».

پرستاربیمارستان روانی
نباید زندگی را سخت بگیری

صدای پشت سر هم زنگ تلفن می‌آید. همه چیز عادی است جز صدای فریادهای یک مرد که از طبقه بالا شنیده می‌شود. چند لحظه بعد او را ساکت می‌کنند و دوباره همه چیز عادی می‌شود.

باز صدای تلفن ندا خانی - رئیس داخلی یکی از بیمارستان‌های خصوصی اعصاب و روان - بلند می‌شود؛ جایی که تعدادی پرستار خانم از صبح‌ تا شبشان را با این نوع بیماران می‌گذرانند.

ندا خانی با خنده اصرار می‌کند که سن دقیقش را نگوید. او پرستاری را دوست داشته و به توصیه پدرش این کار را انتخاب کرده است، هرچند حالا پدرش کمی نگرانش است و از او می‌‌خواهد که بیمارستانش را عوض کند.

او در دوره کارورزی به بخش اعصاب و روان علاقه خاصی پیدا کرده است؛ «دوره‌مان را در یکی از بیمارستان‌های معروف و بزرگ اعصاب و روان می‌گذراندیم.

از رئیس بخش اجازه بیمارانی که حال خوبی داشتند - یعنی می‌توانستند در فعالیت‌های جمعی شرکت کنند - را می‌گرفتیم و به حیاط می‌رفتیم، ورزش می‌کردیم، مسابقه دو و لی‌لی می‌گذاشتیم. شاید خاطرات خوب آن روزها بودکه من را علاقه‌مند کرد».

هلن خسروآبادی (32ساله) برعکس ندا، رشته‌اش را با علاقه انتخاب نکرده بود. حتی 4 سال تحصیل در این رشته هم تاثیری در علاقه او به پرستاری نگذاشته بود. ولی گذراندن 2 سال طرح در بیمارستان سوانح و سوختگی همه چیز را عوض کرد؛ «آنجا دیدم واقعا دارم کار مثبتی انجام می‌دهم.

از این 10 سالی که کار کرده‌ام، هنوز آن 2 سال برایم چیز دیگری است». علت علاقه هلن به بخش اعصاب و روان، احتیاجات روحی بیماران است. تنها شکایت هلن، کم‌بودن حقوق پرستاران نسبت به شغل سخت و خطرناکشان است. شاید اگر روزی بخواهد شغلش را تغییر بدهد، به همین دلیل باشد.

هر 2پرستار به خطرناک‌بودن شغلشان معتقدند. بیشتر روز بیماران آرام هستند ولی وقتی «تحریک» بشوند، به شدت خطرناک هستند چون «مریض در این حالت چندبرابر حالت عادی خودش یا چندبرابر یک آدم عادی در خودش احساس نیرو می‌کند و با این وضع فقط کافی است یک ضربه بزند».

این را ندا می‌گوید که از یکی از بیمارانش خاطره تلخی دارد. بیماری را می‌بایست بستری می‌کردند که به شدت پرخاشگر بود. دکتر از پرستارها می‌خواهد قبل از بستری‌کردنش به او آرام‌بخش تزریق کنند ولی او مقاومت می‌کند. با کمک چند نفر از پرسنل دست‌های او را می‌گیرند ولی او چنان سیلی محکمی به یکی از پرسنل‌های جوان بیمارستان می‌زند که پرده گوش او پاره می‌شود.

دکترها به او گفته بودند اگر از گوشش مراقبت نکند حتی احتمال عفونت مغزی هم می‌رود. هنوز یک پرسنل قدیمی‌تر، جای دندان‌های بیماری را که به او حمله کرده بود، روی پای خود دارد.

خاطره تلخ هلن مربوط به بیماری است که برای خودزنی‌های مکررش بستری شده بود. او یک بار سعی می‌کند با خرده‌های شیشه ساعت دیواری خودش را بکشد. با سر و صدای باقی بیماران پرستارها از راه می‌رسند.

او را نجات می‌دهند و بیماران ترسیده را آرام می‌کنند؛ «ما هم خیلی ترسیدیم. فکرش را هم نمی‌کردیم از پلاستیک شفاف روی ساعت دیواری برای خودکشی استفاده کند. بعد از آن حادثه، شیشه همه ساعت‌ها را برداشتیم».

هر بیماری در مدتی که بستری است با بیماران دیگر و پرستاران ایاق می‌شود ولی نسبت به حضور یک پرستار ناشناس غریبگی می‌کند و ممکن است برخورد بدی کند. برای همین هلن از روز اول کاری‌اش خیلی می‌ترسید.

اما ترس ندا همان روز ریخت، آن‌ هم با دیدن بیماری که در حیاط بیمارستان به شکل عجیبی راه می‌رفت و آب‌دهانش آویزان بود؛ «به ما نزدیک شد و سلام کرد. من از ترس روی نیمکت میخکوب شده بودم. او هم متوجه ترس ما شده بود. راهش را گرفت و رفت».

از نظر آنها هر روز اینجا خاطره است و انگار خاطرات شیرینشان بیشتر و البته مشترک است. آنها از بهبودی بیماران بعد از درمان خیلی خوشحال می‌شوند؛ «بیماری که روز اول با گریه از خانواده‌اش جدا می‌شود و می‌آید، افسرده و ساکت است.

بعد از شروع «شوک درمانی» و باقی درمان‌ها، فردایش می‌بینی حالش 100درجه تغییر کرده، با ما صحبت می‌کند و قهقهه می‌زند. این ما را خیلی خوشحال می‌کند.  خوشحال‌تر می‌شویم وقتی که 3-2 روزی نیستیم و سراغمان را می‌گیرند و خود و خانواده‌شان حال ما را جویا می‌شوند».

پرستاری از بیماران اعصاب و روان، با وجود همه سختی‌هایش این تفکر را در ندا تقویت کرده است که «نباید زندگی را خیلی سخت گرفت. مسلما باید راه‌حل برای مشکلات پیدا کرد ولی نباید آنها را آن‌قدر بزرگ کرد که به روح و جسم آدم لطمه بزنند».

نصاب‌های دکل برق باید همیشه نگران دو چیز باشند
خطر سقوط با برق‌گرفتگی


مهندس برق است و 2 سالی روی دکل‌های فشار قوی برق کار کرده؛ هم مونتاژ، هم تعمیرات.

خودش می‌گوید: «خطر تعمیر خیلی بیشتر است؛ چون با خط گرم کار می‌کنند و کوچک‌ترین بی‌احتیاطی یعنی مرگ». منظورش از خط گرم همان سیم برق‌دار است؛ «تازه اگر خط را بی‌برق بکنند بازهم خطر هست؛ اول اینکه خط‌های برق ظرفیت خازنی و سلفی قابل‌توجهی دارند. ممکن است خط را از 2 طرف هم قطع کنند ولی باز ولتاژ قابل‌توجه و کشنده‌ای در آن باشد.

باید در محل کار سیم ارت (سیم زمین) جداگانه‌ای به زمین وصل شود که کمی وقت‌گیر است و لم خاصی دارد و خیلی‌ها توجه نمی‌کنند. خطر بعدی شارژ خط است. داری روی خط بی‌برق کار می‌کنی ولی این خط از خط دیگری که از زیر یا بالا یا کنارش رد می‌شود، شارژ می‌شود».

البته این حرف‌ها معنی‌اش این نیست که مونتاژ خط خطری ندارد. معمولش این است که دکل را روی زمین می‌بندند و با جرثقیل سرجایش می‌گذارند. اما این کار همه‌جا شدنی نیست. گاهی مجبور می‌شوند دکل را ایستاده مونتاژ کنند؛ یعنی نبشی به نبشی نصب کنند و بالا بروند. بعد نوبت سیم‌کشی و یراق‌بندی است.

موقع سیم‌کشی هم فشار زیادی به دکل می‌آید؛ «یک‌بار که پی دکل درست نبود، در اثر همین فشار افتاد. کارگر بیچاره از آن بالا تند تند آمد پایین. اما قبل از رسیدنش به زمین، دکل کامل خوابید و کارگر سقوط کرد و ستون فقراتش درب و داغان شد.

کلی میله و پیچ و مهره کردند توی کمرش تا درست شد. قرار بود 6 ماه استراحت مطلق داشته باشد اما گوش نکرد و سر 2 ماه که کمی بهتر شده بود، به بازیگوشی افتاد و فلج شد».

ارتفاع دکل‌ها متنوع است و باتوجه به شرایط زمین و ولتاژ خط تعیین می‌شود. خودش هم تا 40 متر از دکل بالا رفته است. معمولا روی دکل میله‌هایی به طول حدودا 15 سانتی‌متر نصب است که به‌‌آن «پیچ پله» می‌گویند و برای بالا و پایین‌رفتن از دکل به فرد کمک می‌کند؛ «البته پیچ پله‌ها برای امثال ما بود. حرفه‌ای‌ها و قدیمی‌ها که همان نبشی‌های دکل را می‌گرفتند و بالا می‌رفتند».

وسایل و اقدامات ایمنی لازم برای کاری به این خطرناکی چیست؟ «قاعدتا همه باید کلاه و کفش و دستکش ایمنی داشته باشند و حتما موقع بالارفتن از کمربند ایمنی استفاده کنند اما کسی توجهی نمی‌کند و اهمیت نمی‌دهد. می‌خواهند زود بروند بالا و کارشان را نیم‌ساعته انجام دهند و برگردند. خصوصا در زمستان این سرعت خیلی مهم است چون بدنه دکل آن‌قدر سرد است که حتی نمی‌شود به‌ آن دست زد.

 یادم می‌آید یکی از کارگرها که موقع پایین‌آمدن از شدت سرما دستش به کلی بی‌حس شده بود، از ساعدش استفاده می‌کرد و نبشی‌ها را می‌گرفت. یا یکی دیگر این‌قدر وضعش خراب شد که او را با طناب بستند و آوردندش پایین.

تابستان هم از داغی مکافات داشتیم.
لابه‌لای خاطرات قدیم یاد یک ژانگولر اساسی می‌افتد؛ «یک‌بار پیچ‌های یکی از توپ‌های رنگی خط درست بسته نشده بود. توپ بالای جاده آویزان شده بود و ممکن بود ول شود و مشکل ایجاد کند. باید کسی روی سیم حرکت می‌کرد تا به توپ برسد و پیچ‌ها را سفت کند.

معمولا در این موارد از «تاکسی» استفاده می‌کنند؛ وسیله‌ای که روی سیم سوار می‌شود و کارگر را در طول آن جابه‌جا می‌کند. اما اینجا چون ممکن بود فیبرهای خط بشکند نگذاشتند از تاکسی استفاده کنیم.

آخرش یکی از کارگرها حاضر شد دست و پایش را دور خط قلاب کند و روی سیم جلو برود تا به توپ برسد. البته کمربند هم برایش بستیم که اگر ول شد مشکلی پیش نیاید. نزدیک 200 متر روی سیم حرکت کرد».

اگر حادثه‌ای برای یکی از کارگرها اتفاق بیفتد، بیمه هزینه بیمارستان یا دیه فرد را (درصورت فوت) پرداخت می‌کند. البته اگر کارگر بیمه نباشد پرداخت این خسارت‌ها با سرپرست کار است. بعضی‌وقت‌ها هم بیمه تشخیص می‌دهد که موقع  انجام کار اصول ایمنی رعایت نشده که در این صورت باز هزینه‌اش به دوش سرپرست می‌افتد.

اولین‌بار که از دکل بالا می‌رفتی چه حسی داشتی؟ «خیلی عصبانی بودم. سرکارگرمان داشت برای بالارفتن ناز می‌کرد. من هم حرصم درآمد و پیچ پله‌ها را گرفتم و بالا رفتم.

نمی‌شد به ترس فکر کرد. یک‌بار – خیلی‌وقت بعد از اولین‌باری که ترسم از دکل ریخته بود و بلد شده بودم و بدون کمربند سریع بالا می‌رفتم - موقع پایین‌آمدن یکهو پایم لغزید و ول شد.

بلافاصله بعدش بدون اینکه فکری کرده باشم کاملا ناخودآگاه دست‌هایم نبشی را سفت چسبید و نگه‌ام داشت. بعد هم آرام خودم را کشیدم توی دکل و آمدم پایین».

حالا 2 سالی می‌شود که این کار را ول کرده و در اداره هواشناسی مشغول است؛ «یک برهه‌ای در بهمن‌ماه خیلی اذیت شدم و فلاکت کشیدم. روز و شب کار می‌کردم. هفته‌ای یکی دو بار برای حمام‌کردن به خانه می‌آمدم و باقی‌اش را در بیابان بودم. یک‌شب در همان دوران، باید خطی را برای بی‌برق‌بودن چک می‌کردم تا کارگری را برای تعمیرش بفرستیم روی دکل.

گیج زدم و اشتباه کردم. خط برق‌دار بود. کارگر که رفت بالا، جرقه زد به‌اش. شانس آوردیم که به خودش ارت (سیم زمین) بسته بود و برقش به زمین منتقل شد و به خیر گذشت. اما من که صحنه را دیدم تا نیم‌ساعت نمی‌توانستم از جایم تکان بخورم. حسابی ترسیده بودم. تازه نگاه‌های سرزنش‌آمیز بقیه هم بود. چون سهل‌انگاری من جان یک نفر را به خطر انداخته بود. دیگر تحمل این همه هیجان و سختی را نداشتم.

این شد که افتادم دنبال یک شغل بی‌خطر». او در مدتی که به این کار مشغول بوده، 5 تا از همکارانش را به‌خاطر بی‌احتیاطی و برق‌گرفتگی از دست داده است. آخرش هم با خنده تاکید می‌کند: «حتما بنویس ثابت شده که بعد از کارگری معدن، سخت‌ترین شغل دنیا کارمندی اداره هواشناسی است!».

چاه‌کن‌ها و ترس ریختن آوار
چیزی از آن پایین معلوم نیست

بهت می‌گویند: «همه چیز روبه‌راه است». اما وقتی می‌روی توی چاه یعنی «خداحافظ زندگی!» آنجا هر اتفاقی ممکن است بیفتد، «هم چاه بهت رحم نمی‌کند، هم صاحب‌کارها. به دوست من صاحب‌کارها رحم نکردند! طفلک 28 سالش بود.

آنها اطلاعات اشتباه دادند و دوستم مرد. او تا آمد شروع کند به کلنگ‌ زدن، گاز چاه فاضلاب بغلی گرفتش. کسی تعداد چاه‌ها را به‌اش نگفته بود». اینها حرف‌های «مهدی محمدی اکبری» است که یک مقنی 28 ساله است. چیزی که ما اسمش را می‌گذاریم «شرایط کاری»، برای شغل یک نفر مقنی، شامل چیزهایی مثل یک کلنگ، یک بیل و یک چاه می‌شود که کارگر ساده‌ای مثل مهدی یاد گرفته بعد از 10 سال سابقه کاری به ارتفاع و تاریکی و خفقانش عادت کند.

مهدی و چند تا از کارگرهای دیگر، سال‌هاست از ملایر آمده‌اند تهران. آنها از صبح تا شب منتظر می‌نشینند توی مغازه‌شان تا چند تا مشتری پیدا شوند، شماره یکی از برچسب‌های صورتی و سبز شب‌رنگ لوله‌ بازکنی را از روی در و دیوار خانه‌ها بردارند و تماس بگیرند. مظنه کارشان هم این جوری است: متری 15 هزارتومان میله (بدنه عمودی چاه)، متری 25هزار تومان انبارک (انباره افقی انتهای چاه).

کارگرها فرستاده می‌شوند به محل؛ «اگر سرحال باشند و زمین بدقلقی نکند، هر نفر می‌تواند 3 متر را در 8 ساعت بکند. ولی چاه که می‌رسد به 3، 4 متر، دیگر نفس کم می‌آوری. دیگر آن زیر معلوم نیست چقدر طول بکشد تا کارت تمام شود».

انگار هرچه بیشتر بروی در دل زمین، زمان کندتر می‌گذرد. هرچه نور کمتر شود، سکوت بیشتر می‌شود. از نور فاصله می‌گیری و به تک‌صداها نزدیک؛ صدای لغزش یک خروار خاک روی هم، صدای بیل، صدای نفس‌نفس زدن مهدی. یک دفعه سرت را بلند می‌کنی و می‌بینی آن حلقه نورانی بالای سرت کوچک‌تر شده.

آن پایین در عمق، یک حلقه نورانی، تنها رابط مهدی است با دنیای زنده بیرون چاه. یک حلقه، تنها رابط سکوت است با سروصدا. یک حلقه، تنها رابط تنهایی و ازدحام است. یکی سرش را می‌کند توی چاه داد می‌زند:

«مهدی‌ای‌ای‌ای...» صدا می‌پیچد و همراهش یک مشت خاک از دیواره‌ها شره می‌کند. خاک‌های تلمبار روی هم چیز قابل پیش‌بینی‌ای نیستند و برای کارگران ساده که کارشان را با شاگردی کردن یاد گرفتند، همیشه می‌توانند خطرآور باشند.

معدن کاری، یکی از 3 شغل سخت دنیاست
در جوار گودزیلا!

نمی‌شود که هی تیشه به ریشه زمین بزنند و صدایش در نیاید. سختی کار معدن کارها از همین‌‌جا شروع می‌شود. از یک حدی که بیشتر توی کار زمین بروی و بخواهی از عمق وجودش باخبر شوی، کفری می‌شود و ممکن است هر لحظه، میهمان ناخوانده‌اش را - که با انواع سلاح‌های سرد و گرم‌اش به طمع چیز باارزش آمده - با سنگ‌هایش در آغوش بکشد و خلاص! بین معدن کارها و آنهایی که کارشان زیرزمین است، مثلی وجود دارد؛ «مثل گودزیلاست که خواب رفته، بیدارش کنی واویلا می‌کند».

شما در شرایطی کار می‌‌کنی که هر لحظه ممکن است سنگ از آسمان که نه، از زمین بالای سرت ببارد و در چند صدم ثانیه کاری کند که یا همان جا دفن شوی یا اگر حادثه خفیف باشد، همکارانت با بیل و کاردک برای دلداری روح تو و بلند کردن باقیمانده‌ات از روی زمین بیایند. اگر انضباط کاری و احتیاط جمعی نباشد، تلفات جزء هزینه‌های معدن ‌کار است.

همیشه مثل آدم‌های خوش‌شانس تونل زنجان حادثه به خیر نمی‌گذرد. سال 1384 ـ البته براساس آمارهای رسمی نه غیررسمی ـ فقط 2700 نفر توی معدن‌های ذغال‌سنگ چین از دست رفتند. توی ایران خودمان هم سالی 50معدن کار، بعد از اینکه می‌روند سرکار، به خانه‌شان برنمی‌گردند.

کار در اعماق زمین مثل ورود به یک دنیای تازه و ناشناخته است، حتی آدم را به عرفان و خدا نزدیک می‌کند.متوجه می‌شوی خدا فقط توی آسمان‌ها نیست، یاد می‌گیری سطحی‌نگر نباشی و به عمق مسائل هم توجه کنی؛ مثل محیط کاری‌ات که گاهی در عمق 2 تا 3 کیلومتری سطح زمین است.

معدن کارهای آفریقای جنوبی برای رسیدن به طلا و نقره‌های مخفی شده در عمق زمین، تا 3 کیلومتر پایین می‌روند. نکته قابل توجه این است که هر 100 متر که پایین بروی، دمای زمین 3 درجه بالا می‌رود.

یک وقت هم می‌بینی – ناغافل - توی عمق 1180متری زمین، سقف معدن هوار می‌شود روی سرت و تمام؛ حادثه‌ای که همین پنجم تیرماه برای اوکراینی‌ها رخ داد. آنها در حال آماده کردن کارگاه استخراج سنگ آهن در این عمق بودند که 4 نفرشان تسلیم خشم زمین می‌شوند.

خب، همه اینها را که گفتیم، دلیل نشد که بی‌خیال همه چیز شوید. اصولا زندگی سخت است. نان و روزی تو را ممکن است زیر سنگ گذاشته باشند و تو باید عرق بریزی تا گیرش بیاوری. هر چه باشد، الان خیلی از جوان‌های هم سن و سال خود ما، از همین 326 معدن‌ فعال کشورمان نان می‌‌خورند.

اگر هم اتفاقی می‌افتد، به گفته کارشناس‌های ایمنی، 90درصدش به خاطر جوانی و بی‌‌احتیاطی خودشان است که خواب گودزیلا را به هم می‌زنند! 3 هفته کار، یک هفته استراحت، حکایت معدن کار‌هایی است که به این نوع شغلشان می‌گویند «کار اقماری».
آن بالا چطور کار می‌کنند؟

محمد مهدی حاجی‌پروانه - زینب عزیزمحمدی- احسان عمادی- محسن امین- مرضیه قاضی‌زاده


 
 
ویزگی های یک برق گیر
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:٤٩ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ فروردین ۱۳۸۸
 

۱- در ولتاژ نامی شبکه،به منظور کاهش تلفات دارای امپدانس بینهایت باشد
2- در اضافه ولتاژ به منظور محدود سازی سطح ولتاژ دارای امپدانس کم باشد
3- توانایی دفع یا ذخیره انرژی موج اضافه ولتاژ را بدون اینکه خود صدمه ببیند داشته باشد
4- پس از حذف عبور اضافه ولتاژ بتواند به شرایط مدار (حالت کار عادی) برگردد

انواع برقگیرها:
1- برقگیر میله ای
2- برقگیر لوله ای
3- برقگیر سیلیکون کارباید (SIC)
4- برقگیر نوع اکسید فلزی (MOV)

معایب برقگیر میله ای:
1- تداوم عبور جریان به زمین حتی پس از حذف اضافه ولتاژ
2- افت شدید ولتاژ فاز به خاطر اتصال کوتاه شدن فاز در لحظه عبور جریان از برقگیر
3- دارای تاخیر زمانی متناسب با اضافه ولتاژ
4- پراکندگی زیاد ولتاژ جرقه

پارامترهای مهم برای انتخاب برقگیر مناسب جهت حفاظت عایقی:
1- ماکزیمم ولتاژ کار دائم (MCOV)
2- ولتاژ نامی (Ur)
3- جریان تخلیه نامی ( 8.20 µsec )
4- ماکزیمم جریان ضربه قابل تحمل ( 4.10 µsec )
5- قابلیت تحمل جذب انرژی W

عوامل مهم در آسیب دیدگی برقگیرها:
1- نفوذ رطوبت و آلودگی
2- اضافه ولتاژهای گزرا و موقتی
3- عدم انطباق شرایط بهره برداری با مشخصه برقگیر (طراحی غلط )
4- عوامل ناشناخته

مزایای برقگیر نوع اکسید فلزی (MOV)
1- کارایی بهتر نسبت به سایر برقگیرها
2- پراکندگی کم ولتاژ پسماند همچنین دارای ولتاژ پسماند خیلی کم
3- دارای تاخیر زمانی خیلی کم
4- برگشت طبیعی به وضعیت اولیه یا مدار باز
5- دارای مشخصه ولت-جریان خطی تر از برقگیر SIC
6- دارای سطح حفاظتی خوب

منبع :
www.ele.ir


 
 
ایمنی در برق - کلید های محافظ جان
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:٤٧ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ فروردین ۱۳۸۸
 

توجه به خسارت های زیادی که به علت برق گرفتگی و یا آتش سوزی ناشی از جریان نشتی، عارض انسان می گردد، استفاده از رله های نشتی یاب و یا محافظ جان اهمیت زیادی پیدا می کند. برای آشنایی شما دوستان عزیز، تصمیم گرفتم که مطالبی را در این مورد ارایه نمایم.


حفاظت در مقابل جریان نشتی(Residual current) و حفاظت جان

قسمت اول

با توجه به خسارت های زیادی که به علت برق گرفتگی و یا آتش سوزی ناشی از جریان نشتی، عارض انسان می گردد، استفاده از رله های نشتی یاب و یا محافظ جان اهمیت زیادی پیدا می کند. برای آشنایی شما دوستان عزیز، تصمیم گرفتم که مطالبی را در این مورد ارایه نمایم.
 
دلیل استفاده از قطعات حفاظت از جریان نشتی:
 
عبور جریان الکتریکی از وسایل برقی همواره با خطر همراه بوده است. لوازمی که دارای عایق‌بندی ضعیف و یا سیم‌کشی اشتباه هستند و یا استفاده غیر صحیح از آن‌ها می‌شود می‌توانند موجب خطرات عمده‌ای مانند آتش سوزی و برق گرفتگی شوند.
اتصال‌کوتاه و اضافه‌بار توسط قسمت حرارتی و مغناطیسی کلیدهای مینیاتوری محافظت می‌شوند ولی این قطعات نمی‌توانند مدارات را در مقابل جریان‌های نشتی که خسارت‌های شدیدی را ایجاد می‌کنند، حفاظت نمایند.
 
جریان نشتی:
جریان نشتی اغلب بر اثر از بین رفتن و فرسودگی عایق بین رساناهای برق‌دار ویا بین رسانای برق‌دار و زمین، ناشی می‌شود . این مساله باعث می‌شود که جریان الکتریکی از مسیر اصلی خود خارج شود که به دنبال بالا رفتن حرارت می‌تواند تولید آتش‌سوزی کند. همچنین سطوح مرطوب وآلوده، این خطر را تشدید می نمایند. به دنبال بوجود آمدن جریان نشتی، 1- خطر آتش سوزی و صدمه دیدن تجهیزات برقی و 2- خطر برق‌گرفتگی تشدید می‌شود.
 
1- خطر آتش سوزی ناشی از جریان نشتی:
به دنبال بوجود آمدن جریان نشتی، افزایش حرارت ناشی از ازدیاد جریان (جریان نشتی + جریان بار) عایق رسانا را می‌سوزاند و یک رسانای لخت و یا با لایه‌ی نازکی از عایق به جا می‌گذارد. جریان نشتی که از این رسانا عبور می‌کند تولید جرقه نموده و حرارت ناشی از این جرقه، رسانا را سوزانده و منجر به آتش سوزی می شود. در صورتی‌که سطوح نزدیک به این رسانا آلوده و یا در مجاورت مواد آتش‌زا مانند چوب و غیره باشند آتش سوزی به سرعت گسترش می‌یابد. 30% از آتش سوزی‌های انبار و اماکن مسکونی ناشی از این آتش سوزی‌های الکتریکی می‌باشند. قابل ذکر است که تنها 270 میلی آمپر کافی است تا آتش سوزی بوجود آید.
 
2- خطر برق گرفتگی ناشی از جریان نشتی :
برای تعریف خطر برق گرفتگی و یا خطرات ناشی از اتصالات برق، احتیاج به تعاریف اولیه‌ی زیر داریم:
 
تعریف آستانه :
 
- آستانه‌ی درک و یا آستانه‌ی واکنش: که برای انسان تقریبا" غیر قابل محسوس بوده و به چندین پارامتر بستگی دارد:
 الف- ناحیه‌ی تماس: ناحیه‌ای از بدن که در تماس با جریان برق قرار گرفته باشد.
 ب- شرایط تماس : خشکی, رطوبت، فشار و دما
 ج- خصوصیات فیزیکی و مقاومت بدن افراد: مقدار متداول برای این واکنش، 5/0 میلی آمپر مستقل از زمان فرض شده است .
 
- آستانه‌ی لرزش : که آستانه‌ی قابل محسوس برای انسان می‌باشد و این آستانه، علاوه بر پارامترهای موجود در آستانه‌ی درک و واکنش، به پارامترهای دیگری مانند مقدار و فرم جریان، نیز بستگی دارد. به‌طور متوسط مقدار 10 میلی آمپر برای آستانه‌ی لرزش فرض می شود.
 
- آستانه‌ی انقباض عضلات و حمله قلبی: این آستانه، علاوه بر این‌که به پارامترهای فیزیولوژیکی از قبیل آناتومی بدن، مقاومت بدن انسان و ... بستگی دارد به پارامترهای جریان (مقدار و فرم آن) نیز بستگی دارد. به طور مثال، برای شکل موج‌های کمتر از 1/0 ثانیه، انقباض عضلات برای مقدار جریان بیشتر از 500 میلی آمپر رخ می‌دهد و برعکس اگر مدت زمان عبور جریان از بدن انسان بیشتر باشد با چند میلی‌آمپر، همان آسیب به بدن انسان می‌رسد. از این‌رو‌ اگر مدت زمان عبور جریان و دامنه‌ی آن زیاد باشند امکان ایست قلبی وجود دارد.
 
 
قسمت دوم
 
تاثیرات جریان متناوب :
 
AC-1) غیر قابل محسوس و فاقد واکنش است.
AC-2) قابل محسوس می‌باشد ولی فاقد اثرات و آسیب فیزیولوژیکی است.
AC-3 (ممکن است اختلالات قابل برگشت در کارکرد و ضربان قلب رخ دهد که معمولا" به اندام آسیب نمی‌رساند ولی احتمالگرفتگی و انقباض عضلات ماهیچه‌ای و مشکلات تنفسی وجود دارد.
AC-4) احتمال حمله قلبی، ایست تنفسی و سوختگی علاوه بر اثرات حوزه 3 وجود دارد.
C1: خطر حمله قلبی 5% است.
C2: احتمال وقوع حمله قلبی 50% است.
C3: احتمال وقوع حمله قلبی بیش از 50% است.
 
 

  
تاثیرات جریان مستقیم DC :
برخلاف جریان متناوب , تنها قطع و وصل جریان مستقیم احساس میشود و هیچگونه حس دیگری در طول عبور جریان در مرحله آستانه درک احساس نمی شود. تحت شرایطی در مقایسه با جریان متناوب , آستانه واکنش حدود 2 میلی آمپر در نظر گرفته شده است.

 

قسمت سوم
 
 
خطر خسارت و آسیب به تجهیزات برقی:
در بعضی از سیستم‌های earthing ممکن است جریان فاز به بدنه، چندین برابر جریان مجاز برسد و حرارت ناشی از این جریان زیاد، به سیم پیچ موتور و یا مدارهای مغناطیسی آن صدمه بزند.
 
تماس مستقیم و غیر مستقیم :
در تماس مستقیم، شخص به طور مستقیم یک سیم برق و یا قسمت برق‌دار یک وسیله‌ی برقی را لمس می‌کند.

 
درتماس غیر مستقیم،  یک شخص، بدنه‌ی فلزی یک دستگاه را که به طور اتفاقی برق دار شده است، لمس می‌کند.

 
به طور مثال، اگر مقاومت یک شخص که روی کف عایق ایستاده است حدود 5 کیلو اهم باشد، این شخص با تماس با قسمت برق دار  با ولتاژ 220 ولت دستگاه، جریان 44 میلی آمپر از بدنش می‌گذرد که این جریان برای ایست تنفسی و حمله قلبی کافی است.
پارامتر مهم دیگر در برق گرفتگی، ولتاژ تماس یا Uc  است.  Uc حداکثر ولتاژی است که خطری برای جان انسان ندارد. این ولتاژ حدود 50 ولت می‌باشد.
 
 
قسمت چهارم
 
استفاده از قطعات حفاظت در مقابل جریان نشتی (RCD) :
پس از توضیحات ارائه شده در مورد خطرات ناشی از جریان‌های نشتی ، لزوم استفاده از قطعاتی احساس می‌شودکه مدارات ، تجهیزات و از همه مهم‌تر جان انسان را در مقابل این جریان حفاظت می‌کنند. وظیفه‌ی کلید محافظ جان، قطع خودکار مدار در مواقع وجود جریان‌های نشتی است. در واقع کلیدهای RCD(Residual Current Detector) بر اساس حداکثر جریانی تعریف می‌شوند که در بیشترین زمان می‌تواند از بدن انسان بگذرد و خطر برق گرفتگی نداشته باشد و همین‌طور حداکثر جریانی که به تجهیزات و وسایل برقی صدمه نزند که به این مقدار اصطلاحا" حساسیت کلید محافظ جان گفته می‌شود(این مقادیر از جدول‌های مربوط به تاثیرات جریان متناوب بربدن انسان گرفته شده‌اند).
حساسیت کلیدهای RCD با توجه به نوع حفاظت انتخاب می‌شوند:
-         حفاظت انسان در مقابل تماس مستقیم : معمولا" 6 ، 10 و 30 میلی آمپر در نظر گرفته می‌شود. ولی به‌ دلیل قطع مکرر مدار به هنگام وقوع جریانهای نشتی 6 و 10 میلی آمپر ، بیشترین حساسیت مورد استفاده 30 میلی آمپر است.
 
-         حفاظت انسان در مقابل تماس غیر مستقیم : معمولا" 300 و 500 میلی آمپر در نظر گرفته می‌شود. این نوع قطعات به صورت اجباری در سیستمهای TT و جهت ایمنی جانبی در سیستمهای TN وIT توصیه می‌شوند.
-         حفاظت تجهیزات در مقابل خطر آتش سوزی : معمولا" 300 میلی آمپر در نظر گرفته شده می‌شود.
 
 
قسمت پنجم
 
عملکرد کلیدهای محافظ جان :
عملکرد کلیدهای محافظ جان در 3 بخش مختلف انجام می‌شود:
 

 
1. آشکارسازی جریان نشتی یا قسمت Detection  که وظیفه‌ی ردیابی جریان نشتی را برعهده دارد که این قسمت توسط یک ترانس جریان (CT) انجام می شود.
2. اندازه‌گیری جریان نشتی بوجود آمده توسط یک رله که جریان نشتی در مدار را با جریان حد که همان حساسیت کلید و یا آستانه قطع است، مقایسه می‌کند.
3. واحد قطع مدار یا Tripping ، در این قسمت اگر جریان نشتی اندازه گیری شده، بیشتر از حساسیت کلید محافظ جان باشد، مدار قطع می‌شود.
 
 
DC-1: معمولا" فاقد واکنش می‌باشد, وقتی که جریان قطع و وصل می‌شود، درد و سوزش کمی بروز می‌کند.
DC-2:  معمولا" فاقد اثرات و آسیب فیزیولوژیکی است.
DC-3: ممکن است اختلالات قابل برگشت در کارکرد و ضربان قلب رخ دهد که معمولا به اندام آسیب نمی‌رساند. ولی احتمالگرفتگی و انقباض عضلات ماهیچه‌ای و مشکلات تنفسی وجود دارد.
DC-4: احتمال حمله قلبی، ایست تنفسی و سوختگی علاوه بر اثرات حوزه‌ی 3 وجود دارد.
C1: خطر حمله قلبی 5% است.
C2: احتمال وقوع حمله قلبی 50% است.
C3: احتمال وقوع حمله قلبی بیش از 50% است.
لازم به ذکر است که ارقام مربوط به اثرات جریان در مسیر دست چپ تا دو پا در نظر گرفته شده است.
 
 

برگرفته از " آشنایی بیشتر با قطعات حفاظت از جریان نشتی یا محافظ جان" ، اشنایدر
منبع :hydropower.blogfa.com  

 
 
نکات ایمنی در خودرو
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:٤٤ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ فروردین ۱۳۸۸
 

یکی از عمده ترین علل مرگ و میر در سراسر دنیا تصادف رانندگی میباشد، که در ۷۵ درصد از مواقع خطای انسانی عامل اصلی می باشد. روشهایی که در زیر توضیح داده شده شما را با حوادث و خطرات ممکن در رانندگی آشنا می سازد.

س. برای محافظت از خودمان در برابر کسانی که از چراغ قرمز عبور میکنند چه باید بکنیم ؟
به یاد داشته باشیم هیچگاه چراغ سبز برای ما به این معنی نیست که همه چیز درست است. به این موضوع توجه کنید که علت تصادف فقط حاصل اشتباه ما نیست. خطای دیگران هم موثر است .

تصور نمایید که بعد از تصادف به ماشین شما خسارت وارد می شود یا انسانی مجروح می گردد. حتی اگر راه برای شما باشد و شما از چراغ سبز عبور کرده باشید . شاید شما به سادگی نگاه کردن به اطراف قبل از حرکت بتوانید از تصادف جلوگیری نمایید . اگر چراغ برای شما سبز است مطمئن شوید که سایر رانندگان قصد گریز از چراغ قرمز یا زرد را ندارند. و سپس حرکت نمایید .

س. آیا در ترکیدن ناگهانی لاستیک میتوان ترمز گرفت ؟
ممکن است با فشردن ترمز کنترل خودرو از دست شما خارج شود. اگر چرخ جلو بترکد خودرو به سختی به سمتی که لاستیک ترکیده منحرف ( کشیده ) خواهد شد . فرمان خیلی شدید به لرزه خواهد افتاد . فرمان را در حالت ساعت 9 و 3 محکم بگیرید. پا را از روی پدال گاز بردارید و حواستان را به مسیر متمرکز کنید. سپس سرعتتان را به آرامی کم کنید . و خودرو را به مکانی ایمنی در کنار جاده هدایت کنید . اگر لاستیک عقب بترکد عقب خودرو منحرف خواهد شد . که در این مورد لرزش فرمان کمتر است و طبق روش قبل آن را هدایت میکنیم .

س. چگونه از لیز خوردن خودرو جلوگیری کنیم ؟
خیلی ازمردم زمانی که خودرو شروع به لیز خوردن میکند به شدت ترمز می گیرند . که معمولا این کار شرایط را بدتر می کند . در این مواقع پای خود را از روی گاز بردارید و فرمان را به سمتی که می خواهید خودرو برود بچرخانید ( امتداد مسیر قبلی) . این عمل به بازگرداندن خودرو به شرایط پایدار کمک مینماید . در برخی از مواقع چرخاندن فرمان چندین بار باید تکرار شود تا خودرو به حالت پایدار برسد .

س. بهترین راه برای خروج از خودرو زمانی که به داخل آب عمیق سقوط کرده چیست ؟
به ندرت برای کسی چنین حادثه ای اتفاق می افتد . در این مواقع ابتدا کمربند ایمنی را باز مینماییم (البته نه قبل از برخورد به آب کمربند ایمنی میتواند شما را در مقابل ضربه حاصله از برخورد محافظت کند) . سپس سعی کنید به سرعت از پنجره خارج شوید در برخی از مواقع به علت اتصالی برق پنجره باز نمی شود . در این مواقع در را امتحان کنید . در ابتدا فشار آب باعث باز نشدن در خواهد شد . نگران نشوید . با بالا آمدن آب در اتومبیل فشار در دو طرف در معادل می شود و در بازخواهد شد.

س . چه کنیم اگر ترمز کار نکرد ؟
شما باید به سرعت تمرکز کنید و عمل نمایید . این لغات را با سلسله مراتب به خاطر بیاورید .
پمپ کردن پدال – ترمز دستی – کم کردن دنده ( تغییر به دنده سنگین)

  1. پیدا کردن مکان امن پمپ کردن پدال (زمانی که سیستم شما ABS است از روش پمپ پدال استفاده ننمایید) در این روش گاهی اوقات فشار ترمز برخواهد گشت و ترمز عمل خواهد کرد .

  2. به آرامی سعی کنید از ترمز دستی برای کم کردن سرعت استفاده نمایید ( اما بدون مانع شدن شدید)

  3. تغییر وضعیت دنده به دنده سنگین ( در دنده های اتوماتیک به حالت دنده سنگین) که به کم شدن سرعت کمک می کند.

  4. در کنار جاده بدنبال نقطه امنی برای متوقف کردن خودرو باشید.

این اعمال همراه با دقت در تغییر مسیر و کنترل اتومبیل باید به طور سریع و پیوسته انجام گیرد . هر چقدر سرعت عمل شما بیشتر باشد شما ایمن تر خواهید بود

س .در مورد سیستم ترمز ضد قفل ABS ( Antilock Braking Systems)
ABS سیتم ترمزی است که توسط تکنولوژی کامپیوتر هدایت می شود. سنسورها در هر چرخ باعث هماهنگی سرعت چرخیدن چرخها می شود . اطلاعات سرعت چرخیدن به کامپیوترمی رسد و اگر نیاز باشد یک شیر مغناطیسی عمل میکند تا با نیروی بیشتر یا کمتر خودرو را متوقف نماید. اگر نیروی متوقف کننده برای چرخها معادل نباشد اغلب یک خودرو میتواند در هنگام ترمز گرفتن بچرخد و کنترل از دست راننده خارج شود . در حالت های معمولی ترمز ABS فعال نیست . این سیستم زمانی فعال می شود که نیروی ترمز کردن از خاصیت چسبندگی بین سطح جاده و چرخها بیشتر شود در این حالت به صورت اتوماتیک عمل می نماید . و عمل ترمز ABS توسط تکرار ارتعاشات در زمان ترمز قابل تشخیص خواهد بود .
شما نباید در سیستم ترمز ABS پدال را پمپ کنید ( ضربه زدن به پدال ) این باعث تداخل عمل سیستم می شود و فاصله واقعی توقف را افزایش میدهد .

س. بعضی از راننده ها بدون دلیل ماشین خود را به سمت ما منحرف میکنند در این مورد چه باید کرد ؟
در حقیقت تمام خودرو ها دارای نقطه کور هستند نقطه کور جایی است که دیدن سایر ماشین ها سخت است قسمتی مانند ستون های ماشین که در عقب ماشین راست یا چپ بسته است. اگر شما در نقطه کور ماشینی رانندگی میکنید. ( پشت سر) سعی کنید در آینه کنار او یا وسط ( ماشین جلویی) نگاه کنید اگر صورت او را ندیدید مطمئن شوید که او هم شما را ندیده سعی کنید کمی به جلو یا به عقب بروید با این کار شما صورت راننده جلویی را خواهید دید احتمالا ماشین شما هم دارای نقطه کور است روش ایمن این است که قبل از منحرف شدن به چپ و راست نقاط کور ماشین و خودرو های کناری را سریع چک کنید و سپس به راست و چپ بپیچید.

س. چه کنیم اگر پدال گاز گیر کرد ؟
سعی کنید پدال را با نوک انگشت یا کفش به سمت بالا بکشید اگر کسی با شما است از او بخواهید که خم شود و سعی کند پدال را به حالت اولیه باز گرداند شما سعی کنید که چشم از مسیر و جاده برندارید.
اگر دنده اتومبیل شما به صورت دستی است کلاچ را بگیرید و دنده را درحالت خلاص بگذارید موتور به کار خود ادامه میدهد اما نیروی محرکه از چرخها جدا شده است و سرعت ماشین کند می شود و شما می توانید خودرو را به خارج از جاده هدایت کنید. اگر اتومبیل شما دنده اتوماتیک است وضعیت را به خنثی را کلاچ تغییر دهید خاموش کردن اتومبیل در برخی از موارد باعث از دست رفتن نیروی هدایت فرمان و یا قفل شدن فرمان میگردد .

س. اگر در اتوبان کاپوت اتومبیل بالا پرید و به شیشه برخورد کرد چه باید کرد؟
از ترمز زدن ناگهانی خودداری کنید زیرا ممکن است ماشین های پشت سر نیز با شما برخورد کنند. در این مواقع سعی کنید از فضای باز شده بین کاپوت و داشبورد جلوی خود را ببینید اگر امکان نداشت سر خود را از پنجره بیرون ببرید و سعی کنید جلوی خود راببینید و کم کم اتومبیل را به خارج از جاده منتقل کنید.


 
 
توجه به علائم ایمنی در هنگام کار وفعالیت یک امر ضروریست.
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:٤۳ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ فروردین ۱۳۸۸
 

توجه به علائم وقوانین ایمنی در محیط کار امار حوادث را به طور چشمگیری کاهش می دهد


 
 
توجه به علائم رانندگی در موقع رانندگی ضروریست.
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:۳۸ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ فروردین ۱۳۸۸
 


 
 
اموزش احیای قلبی - ریوی
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:۳٥ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ فروردین ۱۳۸۸
 

آموزش احیای قلبی - ریوی

 

 

 

احیای قلبی ریوی یک مانور حیات بخش است که به کمک آن تنفس و گردش خون فرد مصدوم حفظ می شود تا از نرسیدن موادغذایی و اکسیژن به مغز او و مرگ مغزی در فرد جلوگیری شود.این مانور حیاتی می تواند بدون احتیاج به هیچ وسیله اضافی نیز انجام گیرد و انجام صحیح و به موقع آن جان انسانهای زیادی را از مرگ حتمی نجات بخشد .

آیا می دانید که چه بسا فردی که دچار ایست قلبی تنفسی شده است با انجام صحیح مانورهای احیا قلبی تنفسی می تواند از مرگ حتمی نجات پیدا کند.

در مواردی مثل ایست قلبی , غرق شدن , خفگی , مصرف زیاده از حد مواد مخدر .و مشروبات الکلی , احیای قلبی ریوی می تواند فرد را به زندگی بر گرداند.

<!--[if !vml]-->http://www.emdadgar.com/PHOTOLEARN/heart20.jpg<!--[endif]-->

 

جهت شروع احیای قلبی ریوی ابتدا باید مطمئن شوید که فرد مورد نظر شما به احیای قلبی ریوی نیاز دارد بدین منظور:

او را صدا زده و به آرامی تکان می دهید .

به دقت به چهره فرد و حرکات قفسه سینه او بنگرید . (( چهره کبود و زرد و لبهای تیره رنگ      و کبود نشانگر نارسایی گردش خون فرد است )).

با دیدن این علایم بی درنگ از کسانی که در محل حادثه حضور دارند بخواهید تا با تلفن اورژانس 115 تماس بگیرند.

اگر می خواهید  احیا’ قلبی ریوی را انجام دهید هرگز به بهانه تماس با اورژانس مصدوم را رها نکنید .

امانباید فرصت را از دست بدهید .شما هم می توانید با احیای قلبی ریوی زندگی این فرد را نجات دهید پس مراحل احیای ریوی را آغاز کنید.

هشدار

قبل از هرگونه اقدامی جهت انجام احیای قلبی تنفسی هر مصدوم اطمینان حاصل کنید که این عمل سلامتی شما یا مصدوم را از نظر سرایت بیماریهایی چون ایدز و هپاتیت تهدی نمی کند .

برای انجام مراحل CPR مرحل زیر را با دقت پیش می گیریم .

 

A of resuscitation باز کردن راه هوایی

B of resuscitation دادن تنفس مصنوعی

 ماساژ قلبی  C of resuscitation

 

 

باز کردن راه هوایی

 

باز کردن راه هوایی  Air way

اولین قدم باز کردن راه هوایی فرد است .در فرد بیهوش تمامی ماهیچه ها شل شده اند.عضلات زبان و گردن هم از این قاعده مستثنی نیستند و احتمال دارد که زبان به طرف حلق بر گردد و راه هوایی را مسدود کند .

کف دست را روی پیشانی مصدوم گذاشته و سر او را به طرف عقب بر گردانید . همزمان با این کار دست دیگر را زیر چانه او قرار داده و به سمت بالا فشار دهیدبه طوریکه دندانهای فک بالا و پایین در مقابل هم قرار گیرند . در صورت انجام صحیح این مراحل شما موفق به باز کردن را ه هوایی مصدوم خواهید شد .

<!--[if !vml]-->http://www.emdadgar.com/PHOTOLEARN/chanebala.jpg<!--[endif]-->

مراقب باشید که دهان فرد را بیش از حد باز نشود چون در این صورت ممکن است زبان به عقب برگردد و راه هوای را مسدود کند .

 

 

دادن تنفس مصنوعی

 

 

دادن تنفس مصنوعی  Breathing

پس از بازکردن راه هوایی باید از وضعیت تنفس مصدوم أگاه باشید.ابتدا قفسه سینه فرد را برهنه کنید.

اگر صورت مصدوم کبود و رنگ پریده باشد .

نه جریان هوا از بینی و دهان فرد حس شو د و نه صدایی که نشانگر جریان هوا باشد به گوش برسد.

قفسه سینه حرکت نداشته باشد.

تنفس وی قطع شده است و باید تنفس مصنوعی را آغاز کنید حتی اگر نتوانستید تشخیص دهید که فرد مذکورتنفس دارد یا نه نفس مصنوعی را آغاز کنید چون اگر فرد تنفس داشته باشد شما در هنگام تنفس مصنوعی متوجه می شوید.

 

تکنیک دادن تنفس مصنوعی 

سررابه عقب متمایل کنید به صورتیکه دهان کمی بازتر باشد (نحوه باز کردن راه هوایی در مبحث قبل آمده است.)با انگشتان دستی که روی پیشانی مصدوم است سوراخهای بینی فرد را ببندید .

<!--[if !vml]-->http://www.emdadgar.com/PHOTOLEARN/BREATH.jpg<!--[endif]-->

دهان خود را روی دهان مصدوم بگذارید بطوریکه , لبهای شما کاملا اطراف دهان اورا بگیرد.با یک بازدم عمیق هوارا وارد دهان فرد مصدوم کنید.همزمان از گوشه چشم خودبه قفسه سینه فردنگاه کنید وببینید آیا هنگامی که درون مجاری هوایی اومی دمید قفسه سینه بالا می رود یا نه ؟

وقتی قفسه سینه فرد بالا می آید تنفس را قطع کنید ودهان خود را از دهان فرد دا کرده و بینی اورا آزاد بگذارید و خودتان برا ی تنفس بعدی نفس بگیرید.

هنگام تنفس موثر سینه وشکم مصدوم بالاو پایین می آید , احیاگر حس می کند که بادکنکی را پر میکند و پس از دمیدن حجم معینی , مقابل ورود هوای اضافه تر مقاومت احساس میکند .به تدریج رنگ پوست فرد از زردی و کبودی به صورتی تغییر می یابد.

 

ماساژ قلبی

 

ماساژ قلبی  Circulation

پس ازدادن یک یا دو تنفس مصنوعی در صورتیکه فرد تنفس خود را بازنیابد باید نبض فرد را کنترل کرد.

طریقه کنترل کردن نبض :

پس از آنکه تنفس مصنوعی تمام شد کف دست را از روی پیشانی فرد بر ندارید و دو انگشت دست دیگر را در وسط گردن بالای نای و حنجره روی برآمدگی جلوی گردن ( سیب آدم ) بگذارید .

انگشتان خود را به آرامی به سمت پایین و کنار آن قسمت بلغزانید و سپس کمی فشار دهید . به مدت 5-10 ثانیه این کار را ادامه دهید تامطمئن شوید که نبض را حس میکنید یا نه؟

کنترل کردن نبض احتیاج به مهارت و دقت خاصی دارد شما نیز میتوانید با تمرین کردن و شرکت در کارگاههای عملی احیا تنفسی این مهارت را کسب نمایید .

اگر فرد نبض داشت به تنفس مصنوعی با اندزه’ دوازده بار در دقیقه ادامه دهید .  بیشتر

اگر فرد نبض نداشت باید بی درنگ ماساژ قلبی را همراه با تنفس مصنوعی آغاز کنید.زیرا فرد دچار ایست قلبی شده و احتمال دارد صدمات جبران ناپذیری به مغز وی برسد.

برای دادن یک ماساژ قلبی موثر علاوه بر اینکه باید ماساژ را با تکنیک صحیح انجام داد لازم است که وی را در وضعیت مناسبی بخوابانید.

بیمار را به پشت خوابانده , مطمئن شوید که وی روی یک سطح سخت قرار گرفته است . اما اگر فرد در رختخواب یا هر سطح نرم دیگری است وقت را تلف نکنید و فقط کافیست که اورا روی روی زمین بلغزانید یا اینکه یک تخته با هر شی صاف و سخت را از بین پشت او و ملحفه قراردهید .

کنار مصدوم زانو بزنید .

<!--[if !vml]-->http://www.emdadgar.com/PHOTOLEARN/HEART.jpg<!--[endif]-->

<!--[if !vml]-->http://www.emdadgar.com/PHOTOLEARN/HEART2.jpg<!--[endif]-->

 

آخرین حددنده های او را با دو انگشت دستی که بالای فرد نزدیکتر است بیابید انگشتان خود را بسمت بالا بلغزانید تا یک فرو رفتگی در محل اتصال دنده های دو طرف برسید .

یک انگشت را در محل فرورفتگی بگذارید و انگشت دیگر را کنار آن قرار دهید سپس ته دست دیگر را در کنار آن دو انگشت قرار دهید .بعد ته دست دوم را روی دست اولی بگذارید .

موقعیت بدن خود را طوری تنظیم کنید که بازوها خم نشوند و شانه ها در امتداد نقطه اتکا دستها باشند . به اندازه ای بر جناغ فرد فشار وارد کنید که 4-5 سانتی متر پایین برود.

پس از انجام 15 عدد ماساژ پشت سر هم ( این 15 ماساژ در مدت 11 ثانیه خواهد بود ) دو عددتنفس مصنوعی به فرد بدهید شما برای انجام این دو تنفس 4 ثانیه فرصت دارید .این سیکل باید چهار بار در دقیقه تکرار شود برای اینکه بتوانید نسبت 15:2 را در هر دوره رعایت کنید بهتر است با هر ماساژ شماره آن را بلند بگویید .

بعد از یک دقیقه وضعیت مصدوم را ازریابی کنید .

اگر ضربان مداوم رگ گردن باز نگشته باشد دوباره احیای قلبی ریوی را با دو تنفس و 15 ماساژ قلبی از سر بگیرید . شما برای انجام این دو تنفس و 15 ماساژ , 15 ثانیه فرصت دارید.

این کار را برای مدت 3 دقیقه دیگر ادامه دهید .

اگر دراین مدت تنفس منظم فرد بازگشت نیازی به تکرار احیای قلبی ریوی نیست بلکه باید مرتب تنفس و نبض فرد را چک کنید .

 اگر تنفس منظم فرد برنگشت تنفس مصنوعی را با سرعت 12 عدد در دقیقه شروع کنید و همزمان نبض فرد را چک کنید .

 

توجه داشته باشید که وقفه در انجام مراحل احیای قلبی ریوی بیشتر از 5 ثانیه نشود.

 


 
 
کمک های اولیه در گرما زدگی
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:۳۳ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ فروردین ۱۳۸۸
 

ویژگی های ارتفاع :


1- هر 1000 متر افزایش ارتفاع 6 درجه کاهش دما
2- هر 300 مترافزایش ارتفاع اشعه ماورا بنفش خورشید 4% افزایش می یابد = بعلت نبود تراکم ابرها و آلو دگی هوا.
3- افزایش خشکی هوا = کا هش آب بدن
4- دامنه حرارت بدن باید بین 5/36 -5/38 باشد =بیش از 2 درجه تفاوت=اختلال عملکرد دستگاهها = واحتمال بروزمرگ


شرایط افزایش تولید گرما در بدن:


1- بر اثر فعالیت بدن سوخت وساز مواد غذایی در سلول تا 10 برابرمیتواند افزایش یابد.
2- کاهش جذب محیطی گرما


دفع حرارت از بدن :


1- گشاد کردن عروق محیطی : وقتی دمای محیط کمتر باشد .
2- تعریق:موثرترین راه کاهش دمای بدن است که بستگی به عوامل زیر دارد:


الف- درجه حرارت محیط
ب- رطوبت
ج- باد
د- پوشش بدن


شرایط گرمازدگی:


1- گرما زدگی بیشتردر دمای بین 40-43 به بالا ایجاد میشود.
2- احتمال مرگ ومیر تا 90%میرسد.
3- معمولا کم آبی علامت قبلی گرما زدگی است.
4- در گرمازدگی کار شدید موثر تر از کم آبی است.
5- استراحت در فواصل معین ودر زیر سایه ومکانهای خنک میتواند از بروز گرمازدگی جلو گیری کند.
6- اشخاص پیرو چاق واطفال و افرادی که به بیماریهای مزمن مثل دیابت واشکال در گردش خون مبتلایند به گرمازدگی حساسترند.

 

علت بروز:

 

1- فعالیت شدید در گرما

2- پوشش زیاد بدن

3- عدم تعادل گرمایی (حتی در سرما هم احتمال بروز گرما زدگی وجود دارد)

4- گرمازدگی به سه گروه خفیف – متوسط – شدید تقسیم میشود.

 

 

علائم گرمازدگی:

 

1- سر درد- سر گیجه- منگی- اختلال هوشیاری- توهم – ضعف - اختلال تعادل و تکلم- تشنج- بی اختیاری ادرارو مدفوع- خونریزی بینی(بخاطر خشکی هوا وانبساط عرق محیطی).

2- در گرما زدگی شدید مصدوم عرق نمی کند=حرارت بالا می رود.

3- پوست گرم و خشک است.

4- تنفس سریعتر است تا گرمای اضافی را دفع کند.

5- شک مرحله بعدی است.

6- حتی بیهوشی ناگهانی

 

درمان گرمازدگی:

 

1- درمان واقدامات لازم : گرمازدگی یک اورژانس واقعی است : باز بودن راه هوایی-انتقال به محل خنک - سرد کردن بدن با ملحفه خیس وهر وسیله مرطوب دیگر

2- وقتی بیماردر معرض جریان هوای خنک قرار گرفت:و دمای بدن به 38 درجه رسید میبایست خنک کردن رامتوقف کردو بعد از اینکه دوباره دما بالا رفت سرد کردن را ادامه میدهیم.

3- برای سرد کردن بدن آب معمولی بهتر از آب خیلی سرداست چون عروق را منقبض می کند.

 

 

توصیه ها:

 

1- توصیه: فعالیت شدید در هوای گرم و مرطوب انجام ندهیم.

2- متناسب لباس بپوشیم.

3- مایعات کافی بیاشامیم وبه دفعات مکرر.

4- استراحت در محلهای خنک و به تناوب داشته باشیم.


 
 
علل و کمک های اولیه در ناخن های فرو رونده
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:۳۱ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ فروردین ۱۳۸۸
 

دکتر سید احسان بیکایی : در انتهای انگشتان دست و پا، سلول‌های خاصی وجود دارند که بستر ناخن نامیده می‌شود.این ماتریکس ناخن که در انتهای خود یا به اصطلاح ریشه ناخن به بافت انگشت متصل هستند، در سراسر بستر خود یک لایه شاخی ترشح می‌کنند.این همان چیزی است که اغلب مردم آن را به عنوان ناخن می‌شناسند. رشد سلول‌ها از ریشه ناخن و تغییرات آنها به بافت شاخی، باعث رشد ناخن می‌شود و به تدریج و با مردن بافت، لبه آزاد بدنه ناخن از نوک انگشتان جلوتر می‌آید.

اونیکوکریتپوزیس یا بیماری ناخن فرورونده در گوشت، یک بیماری شایع مربوط به ناخن‌هاست که باعث ایجاد یک شرایط دردناک و غیرطبیعی در انگشت مشکل‌دار می‌شود. ناخن فرورونده زمانی به‌وجود می‌آید که لبه‌های ناخن (یک طرف یا هر دو طرف) در بافت نرم کنار بستر رشد ناخن فرو بروند و در داخل آن رشد کنند.این فرورفتن و بریدن بافت اطراف ناخن باعث ایجاد یک درد شدید و همچنین به‌وجود آمدن بستر عفونت می‌شود. ناخن فرورونده می‌تواند هم در دست و هم در پا اتفاق بیفتد اما به‌طور شایع، بیشتر انگشتان پا و بخصوص انگشت شست پا گرفتار می‌شود.

چه مسائلی باعث به‌وجود آمدن ناخن فرورونده می‌شوند؟
علت‌های متعددی می‌توانند زمینه ناخن فرورونده را به‌وجود بیاورند اما می‌توان آنها را در چند دسته خلاصه کرد.
1ـ نگهداری نامناسب: مراقبت نامناسب از انگشتان و ناخن‌ها زمینه فرورفتن ناخن را در بافت اطرافش به‌وجود می‌آورد. بسیار کوتاه کردن ناخن و گرفتن آن از نزدیک بستر ناخن، گرد کوتاه کردن ناخن، کندن گوشه‌های آن، گرد کردن گوشه‌های ناخن به جای بریدن آن به‌طور مستقیم و مربعی، مثلثی بریدن ناخن‌های پا، کندن ناخن با دست به جای استفاده از قیچی مخصوص یا ناخن‌گیر، ایجاد گوشه‌های تیز و کوتاه، کندن کناره‌های ناخن و مشخص شدن بستر آن، همه از مثال‌های نگهداری نامناسب از ناخن هستند.
2ـ کفش نامناسب: استفاده از کفش‌های تنگ، دارای پنجه کوتاه، کفش‌های باریک، کفش‌هایی با شماره کوچک‌تر، پوشیدن کفش‌های پاشنه بلند که فشار را روی پنجه و انگشتان متمرکز می‌کند و حتی پوشیدن جوراب‌های تنگ باعث می‌شوند انگشتان بیشتر از حد طبیعی تحت فشار قرار بگیرند و زمینه ناخن فرورونده ایجاد شود. کفش‌های با شکل‌های غیرطبیعی و یا پنجه‌های مستطیلی هم می‌توانند به انگشتان کناری فشار ایجاد کنند.
3ـ آسیب به ناخن‌ها: هر نوع فشار و یا ضربه به انگشتان و ناخن‌ها می‌تواند باعث فرورفتن ناخن به داخل گوشت شود. لگد زدن با نوک پنجه، روی پنجه راه رفتن، انداختن وسایل سنگین روی انگشتان و ایجاد زخم یا جراحت در بافت انگشتان باعث می‌شود ناخن به داخل گوشت کنار خود رشد کند و ناخن فرورونده ایجاد شود. آسیب‌ها و جراحات مختلف به ناخن‌ها همچنین باعث می‌شود بعد از بهبود اولیه، ناخن فرم طبیعی خود را از دست بدهد و یا کلفت‌تر شود و مستعد بیماری شود.
4ـ مشکلات ناخن و انگشتان: اصلی‌ترین علت به‌وجود آمدن ناخن فرورونده، مشکلات ساختاری خود ناخن است. ناخن‌هایی که قوس بیشتری دارند، بیشتر از ناخن‌های تخت مستعد این بیماری هستند. بعضی ناخن‌ها هم به‌طور ژنتیکی گوشه‌های فرورونده دارند یا سرپایین هستند. مشکلات ساختاری ناخن‌ها ممکن است در اثر بیماری‌ها هم باشد و یا به‌خاطر ضربه به‌وجود آمده باشد، اما اغلب ژنتیکی است. انگشتان چاق و گوشتالو که بافت آنها در فشار از دوطرف ناخن بالا می‌زند و یا انگشتانی که به سمت پایین خم می‌شوند هم می‌توانند باعث ناخن فرورونده باشند. گاهی اوقات هم این زمینه به‌خاطر مشکل ساختاری انگشت کناری ایجاد می‌شود که ناخن انگشت مجاور را تحت فشار قرار می‌دهد.
به‌طور کلی می‌توان تمام علت‌های به‌وجود آمدن ناخن فرو رونده را در 4 رسته فوق جا داد. دانستن این نکات می‌تواند برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری هم کمک کند.

علائم ناخن فرو رونده چیست؟
درد اصلی‌ترین و آزارنده‌ترین علامت ناخن فرو رونده است. فرو رفتن ناخن در بافت کناری باعث تغییر رنگ آن و تا حدودی تیره‌تر شدن بافت می‌شود. درد ناخن فرو رونده با ایجاد فشار ناشی از پوشیدن کفش شدت بیشتری پیدا می‌کند و به‌طور کلی ناخن مبتلا، به هر نوع فشاری حساس است. در مراحل پیشرفته بیماری، ناخن حتی نمی‌تواند وزن یک ملحفه را هم روی خود تحمل کند. ضربه زدن به ناخن فرو رفته می‌تواند باعث ایجاد یک درد بسیار شدید و تیر کشنده شود که تا ساق تیر می‌کشد. فرو رفتن ناخن در بافت به عنوان یک جسم خارجی می‌تواند زمینه را برای عفونت و التهاب ناشی از آن هم آماده کند و بعد از مدتی قرمزی، تورم و گرمی هم که علامت سلولیت است به علائم ناخن فرو رونده اضافه می‌شود.
ترشح چرکی، ترشح مایع سفیدرنگ و آبکی از ناخن و همچنین ترشحات خون‌آلود هم از دیگر علائم این بیماری است. بافت اطراف ناخن هم در این بیماری حتی در صورت وجود نداشتن عفونت هم به‌خاطر التهاب متورم می‌شود. در مراحل پیشرفته در شرایط نرمال و درحالیکه به انگشت هیچ فشاری هم وارد نمی‌شود رشد تدریجی ناخن به داخل بافت هم ایجاد درد می‌کند. مشخص نبودن لبه ناخن و آمدن بافت کناری انگشت به روی بستر ناخن از علامت‌های دیگر ناخن فرو رونده است.

چگونه می‌توان از این بیماری پیشگیری کرد؟
مهم‌ترین نکته برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری اجتناب از عوامل زمینه‌ساز است که در قسمت ابتدایی این مطلب به آنها اشاره شد. مراقبت صحیح از ناخن‌ها، مراجعه به یک متخصص ارتوپد در صورت وجود نقایص ساختاری و درمان آنها، تعویض کفش‌های نامناسب، مراقبت و بررسی مرتب پاها بعد از راه رفتن‌های طولانی، استفاده از ناخن‌گیرهای مناسب و متناسب با اندازه ناخن‌ها، جلوگیری از کلفت شدن ناخن‌ها با گرفتن به موقع آنها و رعایت موارد بهداشتی پا در موقع گرفتن ناخن از روش‌های اصلی پیشگیری است.
پوشیدن کفش تمیز و پاکیزه نگهداشتن پا هم مانع از ایجاد عفونت در صورت به وجود آمدن ناخن فرو رونده می‌شود. اگر ناخن مشکل‌دار دارید به‌طور مرتب از مواد ضدعفونی‌کننده برای شست‌وشوی پا استفاده کنید.
گرفتن صحیح ناخن‌ها نکته اصلی پیشگیری است. آنها را خیلی نزدیک به بستر ناخن نبرید و خیلی کوتاه نکنید. آنها را در راستای خط طبیعی رشدشان ببرید. گوشه‌ها را تیز یا کوتاه نکنید هیچ وقت کناره‌های ناخن را برندارید. آنها را به هیچ‌وجه با دست نکنید و گوشت کناره ناخن را زخم نکنید. در صورت وجود بیماری ناخن فرو رونده مزمن به هیچ‌وجه آن را در خانه درمان نکنید.

درمان ناخن فرورونده
در مراحل اولیه بیماری می‌توان آن را به وسیله درمان‌های خانگی کنترل کرد. توصیه می‌شود در صورتی که ناخن
فرو رفته شرایط حادی ندارد روزانه پا را در آب ولرم و بتادین خیس داده تا ناخن خیس خورده بتواند از درون گوشت بیرون بیاید و بافت ملتهب کنار آن هم بهبود پیدا کند. در موارد معمولی این روش تا حدودی جواب می‌دهد. برای جلوگیری از عفونت هم باید از یک ماده ضدعفونی‌ معمولی مثل بتادین استفاده کرد و محیط کفش و اطراف ناخن را همیشه پاکیزه نگه داشت.
پانسمان هم می‌تواند مانع از عفونت ناخن فرورونده شود. راه رفتن بدون کفش با ایجاد گردش هوا روی زخم مانع از رشد کردن باکتری‌ها می‌شود در حالی که محیط تاریک و مرطوب کفش این احتمال را افزایش می‌دهد. اما در صورت نپوشیدن کفش باید مراقب ضربه‌ها و آسیب‌های وارده به پا بود. در صورت
حاد شدن ناخن فرورونده و یا سوار شدن عفونت شدید روی آن به هیچ وجه این درمان‌های خانگی موثر نیستند و باید به یک متخصص جراح مراجعه کرد.درمان موارد حاد ناخن فرورونده احتیاج به یک جراحی سرپایی دارد. استفاده از فنل و تخریب بستر ناخن در گوشه‌ای که فرورفته است خلاصه روش درمان است. برای این کار بعد از تزریق ماده بی‌حسی در کنار بافت و در زیر ناخن و در روی قسمت مبتلا، جراح به آرامی ناخن فرورفته را بلند می‌کند و لبه آن را از داخل گوشت خارج می‌کند سپس با تزریق الکل بستر ناخن‌سازی را که باعث فرو رفتن ناخن می‌شد به طور دائم از بین می‌برد. سپس ترشحات چرکی و بافت عفونی خارج می‌شود و زخم‌ پانسمان می‌شود. این روش درد کمی را به دنبال دارد و مصرف چند داروی مسکن خوراکی بعد از انجام درمان می‌تواند آن را به کلی از بین ببرد. تجویز آنتی‌بیوتیک‌های مناسب باعث می‌شود عفونت به طور کامل درمان شود. هدف اصلی این روش جلوگیری از رشد ناخن به داخل بستر است. این روش جراحی جای زخم بسیار کوچکی هم به جای می‌گذارد و شکل ناخن را تغییر نمی‌دهد. احتمال عود مجدد بیماری هم در این روش در مقایسه با روش‌های دیگر که در آن لبه ناخن جدا می‌شود و یا ناخن به طور کلی برداشته می‌شود کمتر است.در برداشتن کلی ناخن، بعد از تزریق ماده بی‌حسی، ناخن به طور ناگهانی کشیده می‌شود و بستر آن باقی می‌ماند. با انجام پانسمان و تجویز دارو بیمار می‌تواند بعد از 10 دقیقه مرخص شود. خونریزی هم در همان زمان جراحی بند می‌آید. بعد از مدتی ناخن دوباره رشد می‌کند اما ممکن است بد شکل و یا به سمت بالا رشد کند و دوباره مستعد بیماری ناخن فرورونده شود. تمام این پروسه‌های درمانی را پزشک می‌تواند در مطب خود و تحت بی‌حسی موضعی انجام دهد.
گاهی اوقات هم زمانی که بیماری به طور مکرر به وجود می‌آید، بعد از کشیدن ناخن پزشک روی بستر ناخن را با یک ماده شیمیایی می‌پوشاند تا ناخن دیگر رشد نکند. این ماده شیمیایی هم ظاهری شبیه ناخن دارد تا شکل ظاهری انگشت خیلی تغییر نکند.در روش‌های جدید جراحی بعد از خارج کردن لبه ناخن از پرتوهای لیزر برای از بین بردن دقیق ماتریکس زیر ناخن استفاده می‌شود. درد در این روش کمی بیشتر از روش‌های دیگر است و ممکن است جای زخم باقی بماند اما دقت درمان بیشتر است.باید توجه داشت بعد از انجام هر کدام از روش‌های درمانی حداقل تا 4 روز نباید روی آن پای مبتلا مسافت‌های طولانی را راه رفت و همچنین به مدت 2 هفته از ایستادن‌های طولانی مدت اجتناب کرد. این مساله با توجه به مصرف مسکن‌ها و کمتر شدن درد باعث می‌شود احتمال فشار مجدد روی ناخن‌ها از بین برود. بعد از انجام جراحی هم باید به مدت چند ساعت پا را بالا نگه داشت.


برگرفته از سایت هموطن


 
 
کمک های اولیه در خونریزیها
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:٢٩ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ فروردین ۱۳۸۸
 

چهارمین عامل در ارزیابی اولیه یک مصدوم درمان خونریزی می باشد حال به توضیح خون و خونریزی می پردازیم .

خون جزء بیشترین موادی می باشد که وزن بدن را تشکیل داده است حدود  1/12وزن بدن هر شخص را مایعی آب خون می باشد که از موادی مانند قندها چربیها پروتئین ها و سایر مواد و هموگلوبین تشکیل شده است و گلبول های قرمز سفید و پلاکتها را تشکیل می دهد .

خون توسط قلب به داخل ریه ها پمپاژ شده و پس از گرفتن اکسیژن به سمت دستگاههای مختلف بدن حرکت می کنند . این حرکت توسط رگی به نام سرخرگ در حرکت می باشد و پس از آنکه به همه دستگاهها مواد لازم و اکسیژن را رساند برای تصویه و رساندن  مواد زائد به کلیه ها و گره های لنفاوی توسط رگ سیاه رگی طی مسیر می کند و شریانهای نازکتری به نام مویرگ هم در سیستم وجود دارند. به فرایند خارج شدن خون از داخل رگها چه در داخل بدن چه خارج آن خونریزی نامیده می شود سپس خونریزی به دو قسمت داخلی و خارجی تقسیم می شود .

خونریزی خارجی :

این خونریزی به علت خارج شدن خون از رگها توسط جراحتهای مختلف چه تصادفات چه در گیریها و کارهای روزمره اتفاق می افتد و به لزوم غریزه انسان نسبت به آن عکس العمل های خاصی صورت می گیرد . بعضی از انواع خونریزی خارجی عبارت است: بریدگی اشیاء تیز ( چاقو ) خراشیدگی ( کشیدن شدن روی اسفالت) کنده شدگی (در تصادفات جاه ده ای ) سوراخ شدن ( با میخ) قطع شدن ( دستگاه پرس)

هشدار: به عنوان امداد گر یا هر فردی که می خواهیم در کمکهای اولیه یاری نمایید همیشه به خاطر داشته باشید از دستکش و لایه محافظی برای عدم برخورد با مایعاتی همچون خون مصدوم استفاده نماییم تا دچار بیماری های خواص  نشویم .

1-   اولین و راحتترین راه فشار مستقیم بر روی موضع دچار خونریزی می باشد . البته تا زمانی که به مرکز درمانی برسیم یا لوازم پانسمان اماده شود.

2-      گرفتن عضو دچار آسیب بالاتر از سطح بدن یا قلب می باشد تا فشار رفته رفته کم و خونریزی قطع شود .

3-   فشار دادن نقاط فشار در بدن در زمانی که خونریزی به حالتی می باشد که نمی توان آن را با دو حالت قبلی محار کرد بر روی بازو و ران پا رگی را که خون را به عضو هدایت می نماید را بر روی استخوان فشار داده تا جلوی خونریزی گرفته شود تا لوازم پانسمان محیا شود 

4-   بستن بالاتر از زخم توسط باند محار کننده (گارو ) می توان بر روی این موضوع هر جسمی استفاده نماییم فقط نباید برنده باشد مانند  سیم و دقت نماییم که کاملا سفت نشود و به اندازه عبور یک خودکار یا انگشت کوچک از زیر باند فضا باشد تا مانع نرسیدن خون به بقیه قسمتهای عضو نشود

5-   استفاده از تورینکه این قسمت برای زمانهائی استفاده می شود که مصدوم یکی از اعضای بدن مانند قسمتهای یا کامل دست یا پای خود را از دست داده باشد و نجات مصدوم در اولویت اول و سالم نگه داشتن عضو با پیوند موفق بر روی بدن وی در اولویت دوم قرار می گیرد.سپس برای انجام این کار ابتدا توسط باند مهارکننده ای که این بار کاملا سفت و محکم می شود تا قطرات خون به هدر نرود استفاده می شود اما باید بدانیم که سرعت عمل باید داشته باشیم تا شخص را به مرکز درمانی رسانده تا دچار شوک شود و در ادامه کار غضو قطع شده را برداشته در گاز استریل یا درپلاستیک تمیزی قرار داده سپس آن را در ظرف یا پلاستیک مملو از آب و یخ قرار می دهیم تا عضو سالم بماند و برای پیوند مورد استفاده قرار گیرد.     

نکته. یادآوری می کنم که عضو قطع شده را با آب شستشو ندهید و در دستمال کاغذی نپیچید چون سلولها را از بین می برد.

خونریزی داخلی:

یکی از شایع ترین علتهای فوت در تصادفات می باشد.خونریزی داخلی بر خلاف خونریزی خارجی دیده نمیشود و شخص یا متوجه نمیشود یا دیرتر از زمان مطلع میشود اگر در اندامهایی غیر از دستگاه گوارش باشد با علائمی مانند درد کبودی یا خون مردگی در زیر پوست نمایان می شود که زیاد هم خطرناک نمی باشد اما زمانی که در دستگاه گوارش باشد خطرناک و حادثه آفرین خواهد شد.

علائم آن به شرح زیر می باشد دل درد و شکم درد  طولانی مدت عضلات شکم سفت شده  خارج شدن لخته خون در سلفه های پی در پی افزایش ضربان قلب کاهش فشار خون سر گیجه و یا حالت تهوع می توانیم با شخص که بعد مشاهده خود یا ابراز وی یا  اطرافین وی ازهر کدام از این علائم و مشخص شدن عامل فیزیکی آن با استفاده از مانور ضربه به شکم وی و تولید صدا و صدای بم یا زنگدار در شکم وی او را به یک واحد برسانیم تا در آنجا از وی عکسبرداری خواص صورت گیرد تا علت به صورت کامل مشخص شود یادآور می شوم به شخص موردنظر به هیچ عنوان مایعات و خوراکی نمی دهیم.


 
 
کمک های اولیه در شکستگیها
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:٢٦ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ فروردین ۱۳۸۸
 

یکی از خطراتی که کوهنوردان را تهدید می نماید شکستگیها می باشد که انواع آن به دو نوع باز و بسته تقسیم می شود.

نوع اول آن که استخوان شکسته شده دیده نمی شود در اثرضربات نسبتا"شدید و ضعیف بودن استخوان بندی صورت می گیرد که می تواند بصورت ساده یا مویه کردن یا مرکب تقسیم شود.

 که در نوع اول استخوان فقط در اثر ضربه مویه کرده و در نوع دوم می تواند استخوان به چند تکه کوچکتر تقسیم شده باشد.

اما تنها کمکهای اولیه ما می تواند ثابت و بی حرکت کردن عضو توسط انواع آتل مانند (سیمی.تخته ای. بادی. فایبر کلاس و ...) و رساندن وی به مرکز درمانی تا عکسبرداری صورت پذیرد و نوع درمان و گچ گرفتن توسط پزشک اورتوپد مشخص شود شایان ذکر است که عضو اسیب دیده ممکن است تورم یا تغییر شکل و درصورت هوشیاری درد فراوان داشته باشد اما با خونسردی کامل اول باید ثابت شود سپس مصدوم حرکت داده شود.

اما در شکستگی باز چون استخوان بیرون از پوست زده شده همراه با خونریزی می باشد و نخست باید با مقداری پد و گاز روی قسمت خونریزی بگذاریم تا همسطح شود و جلوی خونریزی هم گرفته شود سپس آتل بندی می نماییم  یادآور می شود که استخوان بیرون زده را فشار نمی دهیم تا سر جای خود قرار گیرد  می توانیم در صورت همراه داشتن از لباسهای بادی شک هم استفاده نماییم تا شخص دچار شک هم نشود.


 
 
کمک های اولیه در سوختگی ها
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:٢٤ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ فروردین ۱۳۸۸
 

مبحث سوختگیها یکی از مباحث عمده و مهم برای انسانها می باشد چون برای افرادی که به کوه میروند اگر با سوختگی معمولی درست برخورد نکنند باعث مشکلات و عوارض بیشتری خواهد شد.

سوختگی به سه نوع درجه 1 ـ 2 و 3  از نظر سطح و عمق نفوذ تقسیم می شود و کلی تر آن از نظر نوع ماده سوزنده به مواد شیمیایی و برق هم می توان مجزا نمود ولی از نظر کلی در اکثر سوختگیها پوست که تنها عضو منفرد بدن می باشد از بین می رود اگر سوختگی در حدی باشد که فقط پوست صورتی یا قرمز رنگ شود و به لایه های زیرین پوست صدمه ای وارد نشود یعنی فقط لایه اپیدرم را تحت الشعاع قرار دهد به آن سوختگی درجه یک گویند مانند آفتاب سوختگی سطحی یا با جسم داغ که در این شرایط می توان در زیر آب سرد یا ظرفی از آب سرد قرار داد تا درجه دمای آن کاهش پیدا کرده و نیازی به پانسمان یا کمکهای اولیه ضروری ندارد اما اگر عامل سوزاننده از لایه اولیه پوست بگذرد یعنی میزان گرما در سطحی باشد که آبهای میان بافتی را بخار کرده سپس به سطح هوا برخورد نموده و باعث متورم شدن مزودرم می شود که اصطلاحاً تاول شکل می گیرد که کمکهای اولیه در این مورد سرد کردن عضو در مرحله اول سپس به اندازه تاول که کوچکتر از cm 3 می باشد یا اینکه در کدام نقطه از بدن وجود دارد کف پا یا نقاطی که خود از بین می روند با دانستن این موضوعات آنهایی که کوچک و در نقاط خواصی نیستند را از بین نمی بریم و با پانسمان خشک و کمی پماد سوختگی پانسمان می نمائیم اما اگر می بایست از بین ببریم نخست به مصدوم خود اطمینان می دهیم که از بین بردن آن به صلاح وی میباشد و هیچگونه دردی ندارد سپس با سوزن تمیز و استریل شده ای و تمیز کردن پوست روی تاول و اطراف آن را سوراخ کرده مایعات داخل آن را تخلیه می نماییم. یادآور می شود که پوست را به صورت کامل از بین نمی بریم که تا زمانی که پوست جدید بوجود می آید محافظی برای بدن باشد سپس آنرا استریل می نماییم با پماد سوختگی آغشته نموده سپس پانسمان می نماییم. در صورتی که میزان سوختگی به حدی باشد که پوست به لایه آندودرم رسیده و گوشت و پوست زغالی رنگ شده است سوختگی درجه سه نامیده می شود. دراین مورد هم نخست سرد کردن عضو به نظر می رسد. 3  نکته را باید حتماً مدنظر داشته باشیم یک چون پوست از بین رفته اولاً باید از آبی که برای سرد کردن استفاده می کنیم تمیز و عاری از میکروب باشد و دوماً باید لباسهایی که به تن مصدوم چسبیده را جدا نکنیم تا رسیدن به مرکز درمانی و سوماً به یاد داشته باشیم که مصدوم فوق ممکن است دچار مشکلات دیگری مانند شکستگی و یا موارد دیگر باشد و درست حمل شود سپس اگر در مرکز درمانی بودیم باید بدانیم که مایعات بدن کاهش پیدا کرده و باید حتماً از سرم استفاده نمائیم و همزمان با برداشتن کلیه مواد سوخته شده اعم از پوست گوشت و تمیز کردن و استریل نمودن کامل آن با زدن پماد سوختگی با گاز وازلینه (گاز مخصوص سوختگی) که قهوه ای رنگ می باشد پانسمان نماییم.

سوختگی با مواد شیمیایی : برخی از مواد شیمیایی هم می توانند در عمق پوست نفوذ کرده و دچار گرمای زیاد و از بین رفتن آن شوند و کمکهای اولیه برای این نوع سوختگی در جریان آب روان قرار دادن عضو می باشد. حداقل بین 5 تا 10 دقیقه تا کل مواد شیمیایی شسته شود و از بین رود سپس پانسمان انجام می گیرد.

در زمان شستشو چشم بیاد داشته باشید باید آب از وسط صورت به سمت چپ و راست ریخته شود تا مایعات رقیق شده یک چشم در چشم دیگر نریزد.

در سوختگی با برق که بستگی به ولتاژ آن دارد نخست باید مصدوم را از منبع ولتاژ جدا نماییم. ارزیابی اولیه را انجام دهیم شخص را به مراکز درمانی برسانیم.

 

قابل توجه کوهنوردان :

یکی از عوامل برق گرفتگی به صورت طبیعی می باشد یعنی صاعقه، پس چه اقدامی انجام دهیم اگر در زمانی که به کوه می رویم حس کردیم در ارتفاعات هوا باردار شده است یعنی نشانه هایی از آن را در خود حس کردید مانند تپش قلب شدید، سیخ شدن موها، ایجاد الکتریسیته ساکن در زمان دست زدن به اشیاء فلزی.

1-      کلیه لوازم فلزی را از خود دور کنید.

2-      از ارتفاعات پایین بیایید.

3-      از اطراف آبها فاصله بگیرید.

4-      کنار تخت سنگهای صیقلی پناه نگرید.

5-      در پشت تخت سنگها پناه بگیرید.  

6-      میتوانید روی زمین چمباتمه زده و سرخود را حمایت نمایید.

 

برگرفته از سایت هم وطن


 
 
کمک های اولیه در شوک
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:٢۳ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ فروردین ۱۳۸۸
 

شوک به عامل یا عواملی گفته می شود که زندگی یا حیات انسان را به خطر می اندازد و به انواع زیر تقسیم می شود:

1-      از دست دادن مایعات بدن

2-      شوک توزیعی که خود شامل : عفونی ـ عصبی ـ روانی و حساسیتی

3-      قلبی

از دست دادن مایعات بدن : این نوع شوک به دو صورت که توسط خونریزی شدید و دیر رسیدن مایعات به بدن صورت می گیرد.

اگر مصدومی به علل مختلف دچار خونریزی داخلی یا خارجی شود و ما نتوانیم آن را بلافاصله پس از حادثه مهار کنیم وی دچار شوک از دست دادن مایعات بدن می شود علائم این شوک می تواند بی قراری، نگرانی و ضعف تنفس و نبض تند کبودی در بعضی از اندامها عرق سرد تشنگی و در اواخر همراه با بیهوشی باشد.

کمکهای اولیه لازم برای این افراد :

 نخست ارزیابی اولیه را که شامل ABCH  بود را انجام می دهیم. شخص را گرم نگه داریم در حالت ریکاوری شخص را قرار دهید و یا زیر پای بیمار را حدود cm30 از سطح زمین بالا بیاورید و شخص را به مراکز درمانی برسانید در صورت که این کاهش مایعات بدن از طریق اسهال که شایعترین علت مرگ در کودکان می باشد صورت گرفت حتماً باید از پودرهای D.R.S استفاده نماییم و مصدوم را به مراکز درمانی برسانیم.

شوک توزیعی : شوک عفونی که یکی از علل شایع مرگ و میر می باشد توسط ورود ویروس در درون بدن می باشد که باعث می شود شخص دچار تب، افزایش فشار خون و ضربان قلب بالا می شود.

کمکهای اولیه لازم ارزیابی شامل ABC   را انجام می دهیم و عامل شوک را مشخص می نماییم و رساندن شخص به مرکز درمانی.

شوک عصبی : به هر عاملی که در سیستم اعصاب و رشته های عصبی انسان مانند افتادن از بلندی ها یا صخره ها و خوردن ضربه به ستون فقرات باعث این شوک می شود. علائم آن فاقد عکس العمل بودن اعضاء و تحریک خود ادراری یا خود مدفوعی می باشد.

کمکهای اولیه: ارزیابی اولیه را شامل ABC  انجام می دهیم و با حفظ رعایت مشکل نخاعی مصدوم را به مراکز درمانی انتقال می دهیم.

 

شوک روانی: شوک روانی یا غش که می تواند در اثر شنیدن یک حادثه ناگوار دیدن صحنه های دلخراش باعث بروز این شوک می شود.

علائم آن : دیدن نقاط نورانی (سیاه و تاریکی چشمها) سرگیجه ـ بیهوشی.

 

کمکهای اولیه: اولاً شخص را از زمین خوردن محافظت می کنیم تا دچار شکستگی نشود سپس زیر پاهای وی را 20 تا 30 سانتیمتر بالا می آوریم، بگذاریم اکسیژن به راحتی به شخص برسد و اطراف آن را شلوغ نکنیم. پس از هوشیاری کامل می توانیم به وی مایعات یا آب قند بدهیم امکان دارد این بیهوشی 4 یا 5 دقیقه طول بکشد اگر بیشتر از این زمان بود حتماً اقدامات ارزیابی اولیه را انجام می دهیم و به مراکز درمانی وی را انتقال می دهیم.

نبایدها : به صورت مصدوم سیلی نمی زنیم تا هوشیاری کامل مایعات به وی نمی دهیم به صورتش آب نمی پاشیم.

شوک حساسیتی شدید: این نوع شوک که از نوع خفیف آن و شدید آن می تواند برای بدن انسان خطرآفرین باشد نیاز به کمکهای اولیه خاص می باشد این نوع شوک می تواند توسط نیش حشرات، افزودنیهای غذایی یا داروهای خاص صورت گیرد. اصولاً این نوع شوک به خاطر اختلال در سیستم تنفس باعث مرگ زود هنگام می شود. علائم آن سرفه، کوتاهی تنفس، تورم صورت و زبان، گیجی، عدم هوشیاری، خارش شدید، تهوع و استفراغ.

کمکهای اولیه ارزیابی اولیه ABC  و مشکلات تنفسی را حل کنیم. از داروهایی مانند دو پاین یا اپی نفرین استفاده می نماییم.

شوک قلبی یکی از شایعترین مشکلات سیستم گردش خون به حساب می آید و می تواند به طور خلاصه و ساده به 2 بحث آن پرداخت. فشار خون بالا و فشار خون پایین.

فشار خون بالا : علائم این عارضه در اثر گرفتگی رگها یا وارد شدن ویروس به بدن و نشانه های آن احساس سردرد و سرگیجه احساس درد نقطه بیشتر از 2 دقیقه در قلب و دست چپ احساس ویزویز گوش و درد در پشت قلب می باشد.

کمکهای اولیه شخص را به حالت نشسته قرار می دهیم طوری که زاویه سر از 90 درجه کاهش پیدا کند و سپس در صورت فشار بالاتر از 160 به او قرصهای کاهش دهنده فشار خون زیر زبانی می دهیم تا 20 دقیقه. فشار وی را چک کرده و در صورت پایین نیامدن دوباره از این روش استفاده می نمائیم. برای بار سوم حتماً به سمت مرکز درمانی حرکت می نمائیم و در آنجا تحت درمان شخص را قرار میدهیم.

فشار خون پایین : علائم احساس سرگیجه، ضعف و سیاه و تاریکی چشمها.

کمکهای اولیه : جلوگیری از زمین نخوردن شخص بالا بردن کف پاها بین 20 تا 30 سانتیمتر استفاده بعد از هوشیاری کامل از آب قند و مواد قندی در صورت کاهش خیلی کم فشار خون می توانیم از اپی نفرینها استفاده کنیم.

 نکته

استفاده از بعضی از داروهای ذکر شده باید با گذراندن دوره ان صورت گیرد در غیر اینصورت امدادگر مجاز نمی باشد

 

برگرفته از سایت هم وطن


 
 
ایمنی در کار با لیزر
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ٢:٠٦ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ فروردین ۱۳۸۸
 

تقسیم بندی لیزرها از نظر کلاس ایمنی

براساس استاندارد بین المللی کلیه لیزرها از نظرایمنی به 4 دسته اصلی تقسیم می شوند که آستانه ایجاد خطر لیزرها نامیده می شود. اساس طرح این تقسیم بر پایه توان اولیه پرتو و یا بازتاب پرتو اولیه در ایجاد صدمات بیولوژیکی به چشم یا پوست در طول استفاده از لیزر است. آستانه ایمنی برای لیزرها (MPE) نامیده می شود که در واقع بیشترین میزان پرتویی است که اجازه تابش دارد بدون اینکه منجر به آسیب شود .

تقسیم بندی کلی لیزرها به شرح زیر است.

  1. لیزرهای کلاس I (لیزرهای آزاد) یا لیزرهایی که معاف از بکار گیری وسایل ایمنی هستند: این دسته از لیزرها تابش پرتویی که منجر به خطر شود ندارند ( به طور معمول طول موج پیوسته با توان 4/0 دارند) به کاربردن لیزرهای کلاس I عموماً نیاز به استفاده از محافظ و یا نگهداری ویژه یا مهارکردن پرتو در طول زمان استفاده از آن ندارد. لیزرهای پرینتر یکی از نمونه های ملموس این کلاس لیزر هستند.

     

  2. کلاس IM : این کلاس شامل آن دسته از لیزرهایی می شود که محدوده طول موجی از 5/302 تا4000 نانومتررا پوشش می دهند. که تحت شرایط کنترل شده معمولی کاملاً ایمن هستند . فقط در صورتیکه کاربر از یک قطعه اپتیکی اضافه در مسیر عبور پرتو استفاده کند بازتاب آن می تواند خطر ناک باشد.
  3. کلاس II: (لیزرهای توان پائین در محدوده مرئی )

کلیه لیزرهای که در محدوده طول موج مرئی nm 700-400 تابش می کنند شامل این کلاس می شوند. در این دسته لیزرها چشم بطور طبیعی قدرت حفاظت از خویش را دارد و بطور ناخودآگاه مسیر خود را از مقابل برخورد پرتو منحرف می کند. این حفاظت را حتی با یک پلک زدن ساده هم می تواند انجام بدهد. این لیزرها تحت شرایط ایمنی کنترل شده حتی می تواند مشاهده شوند چرا که واکنش طبیعی انسان به اندازه ایی قدرت دارد که از کاربر محافظت کند. فقط زمانی استفاده از این لیزرها خطرناک است که بطور مستقیم برای یک بازه زمانی (و نه به صورت لحظه ای) مشاهده شود. لیزرهایی با توان 1mW در این کلاس هستند.

  1. کلاس III لیزرهایی که طول موج پیوسته دارند و میزان تابش آنها بیش از 5 برابر لیزرهای کلاس I و II است .

    به انضمام اینکه در برخی مواقع از شاخصه های استاندارد (MPE) خارج هستند. اما با این حال خطر بروز جراحت در این لیزرها پائین است. این لیزرها نمی توانند توانی بیشتر از 5mW در محدوده مرئی ایجاد کنند. ( میانگین توان این لیزرها برای طول موج پیوسته
    5-500mW و در پالس 10J/Cm2 است)

  2. کلاس IV لیزرهای توان بالا در این کلاس هستند.

    (بطور معمول از 500mW به بالا در طول موج پیوسته و بالای 10J/Cm2 در پالسی ) واگر بدون در نظر گرفتن شرایط ایمنی مورد استفاده قرار بگیرند خطرناک هستند( چه تابش مستقیم پرتو و چه حتی تابش پرتویی که پخش شده باشد) این لیزرها قابلیت ایجاد صدمات جدی به چشم و امکان ایجاد سوختگی و حریق دارند. تجهیزات ایمنی در این کلاس لیزرها باید شدیداً مورد استفاده قرار بگیرد.

 

خطرهای مرتبط با پرتو لیزر

 

استفاده نامناسب از تجهیزات لیزری خطرات بزرگی را با خود به همراه دارد. این تأثیرات بد از سوختگی های سطحی پوست تا جراحات غیر قابل بازگشت در پوست و چشم را شامل می شود. اثرات بیولوژیکال ناشی از کارکرد نامناسب با لیزر باعث ایجاد صدمات می شود که به سه دسته حرارتی ، صوتی و فتو شیمیایی تقسیم می شود.

 

اثرات حرارتی ناشی از بالا رفتن درجه حرارت ودر نتیجه بالارفتن میزان جذب انرژی لیزراست. البته با توجه به بعضی از ویژگیها و شاخصها درصد این صدمات متفاوت است. مثلاً در معرض متداوم تابش لیزر قرارگرفتن، طول موج پرتو لیزر، انرژی پرتو و منطقه ای که پرتو لیزر به آن برخورد می کند و اینکه بافت آن قسمت از کدام دسته از بافتهای بدن است اثرات گوناگونی ایجاد می کند.

 

اثرات صوتی که حاصل از موج شکنهای مکانیکی هستند ((Shackwave ، زمانی که این موجها در داخل بافت منتشر می شوند باعث صدمه خوردن جدی آن بخش از بافت می گردد. این آسیب به این صورت اتفاق می افتد که پرتو لیزر در یک منطقه از بافت متمرکز می شود و اجزاء تشکیل دهنده آن بافت را تبخیر می کند، برای اینکه تصویر بهتری از ایجاد این آسیب داشته باشیم زمانی را تصور کنیم که یک سنگ پرتاب شده بر روی سطح آب حرکت می کند و اثرات موج گونه در سطح آب ایجاد می کند . این موج شکنها هم دقیقاً مثل موجهای ایجاد شده در سطح آب عمل می کنند.

قرار گرفتن در معرض پرتو همچنین باعث ایجاد تاثیرات فتو شیمیایی می شود که زمانی است که فوتونها با سلولهای بافت بر هم کنش پیدا می کند. تغییرات شیمیایی که بعد از این بر هم کنش در سلول ایجاد می گردد. ممکن است باعث ایجاد آسیب و تغییر در ساختار بافت گردد. تغییرات فوتو شیمیایی قویاً بستگی به طول موج دارند. جدول زیر نشان دهنده تأثیرات بیو لوژیکی ایجاد شده در پوست و چشم ناشی از قرار گرفتن در معرض پرتو در طول موجهای مختلف است .

 

پوست 

چشم 

اثر بیو لوژیکی در محدود

طیف مشخص است.

آفتاب سوختگی روی پوست

Erythema، سرطان پوست .

پیری زودرس پوست

Photokeratitis

سوختگی قرینه در ارتفاعات بالا (ناشی از نورخورشید)

Ultraviolet C

(200nm-280nm) 

لک و پیس

رنگ دانه ها برروی پوست

Photokeratitis

سوختگی قرینه در ارتفاعات بالا (ناشی از نورخورشید)

Ultraviolet B

(280nm-315nm) 

سوختگی پوست Pigment

لک و پیس تیره رنگ darkening

اثر فتوشیمیایی آب مروارید

Cataract 

Ultraviolet A

(315nm-400nm) 

لک و پیس تیره

سوختگی پوست

Photonsensitive

اثر فتو شیمیایی و حرارتی

صدمه در Retina

مرئی

 

(400nm-780nm) 

سوختگی پوست

آب مروارید و سوختگی Retina

A زیر قرمز

(780nm-1400nm) 

سوختگی پوست 

سوختگی قرنیه ، آب مروارید

سوختگی ناحیه شفاف رنگ بین عدسی و قرنیه

B زیرقرمز

 

سوختگی پوست 

فقط سوختگی قرنیه

C زیرقرمز

 

 

انواع قرار گرفتن در معرض پرتو

قرار گرفتن در معرض پرتو تنها به تابش مستقیم پرتو محدود نمی گردد. بویژه در توانهای بالای لیزر، حتی در معرض بازتاب پرتو قرار گرفتن نیز امکان ایجاد آسیب به همان شدت که بطور مستقیم در مقابل پرتو قرار بگیریم دارد.

Intrabeam : در معرض پرتو مهار نشده قرار گرفتن. یعنی چشم یا پوست بطور مستقیم در معرض تمام تابش پرتو لیزریا بخشی از تابش قرار بگیرد.

 

Specular reflection: این نوع تابش از سطح آینه می تواند به مضر بودن قرار گرفتن در مقابل تابش مستقیم باشد بویژه اگر سطح بازتاب شونده کاملاً صاف باشد. اما آینه هایی که تقریباً سطح منحنی شکل دارند باعث باز شدن پرتو می شوند. در این حالت دیگر چشم یا پوست تمام قدرت پرتو را جذب نخواهد کرد اما در عوض امکان قرار گرفتن در معرض پرتو در محدود بزرگتری (به خاطر پخش شدن پرتو) وجود دارد.

 

Diffuse Surface : صفحه منعکس کننده، سطحی است که پرتو لیزر را در جهات مختلف انعکاس می کند. سطوح آینه مانند که بطور کامل صاف نیستند، مثل جواهرات یا ابزارهای فلزی ممکن است مثل صفحه منعکس کننده پرتو رفتار کنند. بازتابها، تمام توان یا انرژی پرتو اولیه را انتقال نمی دهند، اما هنوز هم ممکن است که مضر باشند. بویژه زمانیکه با لیزرهای توان بالا سروکارداریم . دقت شود که در لیزرهای کلاس IV، این انعکاس پرتو، خود به تنهایی عامل ایجادآتش سوزی می شود.

 

حال چه در Diffuse Surface ویا Specula reflection در هر دو صورت طول موج نقش مهمی ایفا می کند. مثلاًسطحی که می تواند صفحه منعکس کننده برای پرتو مرئی باشد می توانند به عنوان Specula reflection برای پرتو زیر قرمز عمل کند.

 

چشم : بزرگترین خطر پرتو لیزر ورود به داخل چشم است . چشم عضوی است که بیشترین حساسیت را به نور دارد . درست همانطور که یک ذره بین می توان با نور خورشید یک چوب را به آتش بکشد، لنز چشم انسان هم می تواند پرتوی لیزر را بصورت یک نقطه کوچک که به راحتی می تواند وارد چشم شده و شبکیه( Retina ) را بسوزاند . پرتو لیزر با واگرایی کم وقتی وارد چشم می شود می تواند در یک منطقه به قطر 20-10 میکرون جمع شده و آن قسمت را بسوزاند.

قوانین ترمودینامیک توان لیزر را محدود نمی کند، طبق قانون دوم ترمودینامیک دمای سطحی که توسط پرتویی که از منبع گرمایی ساطع شده گرم می شود نمی تواند بیشتر از درجه حرارت منبع اصلی خود افزایش یابد . اما اینجا مساله این است که لیزر یک منبع غیر حرارتی است و قادر است که حرارتی به مراتب بیشتر از حرارت داخلی خود تولید کند.مثلاً یک لیزر با توان 30mW در درجه حرارت معمولی اتاق در صورتی که بر سطح مشخص متمرکز شود قادر است انرژی لازم برای آتش زدن یک ورق کاغذ را ایجاد کند.

براساس قانون بقای انرژی، چگالی انرژی (اندازه انرژی / واحد سطح ) هر چه
(
Spot Size) نقطه اثر کوچکتر شود چگالی انرژی پرتو لیزر افزایش پیدا می کند. این بدان معنی است که انرژی یک پرتولیزر می تواند شدتی تا میزان 100.000 برابر بر روی یک نقطه کوچک در چشم پیدا کند.

مثلاً اگر تابش پرتو درونی توانی به میزان 1mW داشته باشد توان پرتو تابیده شده برروی شبکیه به میزان 100W/Cm2 است. بنابراین حتی لیزرهای توان پائین در حد میلی وات هم می توانند با متمرکز شدن بطور مستقیم بر روی شبکیه باعث سوختگی در آن ناحیه بشوند. هرگز لیزر را هر چند هم که توان پائینی داشته باشد نباید مستقیماً به طرف چشم گرفت.

ساختار چشم : آسیب دیدگی در چشم بستگی به طول موج پرتویی که ساطع می گردد دارد. به منظور درک بهتر خطراتی که چشم را تهدید می کنند و دانستن آنها برای سلامتی چشم مهم است بهتر است که در ابتدا کارکرد مهمترین بخشهای چشم را بدانیم.

  1. قرنیه : یک بخش ازلایه شفاف بافتی است که چشم را می پوشاند. آسیبهایی که به قرنیه می رسد ممکن است که ناخوشایند و دردناک باشد (احساس شبیه به زمانیکه شن داخل چشم است.) اما معمولاً خیلی سیع التیام پیدا می کنند. اما صدمه به لایه های عمیق تر قرنیه ممکنه باعث جراحتهای دائمی شود.
  2. عدسی چشم: نور را بصورت تصویر بر روی شبکیه می اندازد هر چه از عدسی بیشتر استفاده شود قابلیت انعطاف آن کمتر می شود و تمرکز آن بر روی اشیای نزدیک سختتر
    می شود. هر چه سن بالاتر می رود. عدسی چشم تیره می شود و در نهایت به کدری و تاری منجر می شود. این پدیده به نام آب مروارید شناخته شده است همه عدسی های چشم در نهایت دچار آب مروارید می شوند.
  3. آن بخشی از چشم که حساس ترین اعصاب بینایی را دارد Fovea (حفره ، گودال یا لکه مرکزی) نامیده می شود (همچنین به نام Macula هم معروف می باشد) این بخش در واقع 4% تا 3% از منطقه شبکیه را می پوشاند اما بیشترین و جزئی ترین توان بینایی را دارد به انضمام اینکه اعصاب مربوط به تشخیص رنگها در این قسمت متمرکز است. دلیل اینکه چشم حرکت می کند این است که وقتی ما چیزی را می خوایم یا وقتی که به چیزی نگاه می کنیم این قسمت فعال می شود و تصویر مجبور است که برای دقت بیشتر بر روی جزئیات روی fovea متمرکز شود پایداری شبکیه می تواند باعث مشاهده کردن نور و حرکت شود اما نمی تواند جزئیات را نمایش دهد. (دید پیرامون)

اگر سوختگی ناشی از لیزر در fovea اتفاق بیفتد، بیشترین صدمه بینایی ( مربوط به خواندن و کار کردن) برای ما اتفاق می افتد و در یک لحظه ما قدرت بینایی مان را از دست می دهیم. اگر سوختگی لیزر در نقاط پیرامونی عصب (Peripheral vision) به وجود بیاید ممکن است تنها بصورت جزئی در بینائی تأثیر بگذارد و یا ممکن است که اصلاً تأثیری نداشته باشد.

اما تکرار سوختگی ها در شبکیه منجر به نابینایی می شود.

خوشبختانه چشم مکانیزم دفاع خود به خودی دارد.( بازو بسته شدن پلک ها). وقتی که یک نور روشن به چشم می خورد ، چشمها طور ناخودآگاه تمایل به چشمک زدن یا برگرداندن خود از طرف منبع نوراند. (واکنش ناسازگاری) که این اتفاق ظرف کمتر ازربع ثانیه می افتد. این عمل دفاعی چشم را فقط در برابر لیزرهای با توان پائین حفاظت می کند ونمی تواند برای لیزرهای توان بالا کارآیی داشته باشد. چرا که در لیزرهای توان بالا آسیب جدی برای چشم در کمتر از این زمان اتفاق می افتد و سیستم دفاعی چشم نمی تواند وارد عمل شود.

علائم ناشی از سوختگی لیزر در چشم شامل سردرد، بلافاصله بعد از قرارگرفتن در معرض پرتو ، آبریزش چشم بیش از حد معمولی و نیز ظاهر شدن ناگهانی اجسام معلق در جلوی دید ماست ، این اجسام معلق اشیایی هستند که می چرخند و بصورت رندم بعد از هر پلک زدن یا وقتی که چشمها بسته هستند برای چند ثانیه دیده می شوند. این اجسام معلق ناشی از ایجاد سلولهای مرده در بافت چشم هستند که از سطح شبکیه جدا می شوند و در سطح آبگینه ای چشم معلق می مانند.

اغلب چشم پزشکان درصد کمی از بیماران ناشی از جراحات لیزر را می پذیرند چرا که کاربسیار سختی است که صدمات داخل شبکیه را تشخیص داد و از بین برد. بخشی از سوختگی قرنیه باعث احساس وجودشن و یا ریگ در حال حرکت در داخل چشم می شود.

چندین شاخصه که در درجه جراحت چشم ناشی از لیزر تأثیر می گذارد عبارتست از :

  1. اندازه مردمک :

    انقباض قطر مردمک ، انرژی نهایی منتقل شده به سطح شبکیه را کاهش می دهد. ابعاد مردمک از قطرmm 2 در برابر تابش شدید تا mm8 در تاریکی مطلق تغییرمی کند.

  2. درجه تیرگی لکه ها:

    بیشتر لکه های سیاه رنگ (Melanin) ناشی از جذب حرارت بیشتر پرتو لیزرهستند.

  3. اندازه تصویر بر روی شبکیه: هر چه ابعاد تصویر بزرگتر باشد میزان صدمات وارد شده بیشتر است چرا که برای رسیدن به تعادل درجه حرارت باید منطقه بزرگتری را تحت تاثیر قراردهد.. سرعت رسیدن به تعادل حرارتی نسبت مستقیم به ابعاد تصویر افتاده برروی شبکیه دارد.
  4. هرچه تداوم پالس کوتاهتر باشد.(ns در برابر ms) امکان صدمه دیدن بیشتر است.
  5. سرعت تکرار پالسها هرچه سریعتر باشد امکان کمتری برای تفرق (پراکندگی) و پخش گرما وجود دارد.
  6. طول موج : بسته به اینکه انرژی ناشی از لیزر در کجا می نشیند و چه مقدار بر روی مرکز اعصاب ما تأثیر می گذارد متفاوت است.

جذب طول موجها توسط لیزر:

لیزرها در محدوده نور مرئی و نزدیک به زیر قرمز بیشترین توان جذب و آسیب رسانی برروی شبکیه دارند. چرا که قرنیه و عدسی این طول موجها را منتقل می کنند و عدسی دقیقاً توان لیزر را بر روی شبکیه متمرکز می کنند بیشترین جذب توان لیزر بر روی شبکیه در محدوده (nm550-400)اتفاق می افتد. لیزرهای آرگون و یاگ می توانند در این محدوده عمل نمایند که باعث می شود آنها خطرناک ترین لیزرها برای آسیب رسانی به چشم هستند . طول موجهای کمتر از nm550 می تواند باعث بروز صدمات فتو شیمیایی شبیه آفتاب سوختگی شوند. این اثرات فتو شیمیایی در صورت قرار گرفتن بیشتر از 10 ثانیه در مقابل پرتو پخش شده به شدت افزایش پیدا می کند جدول شماره 2 سعی در نشان دادن شایعترین تأثیراتی که قرار گرفتن در مقابل پرتو لیزر را ایجاد می کند دارد.

 

TISSUE EFFECTED 

BIOEEFECT

Process 

WAVELENGTH

 

Laser Type 

Retina 

Lens 

Cornea 

Skin 

     
   

X 

X 

Thermal 

10.6 

CO2 

   

X 

X 

Thermal

2.7 

HF1 

   

X 

X 

Thermal

1.54 

Erbium-YAG 

X 

X 

X 

X 

Thermal

1.33 

Nd:YAG(a) 

X 

   

X 

Thermal

1.06 

Nd:YAG 

X 

   

(b) 

Thermal

0.78-0.84 

Gas(diode) 

X 

   

(b) 

Thermal

0.633 

He Ne 

X[C] 

   

X 

Thermal/photochemical 

0.488-0.514 

Ar 

X 

 

X 

X 

photochemical

0.351 

XeF1 

   

X 

X 

photochemical

0.308 

XeC1 

 

 

نمودار شماتیک چشم انسان

 

 

 

 

 

در شکل فوق نقاط حساس نسبت به پرتو لیزر مشخص گردیده است که از جمله آنها

1-Pupil : مردمک چشم

2-iris : عنبیه

3- Cornea : قرنیه

4- Lens : عدسی

5- Fovea: لکه سیاه

6- retina : شبکیه

 

 

 

 

 

مطابق با تصاویر فوق عدسی چشم انسان پرتو هایی را که طول موجی در محدوده (400-1400nm) دارند، جذب کرده و کاملاً روی لکه سیاه چشم که حساسترین سلولهای مربوط به تشخیص و تفکیک اجسام را دارد متمرکز می کند.

بنابراین در این گستره طول موج باید بیشترین دقت را در فراهم کردن تجهیزات ایمنی چشم در نظر گرفت.

 

 

  • گردآوری : شرکت مهندسی لیزر و الکترواپتیک پراش نور

(ساناز ثمرین)

 


 
 
ایمنی در کار با لیزر
نویسنده : محمد میلاد ناظران - ساعت ۱:٤٩ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ فروردین ۱۳۸۸
 

مقدمه 
 

لیزر این نور شگفت از نظر ماهیت هیچ تفاوتی با نور عادی ندارد و خواص فیزیکی لیزر ، آنرا از نورهای ایجاد شده از سایر منابع متمایز می‌سازد. از نخستین روزهای تکنولوژی لیزر ، به خواص مشخصه آن پی برده شد. و ما بصورتی گزینشی به این خواص از ماهیت فرآیند لیزر می‌پردازیم که خود این خواص بستری عظیم برای کاربردهای وسیع این پدیده ، در علوم مختلف بخصوص صنعت و پزشکی و ... ایجاد کرده است. به جرأت می‌توان گفت پیشرفت علوم بدون تکنولوژی لیزر امکان پذیر نیست. 
 

شاید مهترین بخش فیزیک اتمی بحث مربوط به فیزیک لیزر باشد.

می دانید که با دادن انرژی به الکترونهای یک اتم می توان آنها را به مدارهای بالاتری برد. (حتماً با این تصویر کلاسیک که الکترون ها مدارهایی با انرژی مشخصی به دور هسته وجود دارند، آشنایید.) اما این خانه جدید برای الکترونها خیلی وضعیت پایداری ندارد و الکترونها ترجیح می دهند با پس دادن انرژی به مدار اصلی خودشان برگردند. این انرژی به صورت یک فوتون با فرکانس مشخص آزاد می شود. یعنی یک واحد انرژی ... اما می دانید که نور از همین فوتونها ساخته می شود. پس اگر با تعداد زیادی از اتمها به طور هم زمان این کار را انجام دهیم، می توانیم پرتو نوری تک فرکانس ایجاد کنیم. علاوه بر اینکه با روشهایی و دقت هایی می توان پرتوهای هم فاز تولید کرد. زیاد نمی خواهیم راجع به لیزر و ویژگیهای آن توضیح دهیم اما همین مهم است که بدانیم که این پدیده اساس تولید پرتوهای لیزر است. کلمه لیزر که انگلیسی آن

"LASER"

"است مخفف عبارت:" شدت بخشی نور با استفاده از انتشار تحریک شده تابش است.

(Light Amplification by the stimulated Emission of Rodiation) 

اما سوال مهم این است که برای داشتن لیزر با ویژگیهای خاص از اتمهای چه موادی، در چه شرایطی (غلظت، دما، فشار، ......) می توان استفاده کرد.

پاسخ بیشتر این سوالات در آزمایشگاه به دست می آیند، پس فیزیک لیزر جزو مباحث تجربی فیزیک جای می گیرد.در ایران نیز مراکزی چون مرکز تحقیقات لیزر، سازمان انرژی اتمی و ... مهمترین مراکزی هستند که پذیرای فیزیکدانان اتمی و لیزر هستند. 

آنچه که سبب می شود پرتو لیزر از نورهای دیگر متمایز شود در حقیقت ویژگیهای منحصر بفرد آن است که در هیچ منبع نوری دیگر یافت نمی شود. چهار ویژگی عمده لیزر عبارتند از 

همدوسی        2- تک رنگی    -1  

  3- واگرایی کم    4- موازی بودن پرت 
 
 
 
 
 

نگاه اجمالی 
 

لیزر کشفی علمی می‌باشد که به عنوان یک تکنولوژی در زندگی مدرن جا افتاده است. لیزرها به مقدار زیاد در تولیدات صنعتی ، ارتباطات ، نقشه ‌برداری و چاپ مورد استفاده قرار می‌‌گیرند. همچنین لیزر در پژوهشهای علمی و برای محدوده وسیعی از دستگاههای علمی‌، موارد مصرف پیدا کرده است. برتری لیزر در این است که از منبعی برای نور و تابشهای کنترل شده ، تکفام و پرتوان تولید می‌کند. تابش لیزر ، با پهنای نوار طیفی باریک و توان تمرکزیابی شدید ، چندین برابر درخشانتر از نور خورشید است  
 
 

دیدکلی  

از هنگام بوجود آمدن لیزر به علت دارا بودن محسنات خلوص فرکانسی ، پهنای باند و سیع ، راستاوری خوب و غیره ، بررسی موارد کاربرد آن به عنوان حامل در مخابرات و در نتیجه بکار گیری محاسن فوق تا کنون ادامه داشته است. در ابتدا گفته می‌شد به علت اینکه فرکانسها صدها هزار برابر می‌شود (حدود 105 برابر) ، تعداد کانالها افزایش می‌یابد که با ارزیابی خوشبینانه تری توام گشته است. استفاده از نور در مخابرات با پیدایش انسان شروع شد و بعد از اختراع لیزر ، دانشمندان توجه خاصی به استفاده از نور جهت انتقال اطللاعات مبذول داشتند. استفاده از لیزر نیم رسانا و تار نوری با تلفات کم از پیشرفتهای مهم در این خصوص بوده است 
 

ریشه لغوی  

Laser

کلمه لیزر

از حروف ابتدای عبارت "تقویت نور بوسیله گسیل القایی تابش"

(Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation)

در لاتین ساخته شده است که معمولاً در طول موجهای مادون قرمز نزدیک ، مرئی و ماورای بنفش طیف الکترومغناطیس می‌باشد. به گسیلهای لیزر گونه طول موجهای بلندتر ناحیه میکروویو "میزر"

گفته می‌شود. لیزر اصولاً به منبع نور همدوس و تکرنگ گفته می‌شود 
 

تاریخچه 
 

میمن برای نخستین بار لیزر یاقوت را در سال 1959 ساخت.پس از دو سال آقای ایمان اخوان، دانشمند ایرانی برای نخستین بار لیزر گازی هلیوم- نئون را ساخت. 

از حدود سال 1966 لیزر نیم رسانا در مخابرات نوری در ژاپن و آمریکا مورد توجه قرار گرفت و نسبت به امکان مد گردانی مستقیم آن تا فرکانسهای فوق‌العاده زیاد شناخت حاصل شده است. 

پیشنهاد استفاده از گسیل القایی از یک سیستم با جمعیت معکوس برای تقویت امواج میکروویو بطور مستقل بوسیله وبر ،جوردون،زیگر،باسو،تانز و پروخورو داده شد. اولین استفاده عملی از چنین تقویت کننده‌هایی توسط گروه جوردون ، زیگر و تاونز در دانشگاه کالیفرنیا انجام شد.این گروه نام میزر را که از ابتدای حروف تشکیل شده بود برای آن برگزیدند:

"Microwave Amplification by Stimulated Emission of Radiation"

اولین میزر با استفاده از گذار میکروویو در مولکولهای آمونیاک ساخته شد. در سال 1958 اولین بار پیشنهاد فعالیت میزر در فرکانسهای نوری در مقاله‌ای توسط اسکاولو و تاونز داده شد.

در سال 1960 یعنی کمتر از دو سال دیگر ، میلمن موفق به ساخت لیزر پالسی یاقوت شد. این لیزر کار

که لیزر گازی هلیوم نئون بود، در سال 1961 توسط علی جوان ایرانی ساخته شد. در سال 1962 نیز پیشنهاد لیزرهای نیمه ‌هادی مطرح گردید. 
 

سیر تحول و رشد 
 

با پیشرفت روزافزون مکانیک کوانتومی و جنبه‌های ذره‌ای نور و تولید آینه‌هایی با توان بالا دانشمندان لیزرهایی را با توان خروجی بهتر(لیزرهای توان بالا) و همدوسی بالاتر ساخته شدند. 

اختراع لیزر به سال 1958 با نشر مقالات علمی در رابطه با میزر اشعه مادون قرمز و نوری بر می‌گردد. نشر مقالات مذکور سبب افزایش تحقیقات علمی توسط دانشمندان در سر تا سر جهان گردید. در بخش ارتباطات نیز کارشناسان توانایی لیزر را که جایگزین ارسال یا مخابره الکتریکی شود، تأیید نمودند. اما اینکه چگونه پالسها را مخابره نمایند، مشکلات زیادی را بوجود آورد. در سال 1960 دانشمندان پالس نور را مخابره نمودند، سپس از لیزر استفاده کردند. لیزر ، نور خیلی زیادی را تولید نمود که بیش از میلیونها بار روشنتر از نور خورشید بود. متأسفانه پرتو لیزر می‌تواند خیلی تحت تأثیر شرایط جوی مثل بارندگی ، مه ، ابرهای کم ارتفاع ، چیزهای موجود در آزمایشهای مربوط به هوا از قبیل پرندگان قرار گیرد.

دانشمندان نیز طرحهای جدیدی را جهت حمایت نور از برخورد با موانع را پیشنهاد نمودند. قبل از اینکه لیزر بتواند سیگنالهای تلفن را ارسال دارد. اختراع مهم دیگر موجبر فیبر نوری بود که شرکتهای مخابراتی برای ارسال صدا ، اطلاعات و تصویر از آن استفاده می‌کنند. امروزه ارتباطات الکترونیکی بر پایه فوتونها استوار می‌باشد. تکنولوژی تسهیم طول موج یا رنگهای مختلف نوری برای ارسال تریلیون بیت فیبر نوری استفاده می‌کند.

بعد از اینکه لیزر دی اکسید کربن در سال 1964 اختراع شد کاربرد لیزر در زمینه‌های پزشکی خیلی توسعه یافت و برای جراحان این امکان را فراهم نمود تا بجای استفاده از چاقوهای جراحی از فوتون استفاده نمایند. امروزه لیزر می‌تواند وارد بدن گردد، اعمال جراحی را انجام دهد، در صنایع و در کارهای ساختمانی ، در وسایل نظامی و غیره کاربردهای فراوان آنرا می‌توان مشاهده نمود. 
 
 
 
 

سازوکار لیزر 
 

نخست لازم است تا به محیط فعال لیزری به نحوی انرژی داده شود. به این عمل پمپاژ لیزر می‌گویند. عمل پمپاژ به روشهای گوناگونی صورت می‌گیرد که می‌توان به پمپاژ نوری، پمپاژ الکتریکی، پمپاژ توسط لیزرهای دیگر (پمپاژ لیزری)و جز اینها نام برد. 
 

گونه‌های لیزر 

لیزرها را براساس مواد لیزرزا به چند گروه زیر بخش بندی می‌کنند : لیزرهای جامد، لیزرهای گازی، لیزرهای مایع یا رزینه، لیزرهای الکترون آزاد و لیزرهای نیمه رسانا لیزرها را بر پایه خروجی آنها به دو دسته لیزرهای تپی و لیزرهای پیوسته کار تقسیم بندی می‌کنند. غالبا لیزرهای توان بالا را از نوع تپی (پالسی) میسازند. 

ساختار لیزر 

یک سیستم لیزری عموما از سه بخش عمده تشکیل شده است:

منبع انرژی ( که معمولا یک پمپ و یا یک منبع مشابه است)-1

بستر تشدید کننده یا بستر لیزر -2

3- آینه و یا مجموعه‌ای از آینه ها که یک افزایش دهندهٔ نوری را تشکیل می‌دهند. 

یک منبع پمپی قسمتی است که انرژی لازم را برای سیستم لیزری فرآهم می‌کند. نمونه هایی از منابع پمپی شامل تخلیه کننده‌های الکتریکی، لامپهای درخشنده، لامپهای جرقه ای، نور لیزرهای دیگر، واکنشهای شیمیایی و حتی وسایل انفجاری میباشند. نوع منبع پمپ مورد استفاده اصولا بستگی به بستر تشدید کننده دارد و این بستر است که عموما تعیین می‌کند چه میزان انرژی بایستی به بستر منتقل شود. یک لیزر هلیوم- نئونی در مخلوط گاز هلیوم - نئون از تخلیهٔ الکتریکی استفاده می‌کند و لیزر یاقوتی از نوری که از لامپ درخشندهٔ زنونی ساطع شده متمرکز می‌شود و در آخر لیزرهای اگزایمر از یک واکنش شیمیایی استفاده می‌کنند.

بستر تشدید کننده عامل اصلی تعیین کنندهٔ طول موج در هنگام استفاده و خصوصیات دیگر لیزر می‌باشد. اگر نگوییم هزاران بستر مختلف، قطعا صدها بستر تشدید ساز مختلف وجود دارد که در آن کارایی مورد نظر بدست میآید. بستر تشدید کننده توسط یک منبع پمپ انرژی تحریک شده تا فراوانی معکوسی تولید کند و در ادامه بستر تشدید کننده بتواند انتشار خود به خود و تحریک شده‌ای از فوتونها را ایجاد کند که نهایتا باعث عمل تشدید نوری و یا ارتقاء نوری می‌شود.

نمونه هایی از بسترهای مختلف تشدید کننده شامل موارد زیر هستند:

مایعات مثل لیزرهای رنگی. این مایعات عموما حلالهای شیمیایی آلی هستند. مواردی همچون متانول، اتانول، یا اتیل گلیکول که رنگهایی شیمیایی همچون کومارین یا رودامین و فلوئورسین به آنها افزوده می‌گردد. ساختار شیمیایی واقعی ملکولهای رنگ تعیین کنندهٔ طول موج بدست آمده از لیزرهای نوریست. گازها مثل دی اکسید کربن، آرگون، کریپتون و مخلوطی از هلیوم و نئون. این لیزرها اغلب از تخلیهٔ الکتریکی برای پمپ کردن استفاده می‌کنند. جامدات مثل کریستال ها یا شیشه ها. مواد جامد بکار گرفته شده معمولا با یک ناخالصی خاص مثل کروم، نئودیمیوم، اربیوم، یا یونها تیتانیوم ترکیب می‌گردند.

مواد جامد بکار گرفته شده عموما یاقوت و یا یاقوت کبود و شیشه‌های سیلیکونی هستند.

نمونه هایی از بسترهای لیزری جامد شامل:

Nd: YAG, Ti: sapphire, Cr: sapphire, Cr: LiSAF (chromium-doped lithium strontiumaluminium fluoride), Er: YLF and Nd: glass 

میباشند.لیزرهای جامد عموما توسط لامپهای درخشان و یا نور لیزرهای دیگر پمپ میشوند. نیمه هادی ها، نوعی از جامدات هستند که در آنها حرکت الکترونها بین ماده با سطوح مختلف ناخالص ساز ها می‌تواند منجر به ایجاد عملکرد لیزر شود. لیزرهای نیمه هادی عموما بسیار کوچک هستند و می‌توانند با یک جریان سادهٔ الکتریکی پمپ شوند که این خصوصیت آنها، باعث ایجاد توانایی طراحی و ساخت ابزارهایی فراوان و همه جا در دسترسی همچون دستگاههای نمایش سی دی شده است.

تشدید کننده‌های نوری و یا حفره‌های نوری در ساده‌ترین شکل خود دو آینهٔ موازی هستند که در اطراف بستر تشدید کننده قرار میگیرند. نور ساطع شده از بستر توسط انتشار خود به خود تولید شده و توسط آینه هایی که آنرا به بستر باز می‌گردانند بازتابیده می‌شود. در اینجاست که این پرتو می‌تواند بازتابیده و یا تشدید شود. نور ممکن است از آینه ها بازتابیده شده و یا از بستر تشدید کننده بگذرد که در این حالت صدها بار بیشتر از زمانی که در حفره نوری بود می‌باشد. در لیزرهای پیچیده تر، تنظیم توسط 4 و یا تعداد بیشتری آینه باعث ایجاد حفره‌های مورد نظر می‌شود. طراحی و تنظیم آینه ها با توجه به بستر برای تعیین طول موج مورد نیاز و دیگر خصوصیات سیستم لیزری انجام میگیرد. 

دیگر ابزارهای نوری همچون آینه‌های گردان، تعدیل کننده ها، فیلتر ها و جاذب ها ممکن است در تشدید کنندهٔ نوری لحاظ شوند تا بتوانند اثرات مختلف و کاملا اختصاصی ای بر روی تولید امواج نور لیزری بگذارند 
 

اسکن میکروسکوپی لیزری هم کانون 
 

اسکن میکروسکوپی لیزری هم کانون ابزاری مفید برای بازسازی سه بعدی و بدست آوردن تصاویر سه بعدی با کیفیت بالاست. خصوصیت کلیدی میکروسکوپی هم کانون توانایی آن در ایجاد تصاویر بدون کدورت از نمونه ها ی ضخیم در عمقهای مختلف است. اصول این نوع خاص از میکروسکوپی توسط ماروین مینسکی در سال1953 کامل شد اما هنوز سی سال دیگر زمان لازم بود تا لیزر بتواند بعنوان یک منبع نور نقطه‌ای برای میکروسکوپی هم کانون و بعنوان روشی استاندارد در اواخر دههٔ 1980 مورد استفاده قرار بگیرد. 
 

تشکیل تصویر 
 

در اسکن میکروسکوپی لیزری هم کانون یک پرتو لیزری از روزنهٔ منبع نوری گذشته و سپس توسط عدسی های شیئی به حجم کانونی کوچکی بر روی یک نمونهٔ فلورسانت متمرکز می‌شود. سپس مخلوطی از نور فلورسانت تابیده شده و لیزر بازتابیده شده از نقطهٔ مورد تابش قرار گرفته توسط عدسی های شیئی جمع آوری می‌شود. یک جدا کنندهٔ طیفی مخلوط نور را با گذر انتخابی نور لیزری و بازتاباندن نور فلورسانت به دستگاه جداساز از هم مجزا می‌کند. پس از گذر این نور، نور فلورسانت توسط یک وسیلهٔ جدا کنندهٔ نور( لولهٔ تشدید کنندهٔ نور و یا دیود بهمن نوری) باعث تغییر سیگنال نوری به یک سیگنال الکترونیکی شده که در مرحلهٔ بعد این سیگنال الکتریکی توسط رایانه قرائت می‌شود.

روزنهٔ جداساز از ورود نور به اصطلاح تنظیم نشده یعنی نور فلورسانسی که از سطح کانونی عدسی های شیئی منشاء گرفته ممانعت به عمل می‌‌آورد. پرتوهای نوری از زیرسطح کانونی قبل از رسیدن به جداساز متمرکز می‌گردند و بخش عمده‌ای از آنها بواسطهٔ متمرکز نبودن بر روزنهٔ جداساز حذف می‌گردند و بقیهٔ پرتو ها به جداساز میرسند. در این روش بخش خارج از کانون قسمت بالا و پایین به میزان زیادی کاهش میابد که نهایتا باعث تشکیل تصویری واضح تر نسبت به روش های میکروسکپی سنتی می‌گردد. نور جداسازی شده‌ای که از بخش نورانی نمونه منشاء گرفته در تصویر حاصله بشکل یک نقطه نمایش داده می‌شود. بنابراین تصویر نهایی ردیف به ردیف و نقطه به نقطه تشکیل می‌گردد و درخشش نهایی تصویر حاصله با شدت نور جداسازی شدهٔ فلورسانت مطابقت خواهد داشت. پرتو سرتاسر نمونه را بشکل صفحه‌های افقی و با استفاده از آینه‌های نوسانگر خود مهار شونده اسکن می‌کند. این روش اسکن( پویش) کردن معمولا امکان ایجاد واکنشهای نهفتهٔ کمتری دارد و با کم شدن سرعت آن نسبت قابل قبول تری از سیگنال به خطا را نتیجه می‌دهد و نهایتا تباین و کیفیت بالاتری نتیجه می‌دهد. اطلاعات لازم را می‌توان با صفحه‌های کانونی متعدد و با تغییر سطح میکروسکوپ به سمت بالا و پایین بدست آورد. رایانه می‌تواند یک تصویر سه بعدی از نمونه را بوسیلهٔ سری زدن تعداد زیادی از تصاویر دو بعدی متوالی ایجاد کند.

بعلاوه میکروسکوپی کانونی پیشرفت زیادی را در کیفیت نهایی و ظرفیت برش نوری سری مناسب فراهم کرده که این امر حتی در نمونه‌های زندهٔ با حداقل آماده سازی قابل مشاهده است. با توجه به اینکه این روش وابسته به فلورسانس است، نمونه ها معمولا بایستی با رنگهای فلورسانس رنگ آمیزی شوند. با اینحال بایستی توجه کرد که غلظت مواد خارجی به حدی کم باشد که بر روی ساز و کار طبیعی زیستی تاثیر منفی نگذارد. برخی ابزار ها حتی قادر به ردیابی یک ملکول خاص فلورسانس نیز میباشند. همچنین روشهای ترنس ژنیک می‌توانند ارگانیسمهایی را بوجود بیاورند که خودشان ملکول فلورسانس تولید کنند.(مثل پرونئینهای سبز فلورسانت). 

ارتقاء کیفیت با بکارگیری اصول هم کانونی 

وقتی روش مورد استفادهٔ ما روش میکروسکوپی لیزری هم کانون باشد روشی که برای توصیف تفکیک پذیری مورد استفاده قرار میگیرد بسادگی قابل مقایسه با دیگر روشهای اسکن همچون اسکن میکروسکوپی تونلی می‌باشد. این روش با اسکن نوک اتمی بر روی سطح هادی انجام می‌شود و همراه با تونلهای مجزاییست که هر جزء سطح را پایش می‌کند. اگر نوک اتمی کند شود، یعنی اگر شامل جند اتم شود کیفیت تصویر حاصله کاهش میابد. 

Scmدر روش

یک نمونه یفلورسانت توسط یک منبع نقطه‌ای لیزر مورد تابش قرار گرفته و کیفیت تصویر هر کدام از اجزا با شدت تابش فلورسانت حاصله متناسب خواهد بود. در اینجا اندازهٔ نوک اسکن کننده که برای کیفیت پایانی بسیار حیاتی است توسط حد انکسار سیستم نوری تعیین می‌گردد. این حالت موید این حقیقت است که تصویر منبع نقطه‌ای لیزر اسکن کننده یک نقطهٔ بی نهایت کوچک نیست بلکه از یک الگوی سه بعدی انکساری تبعیت می‌کند. اندازهٔ الگوی انکسار و اندازهٔ کانونی توسط اندازهٔ روزنهٔ عدسی های شیئی سیستم و طول موج لیزر مورد استفاده تعیین می‌گردد. این حالت را می‌توان بسادگی در حد تفکیک میکروسکوپهای نوری قدیمی مشاهده کرد که به اصطلاح به آن تابندگی گسترده می‌گویند. با اینهمه این مشکل با تکنیکهای تابندگی نور به اندازهٔ کوچکی که در هر زمان جداسازی می‌شود قابل بر طرف کردن است. با اینهمه این بسیار مهم است که حجم موثر نور تولیدی معمولا کمتر از حجم تابندگیست یعنی الگوی انکسار تولید نور قابل جداسازی دقیق تر و البته کوچکتر از الگوی انکسار تابندگیست. این به آن معناست که حد تفکیک میکروسکوپهای هم کانون نه تنها به احتمال تابندگی بستگی دارد بلکه به احتمال ایجاد فوتونهای قابل جداسازی نیز وابسته اند. بسته به خصوصیات فلوئورسانس رنگهای بکار رفته پیشرفتهای محدودی می‌تواند در کیفیت جانبی میکروسکوپهای سنتی بوجود آید. با اینهمه با استفاده از فرایند تولید نور با احتمال کمتر وقوع ایجاد اثرات ثانویه، با تمرکز بر نقطهٔ محدود با بالاترین کیفیت ممکن می‌توان به ارتقاء کیفیت جانبی به اندازه‌ای قابل توجه امید وار بود. متاسفانه احتمال تولید فوفتونهای قابل جداسازی اثر نامطلوبی بر نسبت سیگنال به خطا دارد. این مشکل را می‌توان بوسیلهٔ استفاده از فوتو دیتکتورهای بیشتر و یا با افزایش شدت منبع نقطه‌ای لیزر تابیده شده جبران کرد. افزایش شدت این خطرات باعث بی رنگ شدن و یا آسیب به نمونهٔ مورد نظر می‌شود خصوصا اگر آزمایشاتی برای مقایسهٔ درخشش فلورسانس مورد نیاز باشد.

 

LASEK در مقابلLASIK  

LASEK

فرآیندیست که در آن تغییرات دایمی قرنیه با استفاده از لیزر اگزایمر برای برداشتن مقدار کمی از بافت جلوی چشم، بافتی که درست زیر لایهٔ خارجی اپیتلیوم قرار دارد انجام می‌شود. بر خلاف لیزیک در این فرایند اپیتلیوم از پردهٔ قرنیه برداشته نمیشود و اپیتلیوم باعث حفاظت از چشم در طی انجام این فرآیند شده و بعدها بصورت یک بانداژ طبیعی برداشته می‌شود.

از آنجایی که بر خلاف لیزیک در این فرایند از چاقو/میکروکرماتور یا لیزر برنده استفاده نمیشود، پایداری قرنیه کاملا بدون تغییر باقی میماند اما درد یشتر و بهبودی دید آهسته تر از فرآیند لیزیک خواهد بود. همانند پی پی کا

در لیزک خطر جابجا شدن پرده‌های قرنیه که ممکن است به کرات در اثر ضربه حتی سالها بعد از فرآیند لیزیک رخ دهد وجود ندارد. 

ایمنی در لیزر  

لیزر منبع نوریست که می‌تواند برای اشخاصی که با آن در تماسند خطرناک باشد. حتی لیزرهای با نور کم هم می‌تواند برای بینایی اشخاص مخاطره آمیز باشد. لنسجام ذاتی و پخش اندک نور لیزر به این معناست که این پرتو قادر است در نقطهٔ بسیار کوچکی در شبکیهٔ چشم متمرکز گردد که نتیجتا در عرض چند ثانیه منجر به سوختگی موضعی و آسیبهای دایمی خواهد شد. طول موجهای خاصی از لیزر قادرند ایجاد آب مروارید یا کاتاراکت کرده و حتی منجر به جوش آمدن مایع زجاجیه گردند. علاوه بر این لیزرهای مادن قرمز و فرابنفش خطر بیشتری را متوجه فرد می‌کنند چرا که واکنش بسته شدن پلک در انسان در مواقع خطر احتمالی برای چشم تنها در مواقعی که نور مرئی باشد انجام می‌شود. 
 
 
 

دسته بندی 

لیزرها بر اساس طول موج و حداکثر توان خروجیشان در رده‌های زیر طبقه بندی می‌گردند: 

دستهٔ اول: اساسا بی خطر؛ هیچگونه احتمالی برای آسیب رساندن به چشم در این گروه وجود ندارد. این امر می‌تواند بدلیل توان خروجی محدود آنها( که حتی در تماسهای طولانی هم خطری را متوجه چشم شخص نمیکنند) باشد و یا به این دلیل باشد که محصور بودن آنها و عدم تماس در شرایط طبیعی کار بطور کلی احتمال خطر تماس را از بین میبرد مثل حالتی که در دستگاه‌های خواندن سی دی وجود دارد. 

دستهٔ دوم: واکنش طبیعی یسته شدن چشمها از آسیب جلوگیری خواهد کرد و توان خروجی آنها حدود

1mw

می‌باشد. 

دستهٔ سوم اولیه: لیزرهایی که در این دسته قرار میگیرند بواسطهٔ بکار گرفته شدن در ابزاری که ممکن است باریکهٔ نور را تغییر دهند خطرناک در نظر گرفته میشوند. توان

خروجی آنها

5-1mw

می‌باشد. اغلب لیزرهای نقطه‌ای در این گروه قرار دارند. 

دستهٔ سوم ثانویه: این دسته زمانی خطرناک محسوب میشوند که باریکه نور مربوط به لیزر مستقیما بدرون چشم تابیده ویا منعکس شود. این گروه مربوط به لیزرهایی می‌شود که

قدرتی حدود

5-500mw

دارند. انعکاسهایی که با پراکنده شدن باریکهٔ نوری همراه باشند بعنوان یک خطر جدی در نظر گرفته نمیشوند 

دستهٔ چهارم: لیزرهای این دسته بینهایت خطرناکند. حتی اگر انعکاس پراکنده شدهٔ آنها هم به پوست و یا چشم تابیده شود هم می‌تواند خطرناک باشد. لیزرهایی که توان بیش از

500mW

و یا توانایی تولی امواج نوری داشته باشند در این دسته قرار میگیرند. اگرچه که شدت نور خروجی آنها ممکن است تنها چند برابر نور درخشان خورشید باشد ولی بایستی توجه داشت که این نور مستقیما بر نقطهٔ بسیار کوچکی متمرکز می‌گردد.

نیروهایی که برای لیزرهای بالا ذکر شد انواع معمول توانها میباشند. دسته بندی ما مستقل از طول موج و موجی و یا پیوسته بودن لیزر می‌باشد و تنها بر ایمنی تاکید دارد. 

رهنمودها 
 

استفاده از پوشش محافظتی برای لیزرهای دستهٔ سوم ثانویه و دستهٔ چهارم قویا توصیه می‌شود و طبق نظر سازمان مدیریت خطرات و ایمنی شغلی ایالات متحده الزامیست. با اینهمه تحقیقات صورت گرفته نشان داده‌اند که دانشمندان محقق حتی در شرایطی که با لیزرهای گروه چهارم سر و کار دارند معمولا از پوششهای محافظ چشمی استفاده نمیکنند. مشکل اینجاست که محافظهایی همچون عینکها پس از مدت کوتاهی ناخوشایند و عذاب آور خواهند بود. برای مثال در طیف سنجی آرایش تجربی دائما تغییر کرده و تنظیم آن مستلزم اینست که شخص مسیر طیف گسیل شده را ببیند. اینکار به اسانی با چشم غیر مسلح قابل انجام است ولی انجام آن با دوربین به مراتب مشکل تر است. در این شرایط افراد بیش از آنکه به ایمنی اهمیت دهند به سادگی و راحتی کار اولویت می‌دهند و معمولا قوانین ایمنی را نقض می‌کنند. گاهی اوقات هم رعایت موازین غیر قابل اجتناب است. برای مثال زمان کار کردن با لیزر:

RGB

از نظر فنی به استفاده از عینکهای ایمنی کاملا مشکی نیاز است. 

با اینکه شاید تمامی افرادی که در این زمینه مشغول به کارند با رهنمودهای زیر موافق نباشند ولی قطعا اکثر دانشمندان این رهنمودها را در عرصهٔ کاری رعایت می‌کنند. 

هر کسی که با لیزر تماس دارد باید از خطرات آن بطور کامل مطلع باشد. این آگاهی نباید بسته به زمان تماس باشد بلکه بایستی توجه داشت که کارکرد طولانی با خطرات غیر قابل دیدن(مثل خطرات مربوط به پرتوهای لیزر مادون قرمز) معمولا باعث کاهش هشیاری و سهل انگاری افراد می‌گردند. 

بسیاری از افرادی که در شرایطی کار می‌کنند که کارشان بر روی میزهای نوری انجام می‌شود و تمامی طیف لیزر در یک سطح افقی حرکت می‌کند و در لبهٔ میز متوقف می‌گردد احساس کاذب ایمنی در برابر لیزر دارند. این افراد تنها به این امر بسنده می‌کنند که اگر چشمانشان در امتداد طیف افقی لیزر قرار نگیرد کاملا ایمن هستند ولی باید دانست که بشکل تصادفی امکان منعکس شدن این طیف در همه حال وجود دارد. رهنمودهای زیر ممکن است در کاهش خطراتن نقش زیادی داشته باشد ولی باید دانست که هنوز هم بسیاری از خطرات تنها بدلیل استفاده نکردن عینکهای محافظ است 

در یک تنظیم نوری مهم، اطمینان از اینکه تمامی آینه ها، فیلترها، و عدسی ها کاملا در حالت عمودی قرار گرفته‌اند مشکل است. این حالت خصوصا زمانی که شرایط کار تغییر می‌کند اهمیت بیشتری میابد. انعکاسهای اتفاقی رو به بالا ممکن است توسط ساعت و یا جواهرات ایجاد شوند. حتی اگر استفاده از زیور آلات ممنوع باشد باز هم امکان انعکاس از وسایل و ابزار شخص که وارد محدودهٔ باریکهٔ نور شده‌اند مثلا توسط پیچ گوشتی امکانپذیر است. بایستی توجه داشت که معمولا انعکاس ها تا زمانی که منجر به آسیب نشده‌اند ناشناخته باقی میمانند. 

زمانی که چیزی را از سطح زمین بلند میکنید با بستن پلک چشم نمیتوانید جلوی خطر لیزرهای چند واتی را بگیرید و بایستی از پوشش معمولا کدر چشمی استفاده کنید. این حالت خصوصا زمانی که لیزرها پرتوهای مادون قرمز باشند بیشتر موضوعیت دارد. بستن هر دو چشم در زمین زانو زدن می‌تواند بعنوان یک روش طبیعی برای محافظت از چشم برای کارگرانی که در محدوده کار می‌کنند مطرح باشد. 

هیچکس نمیتواند بدون استفاده از محافظهای چشمی از تمامی خطرات ذکر شده جلوگیری کند. خصوصا که در برخی محیطهای کاری از پرتوهای نامرئی مادون قرمز استفاده می‌شود که هیچ نشانهٔ ظاهری هم ندارند. به این ترتیب کار کردن بدون عینک در چنین شرایطی مترادف با معاوظهٔ سلامتی با راحت طلبییست. عدم استفاده از عینک با اینکه معمول است ولی در هیچ قانون حرفه‌ای و مستدلی نگاشته نشده است.

محافظ چشمی مناسب برای هر کسی که در اتاق هست الزامیست و نباید فقط برای کسی که مشغول کار است الزامی در نظر گرفته شود.مسیر پرتوهای با شدت بالا که معمولا تعدیل نمیشوند بایستی به لولهٔ سیاهی هدایت شوند. این موضوع در خصوص پرتوهای فرابنفش ضعیفتر هم بواسطهٔ احتمال سرطان پوست صدق می‌کند. زمانی که عمل تعدیل و میزان کردن بر روی پرتو لیزر انجام می‌شود این امکان که انرژی آن تا حد بی خطر کاهش یافته و سپس بطور ناگهانی به حد بسیار شدید برسد وجود دارد. 

احتیاط خاصی بایستی در رابطه با وارد کردن و خارج کردن آینه ها در مسیر طیف پرتو انجام پذیرد. میزان کردن پرتو هم می‌تواند در جای خود خطرناک باشد چرا که ممکن است در این بین پرتو به تیرکهای فلزی محل تابیده و منعکس گردد. سبکهای بی احتیاط کار کردن ممکن است بواسطهٔ دلایل زیر ایجاد شده و یا تسریع گردد. 

سخت بودن دسترسی به حفاظهای چشمی مناسب( خصوصا زمانی که کارگران با طول موجهای مختلف کار می‌کنند) ابزارهای محافظ بسیار ناراحت و آزار دهنده ارزیابی غیر منطقی خطرات قوانین ایمنی بسیار سختگیرانه که باعث تشویق کارگران به نقض کردن آنها می‌شودونداشتن دانش کلی در خصوص موضوعات مربوط به ایمنی. 
 
 

 
ایمنی الکتریکی

بحث در مورد ایمنی لیزر را نمیتوان بدون در نظر گرفتن ایمنی الکتریکی در شکل عمومی کامل دانست. لیزرها عموما در ولتاژ بالا هستند. بطور مثال لیزرهای موجی کوچک

5mj

400 ولت به بالا هستند و این میزان به اندازهٔ چندین کیلوولت برای لیزرهای قوی تر افزوده می‌گردد. این نیرو در کنار آب پر فشاری که برای خنک کردن لیزرها مورد استفاده قرار میگیرد و یا ابزارهای الکتریکی مربوطه باعث ایجاد خطر بیشتری در خصوص لیزرها می‌گردد. بطور کلی این کاملا ضروریست که برای جلوگیری از ایجاد شوک الکتریکی در زمان آب گرفتگی احتمالی محل تمام قطعات الکتریکی حداقل 10 اینچ از زمین فاصله داشته باشند. میز نوری، لیزرها و دیگر تجهیزات بایستی بشکل صحیحی نصب گردند. 
 

جوشکاری فلزی توسط لیزر 

جوشکاری توسط پرتو لیزر در تولیدات صنعتی بشکل روزافزونی در حال گسترش است و دامنهٔ استفادهٔ آن از میکرو الکترونیک تا کشتی سازی گسترده شده است. تولید انبوه خودکار در این بین از بیشترین توسعه برخوردار گشته‌اند که این پیشرفتها را می‌توان مرهون عوامل زیر دانست

حرارت ورودی محدود منطقهٔ حرارت پذیرفتهٔ کوچک میزان ناصافی اندک سرعت بالای جوشکاری این خصوصیات جوشکاری لیزری را گزینهٔ منتخب بسیاری از قسمتهای صنعتی کرده که از جوشکاری مقاومتی در گذشته استفاده میکردند. با توجه به خصوصیات منحصر به فرد این روش می‌توان بکارگیری گستردهٔ آنرا در زمینهٔ کاربردهای مختلف انتظار داشت. 

فرآیندهای ترکیبی که از ترکیب لیزر و قوس

MIG

استفاده می‌کنند برای قرار گرفتن بر سطحی که بایستی جوشکاری در آن انجام شود طراحی شده اند. علاوه بر این تجهیزات ویژهٔ بکار گرفته شده بشکل قابل توجهی ابزارهای مورد نیاز برای آماده سازی لبهٔ مورد نظر برای جوشکاری را کاهش می‌دهند. آلیاژهایی که برای سیمهای پر کننده در قسمت درز گیری بکار میروند باعث یکدست شدن فیزیکی آن ناحیه میشوند. علاوه بر این فرآیندهای ترکیبی بکار گرفته شده قادر اند سرعت انجام کار را بشکل قابل توجهی افزایش دهند. همچنین در نفوذ عمقی و درزگیری کلی هم موثرند. پیشرفتهای بی نظیر اخیر در زمینهٔ دیودهای لیزری موقعیت جدیدی را برای حل مشکلات همیشگی صنعتی فراهم کرده است. البته باید در نظر داشت که این فرآیندها برای همگون شدن با قسمتهای مورد نظر بایستی بشکلی اختصاصی تغییر یابند.

لیزرهای دی اکسید کربنی قدرتمند

2-10kw

در حال حاضر در جوشکاری بدنهٔ اتومبیلها، قسمتهای حمل و نقل، مبادله کننده‌های حرارتی و پر کردن حفره ها مورد استفاده قرار میگیرند. سالها لیزرهای یاقوتی کمتر از

500w

برای جوش بخشهای کوچک مورد استفاده قرار می‌گرفتند. برای مثال قسمتهای کوچک و ظریف ابزارهای پزشکی، بسته‌های الکترونیکی و حتی تیغ های اصلاح صورت. لیزرهای یاقوتی چند کیلوواتی از گذراندن پرتو از فیبرهای نوری استفاده میکردند. اینکار بسادگی توسط روبوت ها انجام می‌شد و دامنهٔ وسیعی از کاربردهای سه بعدی مثل برش لیزری و جوش بدنهٔ اتومبیلها را ممکن میکرد. 

پرتو لیزر در نقطهٔ کوچکی متمرکز می‌شود و باشدتی که در آن نقطه ایجاد می‌کند باعث ذوب و حتی بخار کردن فلز می‌شود. برای تمرکز نیروی لیزرهای دی اکسید کربنی قدرتمند، آینه‌های خنک شونده توسط آب بجای عدسی ها مورد استفاده قرار می‌گرفتند. جوشکاری بطور کلی به دو شکل انجام می‌شود. در شکل هدایتی جوشکاری، حرارت از طریق هدایت گرمایی به فلز منتقل می‌گردد. این روش مختص لیزرهای یاقوتی نسبتا کم انرژی تر است کهم معمولا جوشکاری های کم عمق تر با آنها انجام می‌شود. جوشکاری با لیزرهای پر انرژی معمولا در پر کردن حفره ها مورد استفاده قرار میگیرد. در این قسمت است که ذوب و تبخیر فلز اتفاق می‌‌افتد. 

ساختار لیزر 

لیزرها بطور معمول از یک محیط فعال و یک مشدد نوری ساخته می‌شون مشدد نوری از دو آینه که یکی بازتابنده تقریبا کامل و دیگری نیمه گذرنده-بازتابنده است تشکیل می‌شود که خروجی لیزر از آینه نیمگذرنده است.

کاربردهای لیزر 

کاربرد در پزشکی : چاقوی لیزری، مته لیزری و جراحی لیزری ، ساخت چاقوی ظریف لیزری ، جلوگیری از خونریزی جراحیها و...

کاربرد در صنعت : جوشکاری لیزری، برشهای لیزری، برش الماس، مسافت یاب لیزری و تراشکاری ، سوراخ کردن با لیزر و...

کاربردهای نظامی : ردیاب لیزری، تفنگ لیزری و ردیاب لیزری ، فاصله یاب لیزری ، بمب لیزری و... 

کاربرد اساسی لیزر در اسپکتروسکوپی است. 

سرمایش لیزری و تولید دماهای خیلی پایین.

 

لیزر مخفف عبارت:

Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation

می‌‌باشد و به معنای تقویت نور توسط تشعشع تحریک شده است .لیزر وسیله‌ای برای تبدیل نور معمولی به پرتوی باریک و متراکم است. دستگاه لیزر یک جریان الکتریکی را از ماده‌ای که می‌‌تواند جامد, مایع یا گاز باشد عبور می‌‌دهد. بعضی از اتم های ماده انرژی جذب می‌‌کنند و کوانتوم ساطع می‌‌کنند. این امر موجب می‌‌شود که اتم های دیگر نیز کوانتوم ساتع کنند. این کوانتوم ها (بسته‌های تشعشع) بین آینه هایی به عقب و جلو منعکس می‌‌شوند و نهایتاً به صورت نوری با یک طول موج واحد شلیک می‌‌شوند. اولین لیزر جهان توسط « تئودور مایمن » اختراع گردید که در آن از یاقوت استفاده شده بود. در سال ۱۹۶۲ پروفسور علی جوان, اولین لیزر گازی را به جهانیان معرفی نمود و بعدها نوع سوم و چهارم لیزرها که لیزرهای مایع و نیمه رسانا بودند اختراع شدند. در سال ۱۹۶۷ فرانسویان توسط اشعه ی لیزرِ ایستگاههایِ زمینیشان, دو ماهواره ی خود را در فضا تعقیب کردند, بدین ترتیب لیزر بسیار کار بردی به نظر آمد. نوری که توسط لیزر در یک سو گسیل می‌‌گردد بسیار پر انرژی و درخشنده است و قدرت نفوذ بالایی نیز دارد به طوری که در الماس فرو می‌‌رود. 
 

امروزه استفاده از لیزر در صنعت به عنوان جوش آورنده ی فلزات و چاقوی جراحی بدون درد در پزشکی بسیار متداول است. لیزرها سه قسمت اصلی دارند :

1) پمپ انرژی یا چشمه ی انرژی: که ممکن است این پمپ اپتیکی یا شیمیایی و یا حتی یک لیزر دیگر باشد.

2) ماده ی پایه و فعال: که نام گذاری لیزر بواسطه ی ماده ی فعال صورت می‌‌گیرد. 

3) مشدّد کننده ی اپتیکی: که شامل دو آینه ی بازتابنده ی کلی و جزئی می‌‌باشد 

جنس امواج نور امواج نور از نوع امواج الکترومغناطیسی هستند که برای انتشار احتیاجی به محیط مادی ندارند. یک موج الکترومغناطیسی ترکیبی است از دو میدان عمود بر همِ الکتریکی و مغناطیسی که در شکل زیر به ترتیب با موجهای زرد رنگ و آبی رنگ نشان داده شده اند 
 

تقسیم بندی لیزرها  

طبقه بندی لیزر در حالت کلی:

لیزر پیوسته کار

لیزر پالسی 

لیزرها بر اساس آهنگ خروج انرژی از آنها به دو دسته "پیوسته‌کار" و "پالسی" تقسیم ‌بندی می‌شوند. نور لیزرهای پیوسته‌کار بطور پیوسته گسیل می‌شود، ولی نور لیزرهای پالسی در زمانهای کوتاه که به این زمان "دوام پالس" گفته می‌شود ارائه می‌گردد. فاصله زمانی ارائه دو پالس متوالی معمولاً خیلی بیشتر از زمان دوام پالس است. لیزرهای پالسی به‌دلیل اینکه می‌توانند انرژی خود را در زمان کوتاهی ارائه دهند، معمولاً دارای توانهای بالاتری می‌باشند. 

لیزرها را براساس حالت ماده لیزر زا هم به لیزرهای حالت جامد ، لیزرهای گازی ، لیزر رزینه ، لیزرهای نیمه‌هادی (دیودهای لیزری)، و لیزرهای الکترون آزاد تقسیم ‌بندی می‌کنند. همچنین ممکن است لیزرها را براساس نوع ماده تشکیل‌دهنده محیط لیزر زایی نیز تقسیم‌بندی کرد. لیزر یاقوت ، لیزر نئودیوم- یق ، لیزر دی اکسید کربن ، لیزر هلیوم- نئون و انواع لیزرهای دیگر بر این اساس نامگذاری شده‌اند  
 

همدوسی زمانی لیزر  

همدوسی زمانی فوتونهای نور لیزر به معنی هماهنگی بین آنها از لحاظ وضعیت ارتعاشی (فاز) آنهاست. همدوسی مکانی نور لیزر به معنی هماهنگی بین فوتونهای تشکیل دهنده نور لیزر از لحاظ راستای انتشار آنهاست. به لحاظ همدوسی زمانی که در نور لیزر وجود دارد، قدرت تأثیر گذاری فوتونهای آن در نقطه هدف بسیار بالاتر از نورهای معمولی است؛ زیرا طبق اصل برهمنهی امواج ، به دلیل همفاز بودن این فوتونها میدانهای الکتریکی‌شان مستقیما باهم جمع شده و میدانی قوی را بوجود می‌آورند. 

همدوسی مکانی لیزر  

همچنین به لحاظ همدوسی مکانی نور لیزر ، نور خروجی بصورت باریکه‌ای جهتمند از آن خارج شده و می‌تواند تا مسافتهای طولانی‌تری بدون افت چشمگیر توانش طی کند و نیز بوسیله کانونی کردن آن در نقطه کوچکی می‌توان به شدتهای بسیار بالایی دست یافت. نور لیزر نوری تقریبا تکرنگ است. مشخصه رنگ در نور به فرکانس آن وابسته است، بنابراین نور فوتونهای لیزر در محدوده کوچک فرکانسی گسیل می‌شوند، در حالیکه منابع نور معمولی گستره فرکانسی بسیار بالایی را دارند. 

معیار تکرنگی یا خلوص نور لیزر ، پهنای فرکانسی آن است که طبق تعریف ، فاصله دو فرکانسی است که منحنی توزیع فرکانسی نورهای گسیلی در نصف ماکزیمم آن دارند. این فاصله در لیزرها فوق‌العاده کمتر از منابع نور معمولی یا منابع نور گازی است. این به معنای آن است که اکثر انرژی تابشی لیزرها حول فرکانس مرکزی آن می‌باشد. در منابع معمولی ، برعکس لیزرها منحنی توزیع فرکانسی بسیار وسیع است و پهنای فرکانسی آن نیز نتیجتا بسیار زیاد است. بنابراین اگر بخواهیم که نور این منابع را با استفاده از مثلا فیلتر و یا یک تجزیه‌گر بصورت تقریبا تکرنگ در بیاوریم، از شدت آن به‌مقدار زیادی کاسته خواهد شد. 

همدوسی خاصیتی است که به بهترین وجه نور لیزر را از سایر انواع نور متمایز می‌کند و باز هم این خاصیت، نتیجه ماهیت فرآیند نشر القایی است. نور حاصل از منابع معمولی که توسط نشر خود به خودی کار می‌کنند، به نور غیر همدوس آشفته موسم است. در این موارد ، هیچ همبستگی بین فاز فوتونهای گوناگون وجود ندارد و در اثر تداخلهای اساسا تصادفی بین آنها ، افت و خیز محسوسی در شدت پدید می‌آید. در مقابل در لیزر ، فوتونهایی که توسط محیط برانگیخته لیزر نشر می‌شوند، با سایر فوتونهای موجود در حفره ، همفازند. 

مقیاس زمانی که طی آن همبستگی فاز برقرار می‌ماند، به عنوان زمان همدوسی شناخته می‌شود. بنابراین دو نقطه در طول باریکه لیزر به فاصله‌ای کمتر از طول همدوسی ، باید فاز مرتبطی داشته باشند. طول همدوسی برای انواع مختلف لیزر متفاوت است. مهمترین کاربرد همدوسی لیزری تمام نگاری (هولوگرافی) است، که روش برای تهیه تصاویر سه بعدی به شمار می رود.

ایجاد هولوگرام:با استفاده از لیزر ، می توان تصویری ایجاد کرد که هر گاه به طریق صحیح به آن نور تابانده شود ، سه بعدی به نظر می رسد.  

تکفامی  

مشخصه بارز نور لیزر و خاصیتی که بیشترین ارتباط را با کاربردهای شیمیایی دارد، تکفامی اساسی آن است. این خاصیت از این حقیقت منشأ می‌گیرند که تمام فوتونها در اثر گذار بین دو تراز انرژی اتمی یا مولکولی مشابه ، نشر می‌شوند و بنابراین تقریبا فرکانسهای دقیقا یکسانی دارند. تعداد کمی از فرکانسها با فواصل اندک از یکدیگر ، ممکن است در عمل لیزر حضور داشته باشند، بطورری که برای رسیدن به تکفامی بهینه باید وسیله اضافی دیگری را برای گزینش فرکانس لیزر تعبیه کرد. معمولا برای این کار از یک نسخه استفاده می‌شود که عنصری اپتیکی است که درون حفره لیزر قرار می‌گیرد و به گونه‌ای تنظیم می‌شود، که تنها یک طول موج معین بتواند بین دو آینه انتهایی ، بطور نامتناهی به جلو و عقب حرکت کند. 

تفاوت پرتو لیزر با نور معمولی  

پرتو لیزر دارای چهار خاصیت مهم است که عبارتند از:

شدت زیاد ، مستقیم بودن ، تکفامی‌و همدوسی.

لیزرها در اشکال گوناگون وجود دارند. ممکن است تصور شود که پرتو لیزر همانند اشعه ایکس ، گاما ، ماورا بنفش و مادون قرمز جایگاهی معین در طیف الکترومغناطیسی را داراست، حال آنکه این پرتو می‌تواند هر کدام از فرکانسهای محدوده طیف نامبرده را در  برگیرد، با این تفاوت که دارای مشخصاتی از قبیل تکفامی، همدوسی و شدت زیاد است. 

اینکه چگونه می‌توان پرتو لیزری با فرکانسهای دلخواه را تولید نمود، کار دشواری است که عملا با آن روبرو هستیم. مشکل دیرپا در تابش لیزری، فقدان پوشش گسترده طول موجی در آن است. به دلیل اینکه لیزرها به‌خودی ‌خود فاقد قابلیت تنظیم طول موج هستند، پوشش کل طیف نورانی نیاز به ابزارهای متعدد و جداگانه دارد.

انواع لیزر   

لیزر حالت جامد

در این نوع لیزر ، ماده فعال ایجاد کننده لیزر ، یک یون فلزی است که با غلظت کم در شبکه یک بلور یا درون شیشه ، به صورت ناخالصی قرار داده شده است. فلزاتی که برای این منظور بکار می‌روند عبارتند از:

اولین سری فلزات واسطه (لانتانیدها آکتنید ها)

ازمهمترین لیزرهای حالت جامد می‌توان از لیزر یاقوت که یک لیزر سه ترازی است و لیزرهای نئودنیوم می‌توان نام برد. 

لیزر گازی  

ماده فعال در این سیستمها یک گاز است که به صورت خالص یا همراه با گازهای دیگر مورد استفاده قرار می‌گیرند. بعضی از این مواد عبارتنداز: نئون به همراه هلیوم (لیزر هلیم_نئون) ، دی اکسید کربن به همراه نیتروژن و هلیوم ، آرگون ، کریپتون ، هگزا فلورئید و...   

لیزر مایع  

از مایعات بکار رفته در این نوع لیزرها اغلب به منظور تغییر طول موج یک لیزر دیگر استفاده می‌شود. (اثر رامان). بعضی از این مواد عبارتند از: تولوئن ، بنزن و نیتروبنزن. گاهی محیط فعال برخی از این لیزرها را محلولهای برخی ترکیبات آلی رنگین از قبیل مایعاتی نظیر اتانول ، متانول یا آب تشکیل می‌دهد. این رنگها اغلب جز رنگهای پلی‌متین یا رنگهای اگزانتین و یا رنگهای کومارین هستند. 

لیزر نیم رسانا  

این نوع لیزرها به لیزر دیود و یا لیزر تزریقی نیز معروفند. نیم رساناها از دو ماده که یکی کمبود الکترون  داشته و دیگری اضافی دارد،بوجود می آید.

به وجود می آید.  
 
 

لیزر شیمیایی 

در این نوع لیزرها ، تغییرات انرژی حاصل از یک واکنش شیمیایی باعث برانگیزش بعضی از فرآورده‌ها و در نتیجه وارونگی جمعیت می‌شود که به دنبال آن عمل لیزر اتفاق می‌افتد.

لیزر کی‌لیتی 

به دلیل وجود تابشهای فلورسانس پرشدت حاصل از بعضی ترکیبات کی‌لیتی لانتانیدها ، استفاده از این سیستمها چندان مورد توجه نبوده است. این ترکیبات ایجاد پرتو لیزر را ممکن ساخته است. یکی از مکانیسمهای پیشنهادی برای این فرآیند آن است که ابتدا لیگاند برانگیخته شده و سپس یک جهش بدون تابش درون مولکولی به تراز برانگیخته فلز صورت گیرد و به دنبال آن یون فلزی با گسیل تابش فلورسانس به تراز پایه برمی‌گردد.

این تابش سرچشمه پرتو نور لیزر است.دی‌کتونها از جمله لیگاندهایی هستند که با لانتانیدها تولید ترکیبات کی‌لیتی می‌نمایند. در چنین سیستمهایی می‌توان با استفاده از یونهای فلزی گوناگون ، لیزرهای کنترل شده بدست آورد. لکن نیاز به درجه حرارت پایین جهت تامین کارآیی خوب ، از توجه و مطالعه در مورد این سیستمها کاسته است.

کاربرد لیزر در دندانپزشکی

درمان ضایعات عروقی با لیزر

لیزر در جراحی حنجره

کاربرد لیزر کم‌توان در ترمیم زخم و اثرات ضد درد آن

کاربرد لیزر در اندودانتیکس 

اصول کلی درمان لیزرهای کم توان  

کاربردهای لیزر های کم توان در دندانپزشکی

لیزر در جراحی دهان و فک و صورت

کاربردهای لیزر پرتوان در دندانپزشکی   

لیزر در جراحی دهان و فک و صورت 

بسیاری از خصوصیات ذ